TPITH AΠOΨH Ο μεγάλος εξάδελφος

Μέσα σε έναν μήνα φορτωμένο με μεγάλης σημασίας γεγονότα, στα οποία
πρωταγωνίστησαν ο λαός της ή η ηγεσία της, η Μεγάλη Βρετανία εμφανίζεται πια
εκ των πραγμάτων ως κέντρο αναφοράς των πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων
στην Ευρώπη. Αυτό είναι κάτι το οποίο δεν μπορούμε να αμφισβητήσουμε και που,
πιστεύω, δεν πρέπει και να μας στενοχωρεί, τόσο η βρετανική κινητικότητα είναι
ζωογόνος σε σχέση με το τέλμα στο οποίο έχουν περιπέσει οι περισσότερες από
τις άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες και η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση. Οφείλουμε
όμως, υπερβαίνοντας διανοητικά ακόμα και τα εντελώς δικαιολογημένα
αντανακλαστικά συναισθηματικής συμπαράστασης απέναντι σε έναν γενναίο λαό που
δοκιμάζεται και αντέχει, να κάνουμε έναν κρίσιμο διαχωρισμό: άλλο η διαπίστωση
ότι πέρα από τη Μάγχη συζητούνται σοβαρές απόψεις και συγκροτούνται
ενδιαφέρουσες θεωρίες για την αντιμετώπιση της διεθνούς πολιτικής κρίσης και
άλλο η απροβλημάτιστη υιοθέτησή τους. Το βρετανικό παράδειγμα, ο κ. Μπλερ
βιάζεται υπερβολικά να το εξυψώσει σε υπόδειγμα. Συνδιαλεγόμενοι μαζί του,
πιστεύω ότι οι λοιποί Ευρωπαίοι οφείλουμε να τον προσγειώσουμε. Να
εμπνευστούμε από το «όραμά» του (γιατί κάτι αντίστοιχο δεν ξεμυτίζει από
πουθενά αλλού), αλλά να βελτιώσουμε αρκετές από τις προτάσεις του.

Το πρώτο που πρέπει να αποφύγουμε είναι αυτό που ήδη συμβαίνει: τον χάριν της
«αποτελεσματικότητας του αγώνα» (έκφραση κλειδί για το μπλερικό σχέδιο, αλλά
και για τη βρετανική ψυχοσύνθεση) υποβιβασμό των ανθρώπινων ελευθεριών και
δικαιωμάτων από τον πυρήνα της κοινωνικής συμβίωσης σε απλά παρακολουθήματά
της. Πρέπει να θυμίσουμε ότι οι επιθέσεις της 7ης Ιουλίου δεν αποτελούν την
πρώτη αφορμή για τέτοιου είδους μέτρα από την κυβέρνηση των Εργατικών. Το νέο
νομοθετικό πλαίσιο αντιμετώπισης της τρομοκρατίας, αμέσως μετά το χτύπημα
στους Δίδυμους Πύργους, παραβίαζε επίσης σε καίρια σημεία αρκετά κεκτημένα του
habeas corpus και της ευρωπαϊκής παράδοσης των δικαιωμάτων. Τώρα, η βρετανικής
εμπνεύσεως πολιτική συμφωνία των 25 χωρών της Ένωσης για πλήρες και
συντονισμένο ηλεκτρονικό φακέλωμα των πολιτών τους είναι και λανθασμένη και
επικίνδυνη. H προληπτική αποτελεσματικότητα τέτοιων μέτρων είναι εξαιρετικά
αμφισβητήσιμη – ιδίως όταν ο «εχθρός» βρίσκεται εντός των τειχών -, ενώ το
πολιτικό σήμα που εκπέμπουν είναι δραματικό για το Κράτος Δικαίου: η
δημοκρατία οφείλει να σέβεται την ελευθερία και τις ελευθερίες, ιδίως στις
δύσκολες, ακόμα και για την επιβίωσή της, περιόδους. Το μείζον λοιπόν ζήτημα
δεν είναι η αναζωπύρωση του φάσματος ενός «μεγάλου αδελφού» σε πανευρωπαϊκό
επίπεδο (κάτι που η τεχνολογική πρόοδος έχει φροντίσει ήδη να συμβαίνει), αλλά
η παγίωση μιας εις βάρος της ελευθερίας επιλογής από οργανισμούς και κράτη που
θέλουν να λέγονται ελεύθερα.

Αλλά και οι από πρώτη άποψη ρηξικέλευθες απόψεις του Βρετανού πρωθυπουργού για
ανατροπή του «κοινωνικού ελλείμματος» της Ευρώπης δεν αποτελούν πανάκεια. Δεν
υπάρχει αμφιβολία ότι η διάγνωσή του και η τόλμη στην προσπάθεια υπέρβασής της
είναι θετικά στοιχεία. Πράγματι η Ευρώπη ασθμαίνει, πράγματι το βιοτικό
επίπεδο χειροτερεύει αντί να βελτιώνεται, πράγματι χωρίς αναπτυξιακή προοπτική
το μέλλον θα είναι όλο και σκοτεινότερο, πράγματι πρέπει να ξανασκεφτούμε πού
πάνε τα λεφτά και οι επενδύσεις της Ένωσης, πράγματι είναι παράλογο για μια
τέτοια οντότητα να υπολείπεται τόσο πολύ στην έρευνα και στις καινοτομίες.
Όμως, ο καλύτερος άραγε τρόπος για να τα επιτύχουμε όλα αυτά είναι να
απορρυθμίσουμε βαθύτερα, να προσδεθούμε στενότερα στο άρμα των Ηνωμένων
Πολιτειών και να θεωρήσουμε προνομιακό πολιτικό εργαλείο την «ευελιξία» και
την από-ιδεολογικοποίηση των πάντων; Θα προσπαθήσω να απαντήσω, σε πείσμα του
θέρους, στο επόμενο σημείωμα.

Ο συνταγματολόγος K. B. Μποτόπουλος είναι μέλος του Εθνικού Συμβουλίου
του ΠΑΣΟΚ