H Aφρική μπορεί να σωθεί

Στη Σύνοδο της G8, οι ηγέτες των Οκτώ πλουσιότερων χωρών του πλανήτη
συγκεντρώθηκαν για να εξετάσουν πώς θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις πιο φτωχές
χώρες. Στόχος του Βρετανού πρωθυπουργού Τόνι Μπλερ ήταν να διπλασιαστεί – έως
το 2010 – η βοήθεια στην Αφρική. Ωστόσο, είναι πιθανό ο στόχος να μην
επιτευχθεί τελικά, καθώς οι τεράστιες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η «μαύρη
ήπειρος» δεν γίνονται κατανοητές από όλους.

H αμερικανική πολιτική βασίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην ιδέα ότι η Αφρική
μπορεί να καταφέρει μόνη της να ξεφύγει από τη φτώχεια, ότι η βοήθεια που της
προσφέρεται δεν αξιοποιείται, λόγω της διαφθοράς, και ότι οι ΗΠΑ προσφέρουν
ήδη γενναιόδωρα ποσά. Τα πράγματα, όμως, δεν είναι έτσι. H Αφρική εξακολουθεί
να είναι παγιδευμένη στη φτώχεια, πολλές χώρες έχουν τη δυνατότητα να
αξιοποιήσουν αποτελεσματικά την εξωτερική βοήθεια που θα λάβουν και η
συνεισφορά της Αμερικής είναι μικρή αν συγκριθεί με τις ανάγκες της Αφρικής,
με όσα έχει υποσχεθεί η Αμερική ότι θα προσφέρει, αλλά και με τον πλούτο που
οι Αμερικανοί απολαμβάνουν.

Τρεις αιτίες

H Αφρική υποφέρει εξαιτίας τριών διαφορετικών παραγόντων: Πρώτα απ’ όλα, δεν
υπάρχουν αρκετές καλλιέργειες για την εξασφάλιση τροφής. Σε αντίθεση με την
Ασία, στην Αφρική δεν έγινε ποτέ «πράσινη επανάσταση» που θα της επέτρεπε να
παράγει αρκετά τρόφιμα. Το 1965, στην Ινδία αναλογούσαν 854 κιλά σιταριού ανά
καλλιεργήσιμο εκτάριο, ενώ στις περιοχές γύρω από τη Σαχάρα 773 κιλά ανά
εκτάριο. Το 2000, όμως, η Ινδία παρήγαγε 2.293 κιλά σιτάρι ανά εκτάριο, ενώ η
Αφρική μόλις 1.118.

Δεύτερον, η Αφρική υποφέρει από ασθένειες σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από όσο
άλλες περιοχές του κόσμου. H ελονοσία, αν και δεν είναι τόσο… γνωστή όσο το
AIDS, είναι υπεύθυνη για τρία εκατομμύρια θανάτους και ένα δισεκατομμύριο
ασθενείς ετησίως. H Ινδία κατάφερε να ελέγξει την ελονοσία μετά τη δεκαετία
του ’60, όχι όμως και η Αφρική. Ένας από τους λόγους είναι ότι τα κουνούπια
στην Αφρική μεταδίδουν την ελονοσία πολύ εύκολα.

Τρίτον, η Αφρική είναι οικονομικώς απομονωμένη. Αυτό οφείλεται στις πολύ
φτωχές υποδομές, τις μεγάλες αποστάσεις και τις πολλές ηπειρωτικές χώρες που
περιλαμβάνει. Αυτά τα γεωγραφικά εμπόδια δεν της επιτρέπουν, ιδιαίτερα στην
αγροτική Αφρική, να συμμετάσχει στο παγκόσμιο εμπόριο. Έτσι, χωρίς τα οφέλη
του εμπορίου, μεγάλο μέρος των κατοίκων ζουν στα όρια της ανέχειας.

«Ψίχουλα» από ΗΠΑ

H Αφρική είναι έτοιμη να σπάσει τα δεσμά της φτώχειας, αρκεί οι ΗΠΑ και άλλες πλούσιες χώρες να τη βοηθήσουν γενναιόδωρα

Ο Μπους μπορεί να νομίζει ότι η Αμερική κάνει πολλά για να ξεπεραστούν τα
προβλήματα αυτά, η αλήθεια όμως είναι πως αυτή η βοήθεια είναι ελάχιστη. H
«Επιτροπή για την Αφρική» του Μπλερ, καθώς και η προσπάθεια του ΟΗΕ με την
ονομασία «Σχέδιο της Χιλιετίας» προϋποθέτουν τη χορήγηση 50 δισ. δολαρίων τον
χρόνο, έως το 2010. Το μερίδιο που αναλογεί στην Αμερική είναι 15 δισ. δολάρια
ετησίως. Μέχρι σήμερα όμως, η επίσημη βοήθεια των ΗΠΑ στην Αφρική είναι μόλις
3 δισ. δολάρια τον χρόνο, ενώ μεγάλο μέρος του ποσού αυτού αφορά μισθούς
Αμερικανών συμβούλων και όχι επενδύσεις, τις οποίες έχει ανάγκη η Αφρική. Αυτό
το τραγικά μικρό ποσό αντιστοιχεί σε μόλις τρία σεντς για κάθε 100 δολάρια του
αμερικανικού ΑΕΠ και είναι μικρότερο από τις στρατιωτικές δαπάνες που
πραγματοποιούν οι ΗΠΑ σε διάστημα δύο ημερών!

