Οι ταπεινωμένοι και οι ανίσχυροι

Επειδή ο Τύπος, από τη φύση του, αποσκοπεί πάντα σε μιαν αποκατάσταση των
πραγμάτων, θα ήθελα, σ’ αυτή τη γωνιά των «ΝΕΩΝ», ν’ αναφερθώ, με μέρα και ώρα
ακόμη, σ’ ένα περιστατικό, ως μια ιδεατή μορφή απονομής δικαιοσύνης. Την
προπερασμένη Δευτέρα, ώρα 11.30 το βράδυ, στη «γραμμή» Αγία Παρασκευή –
Ακαδημία, στην 7η στάση Χολαργού, ανεβαίνουν μαζί μ’ εμένα στο λεωφορείο
τέσσερις θορυβωδέστατοι Αλβανοί. Στο διπλό, με τη «φυσαρμόνικα» στη μέση,
λεωφορείο είναι ζήτημα αν υπάρχουν τρεις με τέσσερις ακόμη επιβάτες.

Οι Αλβανοί κάθονται σε τέσσερα συνεχόμενα καθίσματα και εξακολουθούν να
συζητούν μεγαλόφωνα και με ύφος προκλητικό. Σαν να θέλουν κάποιον να
ενοχλήσουν, αν και, όπως είπαμε, οι επιβάτες είναι ελάχιστοι ή, για να είμαστε
πιο δίκαιοι, σαν να απολαμβάνουν μιαν «ελευθερία» που δεν θα τους
επιφυλασσόταν σ’ έναν άλλον χώρο. Στην αμέσως επόμενη στάση ανεβαίνει ένας
νεαρός, μαύρος, γύρω στα 25, κακοχυμένος, με μια ξύλινη τάβλα που την έχει
περασμένη στον λαιμό του. Ανάμεσα στους Αλβανούς και στον μαύρο (σε ποια χώρα
άραγε της Αφρικής να έχει γεννηθεί;), αλλά και σε όλο το υπόλοιπο λεωφορείο,
δημιουργείται μια ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα. Το νιώθει κανείς, χωρίς να μπορεί
να το εξηγήσει. Ίσως γιατί οι Αλβανοί είναι τέσσερις και λευκού χρώματος, ενώ
ο μαύρος ένας και με το αντίστοιχό του χρώμα.

Κυριότερα όμως γιατί, αν και αλλοδαποί και μετανάστες όλοι τους, μέσα στην
εξίσωση της υποδεέστερής τους συνθήκης, οι Αλβανοί φαίνεται κατά κάτι ακόμη να
«υπερτερούν». Πλησιέστερη η χώρα τους προς την Ελλάδα απ’ ό,τι η Αφρική, άρα
έχουν το «πάνω χέρι» μέσα στην ίδιου χαρακτήρα και αίματος υποτέλεια.
Συμβαίνει μάλιστα το απροσδόκητο: σ’ ένα απότομο σταμάτημα του λεωφορείου,
αναποδογυρίζεται η τάβλα με την πραμάτεια του μαύρου και χύνονται καταγής ή
μάλλον στο πάτωμα του λεωφορείου κουκλάκια, αναπτήρες, κομπολόγια, φακοί. Ο
μαύρος πέφτει στα τέσσερα για να περισυλλέξει το «βιος» του, ενώ οι Αλβανοί,
στη θέα της απρόβλεπτης δυστυχίας του μαύρου, ξεκαρδίζονται στα γέλια, όπως θα
συνέβαινε με το κωμικότερο θέαμα. Ο ένας, μάλιστα, από τους τέσσερις, όπως
σκύβει, τάχα για να τον βοηθήσει, χουφτώνει ένα μικροαντικείμενο και το
σπρώχνει στην τσέπη του – ο μαύρος μέσα στον πανικό του δεν τον
αντιλαμβάνεται.

Ρίχνω μιαν άγρια, έκπληκτη ματιά στον συγκεκριμένο Αλβανό (έτσι φαντάζομαι
τουλάχιστον) και μου απαντά σιωπηρά μ’ ένα ακόμη πιο άγριο ύφος που,
μεταφρασμένο, λέει: «Μην τολμήσεις, γιατί αλίμονό σου». Αν και βράζω, σιωπώ.
Βλαστημάω μέσα μου τις χιλιάδες ώρες των συζητήσεων που πήγαν χαμένες, το
γεγονός πως η ανθρωπότητα, στο σύνολό της, ό,τι και αν έχει ξοδέψει σε σκέψη,
αγωνία, αίμα είναι σαν τίποτε απ’ όλα αυτά να μην έχει συμβεί. Πως όταν
δημιουργείται μια κρίση, μικρή ή μεγάλη, οι άνθρωποι συμπεριφέρονται μεταξύ
τους, σ’ οποιοδήποτε κοινωνικό «στάτους» κι αν ανήκουν, σαν να μην έχουν
ιστορία, μνήμη, σαν να είναι δημιουργήματα της συγκεκριμένης στιγμής που
αντιδικούν.

Μπορεί, βέβαια, ο Μπους να καταπιέζει με μιαν απόφασή του εκατομμύρια
ανθρώπων, όμως η απάνθρωπη συμπεριφορά του ταλαίπωρου Τούρκου προς τον
εξαθλιωμένο Κούρδο δημιουργεί στον δεύτερο ένα παράπονο και μιαν απελπισία
απείρως πιο εξοντωτικά απ’ ό,τι η απόμακρη απόφαση ενός αξιωματούχου. Αλλά και
πώς εσύ ο «τρίτος» ν’ αποφασίσεις ποιος είναι δυστυχέστερος: αυτός που έχει
τόσο ταπεινωθεί (όπως στην περίπτωσή μας οι Αλβανοί), που «ανακουφίζεται» μόνο
στη θέα της δυστυχίας των άλλων, ή ο μαύρος που, καθώς τη δυστυχία του μπορεί
να την αγγίξεις αυτήν τη στιγμή με τα χέρια σου, φαίνεται να «πλεονεκτεί» (κι
αυτή της στιγμής δημιούργημα) στην αισθηματική σου κρίση;

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Λέξη».