Tο FΒΙ εξιχνιάζει και ποιήματα!

Ο Τόμας Στερνς Έλιοτ, σε ηλικία έξι ετών (σε σπανιότατη φωτογραφία του 1894), διαβάζει στη σκεπαστή βεράντα του αρχοντικού των γονιών του, στο Γκλούστερ

Να που το FBI μπορεί να κάνει κι άλλες δουλειές, εκτός από το να κυνηγάει
εγκληματίες. Χάρη στις μεθόδους και τις τεχνικές του έγινε κατορθωτό να βρεθεί
η σειρά με την οποία έγραψε ο T.Σ. Έλιοτ τους στίχους της «Έρημης Χώρας»! Και
να διαψευστούν αμέτρητοι αναλυτές που είχαν στο παρελθόν πιστέψει ότι
επρόκειτο για σύνθεση που είχε από την αρχή σχεδιαστεί όπως την ξέρουμε.

Ένας Βρετανός πανεπιστημιακός, με τη βοήθεια της Ομοσπονδιακής Αστυνομίας των
ΗΠΑ, απέδειξε ότι η σύνθεση δημιουργήθηκε αναδρομικά, με εκ των υστέρων
συρραφή 50 μικρών θραυσμάτων κειμένου.

Το πώς η «Έρημη Χώρα» είχε γραφτεί και ποια ήταν η σωστή σειρά των στίχων,
ήταν άλυτο αίνιγμα στα 83 χρόνια από τότε που γράφτηκε. Το 1971 φάνηκε να
βρίσκεται λύση, όταν… ξεθάφτηκε ένα ξεχασμένο πάκο χειρόγραφα, προσχέδια της
«Έρημης Χώρας – είδηση που δημιούργησε μεγάλες προσδοκίες. Όμως κανένα δεν
είχε ημερομηνία και επειδή ο Έλιοτ χρησιμοποιούσε τρεις διαφορετικές
γραφομηχανές, οι ειδικοί ήταν αδύνατον να αποφανθούν με ποια σειρά έγραψε το
ποίημα.

Ο καθηγητής Αγγλικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Γιορκ, Λόρενς Ρέινι,
συνέκρινε τα προσχέδια με τα γράμματα και τα δοκίμια του ποιητή κατά την προ
του 1922 χρονική περίοδο, οπότε και ολοκληρώθηκε η συγγραφή της «Έρημης
Χώρας». Έχοντας να αντιμετωπίσει 1.200 σελίδες, συμπεριλαμβανομένων 638
σελίδων με επιστολές, αποφάσισε να ζητήσει τη συνδρομή του FBI. Δύο άντρες της
υπηρεσίας, οι Μπιλ Μπράουν και Ντέιβιντ Άτεμπεργκ, τον προμήθευσαν με διαφανή
καλούπια με τα οποία η Αστυνομία κάνει την αναγνώριση των διάφορων τύπων
γραφομηχανών. Χρησιμοποιώντας επίσης ένα μικρόμετρο, ο Ρέινι κατόρθωσε να
μετρήσει το πάχος κάθε φύλλου χαρτιού και να καταγράψει ύψος, φάρδος,
υδατόσημα και άλλες ιδιότητες. Αυτό του επέτρεψε να χρονολογήσει και να
αναδιατάξει τα χαρτιά που συγκροτούν το σώμα του ποιήματος και επομένως να
βρει τη σειρά με την οποία γράφτηκαν οι στίχοι.

Ο Ρέινι ταξίδεψε σε πολλές βιβλιοθήκες της Ευρώπης και των ΗΠΑ. Και απέδειξε
εντέλει ότι η «Έρημη Χώρα» δεν ήταν προσχεδιασμένη σύνθεση. Ήταν ένα αμάλγαμα
θραυσμάτων, πάντα με 13 στίχους, όσους ο Έλιοτ έγραφε κάθε φορά που καθόταν
στο γραφείο του.

Ο ποιητής ένωσε αναδρομικά τα επιμέρους κομμάτια του ποιήματος, με τρόπο που
να δίνει την αίσθηση ενότητας. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποίησε συχνά την ίδια
εικόνα στην αρχή και στο τέλος ενός μέρους ή επαναλάμβανε λογοτεχνικά σχήματα.
«Όταν δημοσιεύτηκε η “Έρημη Χώρα”, οι υπερασπιστές της επέμεναν ότι το ποίημα
ήταν από την αρχή σχεδιασμένο σε αυτή τη μορφή και ότι ήταν ποίημα εκπληκτικής
συνοχής», λέει ο καθηγητής Ρέινι. «Τώρα που μπορούμε να ανιχνεύσουμε τη
διαδικασία γραφής και τις επιλογές του Έλιοτ, το ποίημα αποκτά άλλη διάσταση.
Μπορεί κανείς να διακρίνει ακόμη και εσφαλμένες εκκινήσεις αποσπασμάτων που
μετά τις δικαιολογεί κάνοντας μια συρραφή που και στα μάτια του παρατηρητή
είναι προφανής».

Ο Έζρα Πάουντ τού έκοψε στίχους

Ο Τόμας Στερνς Έλιοτ (Νόμπελ Λογοτεχνίας του 1948) είχε μεγάλη ανασφάλεια
σε σχέση με τις ποιητικές του επιλογές. «Όπως και ο Τζόις, ανησυχούσε μήπως
πήγαινε πολύ μακριά», λέει ο Λόρενς Ρέινι. «Ο Τζόις μοίραζε διαγράμματα για να
δείξει πώς θα έβγαζε κάποιος νόημα διαβάζοντας τον “Οδυσσέα” του. Ο Έλιοτ
έκανε το ίδιο κυκλοφορώντας σημειώσεις για το ποίημά του». Το άγχος του για
τον δυσνόητο χαρακτήρα της δουλειάς του τον οδήγησε να αρχίσει την «Έρημη
Χώρα» με μία ιστορία 50 στίχων που μιλούσαν για μερικούς άνδρες που
ξεφαντώνουν μεθοκοπώντας. Χρησιμοποίησε δε την αφήγηση αυτή για να εξερευνήσει
ευρύτερα πεδία. Ωστόσο ο εκδότης του, ο Έζρα Πάουντ, πέταξε και τους 50
στίχους.

INFO

Στα ελληνικά η «Έρημη Χώρα» κυκλοφορεί σε μεταφράσεις των Γιώργου Σεφέρη,
Κλείτου Κύρου κ.ά. και ανήκει στα μπεστ σέλερ της ποίησης.

Επιμέλεια: Μανώλης Πιμπλής