Το «άλλοθι» του Μπους

Δεν είναι μόνο η αμερικανική βοήθεια πολύ μικρότερη από όση θα έπρεπε, αλλά
και οι εξηγήσεις που δίνουν οι ΗΠΑ λανθασμένες. Ο Μπους, και άλλοι, αφήνουν να
εννοηθεί ότι η Αφρική σπαταλά τη βοήθεια λόγω διαφθοράς. Ωστόσο, σε φτωχές
χώρες με χαμηλή ανάπτυξη όπως είναι η Γκάνα, η Σενεγάλη, το Μαλί, το Μπενίν
και το Μαλάουι, καταγράφεται μικρότερη διαφθορά από ό,τι σε ασιατικές χώρες με
μεγάλη ανάπτυξη όπως το Βιετνάμ, το Μπανγκλαντές και η Ινδονησία. Αμερικανικοί
φορείς αναγνωρίζουν ότι σε πολλές αφρικανικές χώρες υπάρχει ισχυρή
διακυβέρνηση. H διαφθορά, λοιπόν, δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως δικαιολογία
για να μην παρέχεται επαρκής βοήθεια στην Αφρική.

Ποιες είναι οι λύσεις

Όσον αφορά την πείνα, το «κλειδί» είναι να βοηθήσουμε την Αφρική να κάνει τη
δική της «πράσινη επανάσταση». Οι πλούσιες χώρες πρέπει να βοηθήσουν τους
Αφρικανούς αγρότες να χρησιμοποιήσουν βελτιωμένες ποικιλίες σπόρων,
περισσότερο λίπασμα και να επιτύχουν καλύτερη διαχείριση νερού με προηγμένες
τεχνικές άρδευσης. Οι τεχνικές αυτές είναι γνωστές, αλλά οι Αφρικανοί αγρότες
είναι πολύ φτωχοί για να τις υιοθετήσουν. Με περισσότερη βοήθεια, όμως, θα
μπορούν να έχουν περισσότερες καλλιέργειες (αντί να εισάγουν τρόφιμα από τις
ΗΠΑ), διπλασιάζοντας ή και τριπλασιάζοντας ακόμη την τροφή που παράγεται από
τις καλλιέργειες αυτές.

H ελονοσία μπορεί να τεθεί υπό έλεγχο έως το 2008, με τη χρήση δοκιμασμένων
και φθηνών λύσεων. Και πάλι, όμως, η Αφρική δεν έχει τα χρήματα που
απαιτούνται. Πρώτος στόχος πρέπει να είναι η διανομή ειδικών προστατευτικών
από τα κουνούπια σε ολόκληρο τον φτωχό αγροτικό πληθυσμό της Αφρικής, τα
επόμενα τέσσερα χρόνια. Σύμφωνα με τις πιο αισιόδοξες εκτιμήσεις, η Αφρική
χρειάζεται περίπου 300 εκατομμύρια τέτοια συστήματα, συνολικού κόστους (μαζί
με τη μεταφορά τους) τριών δισ. δολαρίων. Το κόστος αυτό μπορεί να κατανεμηθεί
σε σειρά ετών. Επιπλέον, η Αφρική χρειάζεται φάρμακα κατά της ελονοσίας,
διαγνωστικό εξοπλισμό και εκπαιδευμένο ιατρικό προσωπικό.

Όσον αφορά την οικονομική απομόνωση, η Αφρική χρειάζεται βοήθεια για τα βασικά
– δρόμους και λιμάνια – αλλά και τεχνολογική βοήθεια. Τα κινητά τηλέφωνα και
το Ίντερνετ πρέπει να εξαπλωθούν σε όλη την ήπειρο με χαμηλό κόστος, βάζοντας
τέλος στην οικονομική απομόνωση εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων. Σύμφωνα με
εκτιμήσεις, το κόστος για τη δημιουργία δικτύου οπτικών ινών σε ολόκληρη την
Αφρική, που θα επέτρεπε τη σύνδεση στο Ίντερνετ και την παροχή τηλεφωνικών
υπηρεσιών, υπολογίζεται σε ένα δισ. δολάρια.

Εμπόδιο οι ΗΠΑ

H Αφρική είναι έτοιμη να σπάσει τα δεσμά της φτώχειας, αρκεί οι ΗΠΑ και άλλες
πλούσιες χώρες να τη βοηθήσουν. H Ευρώπη δείχνει διατεθειμένη να κάνει
περισσότερα και το βασικό εμπόδιο φαίνεται να είναι οι ΗΠΑ. H συνεργασία των
πλουσιότερων χωρών του κόσμου αποτελεί ευκαιρία για τις ΗΠΑ – που μόνο φέτος
θα ξοδέψουν για εξοπλισμούς 500 δισ. δολάρια – να αλλάξουν τακτική και να
συνεισφέρουν αποτελεσματικά στην εδραίωση της παγκόσμιας ασφάλειας, σώζοντας
εκατομμύρια ζωές και βοηθώντας τους κατοίκους της Αφρικής να ξεφύγουν από τη
φτώχεια.

Project Syndicate 2005, www.project-syndicate.org

Ο Jeffrey Sachs είναι Καθηγητής Οικονομικών και διευθυντής του Earth
Institute στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Columbia.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