MAPK MAZAOΥEP «H Iστορία δεν διδάσκει ούτε επαναλαμβάνεται»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά  |
 |
|
«Το αισθητικό και νοοτροπικό χάσμα μεταξύ του κλασικού (του Παρθενώνα λ.χ.), |
«Υπάρχουν πολλοί τρόποι να γράψεις και να διαβάσεις Ιστορία. Το κοινό διψάει
γι’ αυτήν, όχι όμως με τη μορφή της ακαδημαϊκής – επιστημονικής καταγραφής.
Εδώ και 15 χρόνια γεννήθηκε στην Αγγλία μία τάση ιστορικών που προσπάθησαν να
κεντρίσουν το ενδιαφέρον εφαρμόζοντας τη βρετανική ρήση “History is a story”
(«η Ιστορία είναι μια ιστορία»)…».
Καθηγητής της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης,
επιστημονικός διευθυντής του Κέντρου Διεθνούς Ιστορίας του ίδιου
Πανεπιστημίου, επισκέπτης καθηγητής στην Οξφόρδη (από όπου έλαβε το πρώτο
πτυχίο του της Φιλοσοφίας το 1981 και διδακτορικό τίτλο στη Σύγχρονη Ιστορία
το 1988), το Σάσεξ, το Πρίνστον, ο Μαρκ Μαζάουερ θεωρείται ένας από τους
λαμπρότερους ιστορικούς που επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους στη νεώτερη
Ελλάδα. Συγγραφέας κορυφαίων μελετών για την Ευρώπη και τα Βαλκάνια, βρέθηκε
χθες στη Θεσσαλονίκη, προσκεκλημένος του Ιδρύματος Κόκκαλη στο πλαίσιο της
ετήσιας εκδήλωσής του, στην οποία και έδωσε διάλεξη με θέμα «Οι πιθανότητες
του παρελθόντος: Θεσσαλονίκη 1430-1950», με αφορμή την κυκλοφορία του
τελευταίου του βιβλίου.
«Ήταν μία προσπάθεια να ξαναφανταστώ ύστερα από εξαντλητική μελέτη πηγών κάθε
μορφής και είδους (αρχεία, καταγεγραμμένη ιστορία, μνήμες ζώντων, αποσπάσματα
λογοτεχνικών καταγραφών από πεζογράφους και ποιητές της πόλης κ.ά.) πώς ήταν,
πώς λειτουργούσε και πώς βίωσε επί 500 και πλέον χρόνια την καθημερινότητά της
εκείνη, η εντελώς άλλη πόλη. Και αυτό στους δρόμους, τα μνημεία, τις
εκκλησίες, τις συναγωγές και τα τζαμιά της σημερινής πόλης. Είναι εμφανής η
ιστορική της διαστρωμάτωση. Δεν τα “αρνείται” αυτά τα στοιχεία της. Είναι
πιθανό να τα χρησιμοποιεί, να τα προβάλλει μέσα από μια… τουριστική λογική,
μπορεί να μην υπάρχει σαφής ιστορική συνείδηση, υπάρχει όμως ιστορική
συνέχεια. Είναι μία αληθινή πόλη».
Βρετανός με πολωνορωσική καταγωγή, μάλλον «αγνοεί» τη βρετανική φλεγματική
προσέγγιση των πραγμάτων, «διαβάζει» την Ιστορία με κοινωνιολογική οπτική,
δίνει χώρο στη λογοτεχνία, μαγεύεται από την «οριακή Ανατολή» που φέρει η
Θεσσαλονίκη λόγω γεωγραφικής και ιστορικής σχέσης και την επισκέπτεται, την
οσμίζεται, την μελετά, την καταγράφει, την εξηγεί…
Μιλά ελληνικά σχεδόν άψογα, αστειεύεται, επικαλείται παροιμίες, νεοελληνικές
εκφράσεις, γράφει με τον ίδιο τρόπο και διαβάζεται πολύ.
Γιατί φαντάσματα στο βιβλίο σας «Θεσσαλονίκη, H πόλη των Φαντασμάτων»;
Φάντασμα είναι η εικόνα του νεκρού προσώπου που ανακαλείται από τη φαντασία
και εμφανίζεται ως πραγματικό… Ανακαλώ λοιπόν την πολυεθνική,
πολυθρησκευτική, πολυπολιτισμική κοινωνία της πόλης που έζησε και έδρασε με
εντελώς διαφορετικούς κανόνες από αυτούς που μπορεί να εφαρμοστούν σήμερα…
Είναι μια πόλη γεμάτη αγάλματα, μνημεία σε σημεία δολοφονιών, για τους νεκρούς
της. Πολλοί από αυτούς δεν έχουν καμία σχέση με την πόλη. Έτσι προκύπτει η
σύγχρονη – πολιτική σχέση της πόλης με τον θάνατο. Παλαιότερα ο θάνατος είχε
μεταφυσική – προσωπική σχέση με τους ανθρώπους. Τα νεκροταφεία ήταν μέσα στις
πόλεις. Οι νεκροί συχνά αγιοποιούνταν, τώρα χρησιμοποιούνται για πολιτικές και
άλλες σκοπιμότητες.
