M’ ένα κύτταρο αναγνωρίζεις την… Tζένιφερ Άνιστον

Ξεφυλλίζεις ένα περιοδικό «λάιφσταϊλ» και «πέφτεις», ας πούμε, πάνω στην
Τζένιφερ Άνιστον. Εννοείται πως την αναγνωρίζεις, όπως και αν είναι ντυμένη.
Δεν χρειάζεται άλλωστε και πολλή φαιά ουσία· στην πραγματικότητα, και σύμφωνα
με μια νέα, εντυπωσιακή έρευνα, χρειάζεται μόλις ένα εγκεφαλικό κύτταρο!

Να ήταν προφητικό; Σε μια ασθενή υπήρχε ένα εγκεφαλικό κύτταρο που ανταποκρινόταν σε όλες τις φωτογραφίες της Τζένιφερ Άνιστον, πλην εκείνων στις οποίες απεικονιζόταν μαζί με τον πρώην (πλέον) σύζυγό της Μπραντ Πιτ

Πώς αποθηκεύει ο εγκέφαλος τις αναμνήσεις; Πώς αναγνωρίζει και θυμάται τα
οικεία σε αυτόν αντικείμενα και πρόσωπα; Είναι πράγματι τα κύτταρα του
εγκεφάλου απλοί ηλεκτρονικοί αναμεταδότες σημάτων ή μήπως τα υποτιμούσαμε με
αυτή τη θεωρία; Κι αν το καθένα από αυτά αποτελούσε έναν μικροσκοπικό
ηλεκτρονικό υπολογιστή, ικανό να επεξεργάζεται περίπλοκες πληροφορίες; Σύμφωνα
με την έρευνα που πραγματοποίησε μια ομάδα επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο της
Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες, αυτό ακριβώς συμβαίνει. Ακόμα και οι ίδιοι
εξεπλάγησαν όταν το διαπίστωσαν.

Σε επιληπτικούς

Οι ερευνητές μελέτησαν οκτώ ασθενείς με επιληψία. Στον εγκέφαλο των ασθενών
είχαν τοποθετηθεί ηλεκτρόδια με στόχο να εντοπιστούν τα αίτια των κρίσεών
τους. Τα ηλεκτρόδια παρακολουθούσαν τη δραστηριότητα ενός μικρού αριθμού
κυττάρων σε ένα συγκεκριμένο τμήμα του εγκεφάλου, τον μέσο κροταφικό λοβό. Με
τη βοήθειά τους οι επιστήμονες εντόπιζαν τα κύτταρα ή τις «μονάδες» που
δραστηριοποιούνταν στην εικόνα κάποιου διάσημου ανθρώπου ή αντικειμένου, στην
οθόνη ενός φορητού ηλεκτρονικού υπολογιστή.

«Σε μια περίπτωση», αφηγούνται στην επιθεώρηση «Nature», «μία μονάδα
ανταποκρίθηκε μόνο στον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον – όχι σε μία, αλλά
σε τρεις εντελώς διαφορετικές φωτογραφίες του. Μία άλλη μονάδα ενός άλλου
ασθενούς ανταποκρίθηκε μόνο σε φωτογραφίες των Beatles. Μία άλλη ανταποκρίθηκε
μόνο σε εικόνες από την τηλεοπτική σειρά κινουμένων σχεδίων The Simpsons, και
μια τέταρτη σε φωτογραφίες του γνωστού μπασκετμπολίστα Μάικλ Τζόρνταν». Σε
έναν ασθενή, ένα συγκεκριμένο εγκεφαλικό κύτταρο ανταποκρίθηκε στην εικόνα της
γνωστής ηθοποιού Χάλι Μπέρι ακόμα και όταν του «παρουσιάστηκε» μεταμφιεσμένη
σε Catwoman. Ακόμα και στο άκουσμα του ονόματος «Χάλι Μπέρι» το κύτταρο αυτό
δραστηριοποιούνταν.

Για να μιλήσουμε περισσότερο επιστημονικά, όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι ένα
συγκεκριμένο άτομο ή αντικείμενο αναγνωρίζεται και ανακαλείται στη μνήμη από
ένα και μοναδικό εγκεφαλικό κύτταρο: «Κάτι τέτοιο θα ήταν αδύνατο» λένε οι
επιστήμονες, με επικεφαλής τον Γιτζάκ Φράιντ, καθηγητή Νευροχειρουργικής. Ούτε
σημαίνουν πως ένα δεδομένο εγκεφαλικό κύτταρο θα ανταποκριθεί αποκλειστικά σε
ένα πρόσωπο ή αντικείμενο: οι συμμετέχοντες στην έρευνα «δοκιμάστηκαν» σε
σχετικά περιορισμένο αριθμό φωτογραφιών και, επιπλέον, ορισμένα κύτταρα
έδειξαν να ανταποκρίνονται σε περισσότερες της μίας εικόνας.

Αυτό που αποδεικνύει η συγκεκριμένη έρευνα είναι πως ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί
σχετικά λίγα κύτταρα, και όχι ένα ευρύ δίκτυο κυττάρων, προκειμένου να
καταγράψει κάτι που βλέπει. «Μια μέρα», αισιοδοξούν οι επιστήμονες, «θα
μπορέσουμε ενδεχομένως να κατασκευάσουμε γνωστικές προσθήκες, οι οποίες θα
αντικαθιστούν τις λειτουργίες που χάνονται εξαιτίας κάποιου εγκεφαλικού
τραυματισμού ή ασθένειας, ενδεχομένως ακόμα και για τη μνήμη».

Προς το παρόν οι ερευνητές δεν χορταίνουν να αφηγούνται την περίπτωση του
εγκεφαλικού κυττάρου ενός ασθενούς που ανταποκρινόταν σε όλες τις φωτογραφίες
της Τζένιφερ Άνιστον, πλην εκείνων στις οποίες απεικονιζόταν μαζί με τον πρώην
(πλέον) σύζυγό της, Μπραντ Πιτ. Κατά τη γνώμη τους, «μπορεί και να ήταν
προφητικό»…

Επιμέλεια: Κίττυ Ξενάκη