Ο Μέγας Αλέξανδρος λ.χ. δεν έχει σχέση με τη Θεσσαλονίκη. H πόλη δεν υπήρχε
στην εποχή του… Είναι όμως η ατμόσφαιρα, το σχεδόν «επιβεβλημένο εθνικό
καθήκον» που άτυπα της έχουν επιβάλει και η πόλη άτυπα – και συχνά επικίνδυνα
– έχει αναλάβει ως πόλη του Βορρά, ως ακρίτας, συνορο- αλλά και εθνο-φρουρός.
Τι προτείνει ο Μαρκ Μαζάουερ; «H πόλη πρέπει να βρει νέους τρόπους ειρηνικής
συνύπαρξης με τους νέους – αλλόθρησκους και αλλοεθνείς – κατοίκους της
(Αλβανούς μουσουλμάνους, Ρώσους και Ρωσοπόντιους χριστιανούς ορθοδόξους,
Κούρδους, Τούρκους κ.ά.). Είναι λάθος να παραλληλίζουμε εποχές. H Ιστορία δεν
επαναλαμβάνεται και καμιά σελίδα της δεν μπορεί να αποτελέσει
πρότυπο-τυφλοσούρτη… Σε διάστημα μόλις εκατό χρόνων περάσαμε – και η
Θεσσαλονίκη εντονότερα – από έναν κόσμο αυτοκρατοριών σε έναν κόσμο εθνών
κρατών».
Όχι, το επόμενο έργο του δεν θα είναι ιστορικό μυθιστόρημα. Ερευνά μέσω της
ιστορίας των Ηνωμένων Εθνών τη σχέση του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού με την
κοινωνία των εθνών και τις προοπτικές της. «Το μυθιστόρημα ενέχει κινδύνους
μυθοπλασίας και μελοδραμάτων. H ευθύνη των ιστορικών είναι η καταγραφή της
αλήθειας. Σαν λεκέδες ξεχωρίζουν οι ιστορικές πηγές στα ιστορικά
μυθιστορήματα. Ξέρετε τι έλεγε ο παππούς μου; Για κάθε διαδρομή να
χρησιμοποιείς διαφορετικό άλογο».
ΕΙΠΕ
Το τέλος των ιδεολογιών
«Οι ιδεολογίες ήταν φαινόμενο του 20ού αιώνα. H ιδεολογία έδωσε “απαντήσεις”
στην ανάγκη να εξηγήσουμε τον κόσμο από ηθικό και θεωρητικό πρίσμα. Τον 19ο
αιώνα δεν υπήρχαν ιδεολογίες και τον 21ο αιώνα η πολιτική ανέλαβε να δώσει
“τεχνικές” λύσεις στα γεωπολιτικά προβλήματα».
Κομμουνισμός: «Παραμένει το πλέον διερμηνευτικό “μέσο” για την εξήγηση
των σύγχρονων οικονομικών διεργασιών, η πιο σημαντική κριτική που αρθρώθηκε
έναντι του καπιταλισμού. Απέτυχε ως πείραμα, παραμένει όμως ως “πρότυπο” για
την εφαρμογή της κοινωνικής αλληλεγγύης».
Ευρωπαϊκή Ένωση: «Είναι καιρός για άλλη μία συζήτηση στην E.E. Το “όχι”
των Γάλλων και των Ολλανδών απλώς υπενθύμισε ότι η έννοια του έθνους κράτους
παραμένει, αλλά η μορφή του αλλάζει».
Ιστορία: «H Ιστορία δεν διδάσκει. Γράφοντας για τα Βαλκάνια, είναι ένας
τρόπος να πω στους Βρετανούς πως “αυτό που φοβάστε, είστε εσείς”. H Ιστορία
είναι καθρέφτης. Σαν να ζωγραφίζεις τον φόβο γι’ αυτό που δεν θα ήθελες ποτέ
να είσαι…».
INFO
Μαρκ Μαζάουερ: «H Ελλάδα του Χίτλερ» 1993, «Σκοτεινή ήπειρος: H Ευρώπη του
20ού αιώνα» 1998, «Βαλκάνια» 2002 (στα ελληνικά, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια). Από
τις ίδιες εκδόσεις μεταφράζεται και θα κυκλοφορήσει αρχές του 2006 το βιβλίο
«Θεσσαλονίκη, H πόλη των Φαντασμάτων»
Google news
