Aρχαία, το άλλοθι μιας κακής παιδείας

«Με τα νέα μέτρα ανατρέπεται η λογική της διδασκαλίας των Αρχαίων Ελληνικών
από μετάφραση», λέει στα «NEA» ο καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου
Δημήτρης Μαρωνίτης. «Φοβού τους Δαναούς που μας φέρνουν δώρο τα Αρχαία
Ελληνικά», συμπληρώνει ο καθηγητής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γιώργης
Γιατρομανωλάκης. «Αυτοί που βρίσκονται στις παρυφές της αρχαιολατρίας είναι
ανελλήνιστοι, δεν έχουν καμία σχέση με τον ελληνικό πολιτισμό και το κάνουν
για πολιτικούς και ιδεολογικούς λόγους. Δεν τους εμπιστευόμαστε. Αλλά οι
περισσότεροι υπουργοί δεν ξέρουν απ’ αυτά».

Το πρόβλημα της σχολικής αρχαιομάθειας ανακινήθηκε με απόφαση του υπουργείου
Παιδείας να αυξήσει τις ώρες διδασκαλίας των Αρχαίων. Είχε προηγηθεί, τον
Νοέμβριο, η κατάθεση πρότασης. Τώρα είναι τετελεσμένο. Από του χρόνου η
διδασκαλία των Αρχαίων από το πρωτότυπο αυξάνεται κατά μία ώρα στο Γυμνάσιο
και κατά δύο στην A’ Λυκείου.

«Από την εποχή Τρίτση μέχρι σήμερα, το θέμα της διδασκαλίας των Αρχαίων έχει
καταντήσει κωμικοτραγικό σίριαλ», αναφέρει ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης. «Και
κανείς δεν αναρωτιέται: γιατί εμείς που σπουδάζουμε μια ζωή την αρχαία
γραμματεία, δεν μπορούμε να επαινέσουμε την αύξηση των ωρών διδασκαλίας; Εμείς
δεν τα αγαπάμε; Ξέρουμε όμως ότι κάθε υπουργός Παιδείας οραματίζεται την
αναγέννηση των ελληνικών γραμμάτων και στο τέλος, επειδή η αύξηση των ωρών
είναι ανέξοδη, φτηνή, καταντά το άλλοθί του. Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται
παρά για ακόμη μία έκφραση του αποσπασματικού. Να μάθουν τα παιδιά λίγο απ’
όλα. Δεν αμφισβητώ τις προθέσεις του υπουργείου. Αν ασκούμε κριτική είναι
γιατί πονούμε για τα θέματα αυτά».

Ο Δημήτρης Μαρωνίτης μάς καλεί να συγκρίνουμε τη δικαιολογητική βάση της
πρότασης του Νοεμβρίου και της σημερινής απόφασης, όπως εκφράστηκε αρμοδίως.
Τότε η υπουργός Παιδείας έλεγε ότι «η ωφέλεια από την ενίσχυση των παρεχομένων
γνώσεων της αρχαίας ελληνικής γλώσσας θα είναι σημαντική στη χρήση της
καθομιλουμένης, καθώς αποτελεί καθημερινή πλέον διαπίστωση η μη ορθή χρήση της
γλώσσας και η λεξιπενία». H απόφαση υποστήριζε ότι «ο μαθητής θα έχει τη
δυνατότητα να διαλέγεται ουσιαστικά με το παρελθόν, έχοντας μέσα του τη
συνείδηση της ενότητας και της συνέχειας της ελληνικής γλώσσας».

«Οι δύο ανακοινώσεις δρουν συμπληρωματικά», λέει ο Δημήτρης Μαρωνίτης.
«Καλύπτουν όλο το φάσμα της επιχειρηματολογίας και ιδεολογίας που πάγια
συνοδεύει τέτοιου τύπου εξαγγελίες. Διαβάζοντας τα νέα μέτρα, πρέπει να
διακρίνουμε τι υπόκειται ως κίνητρο και στόχος. Δύο στοιχεία είναι
αποκαλυπτικά: το πρώτο ότι από δύο ώρες διδασκαλίας αρχαίων κειμένων από
μετάφραση, και δύο ώρες διδασκαλίας από το πρωτότυπο, πηγαίνουμε σε δύο προς
τρία υπέρ του πρωτοτύπου. Το δεύτερο στοιχείο – που ίσχυε ήδη εφέτος -, είναι
ότι οι ώρες της διδασκαλίας Αρχαίων από μετάφραση είναι όσες και οι ώρες
διδασκαλίας του μαθήματος των Θρησκευτικών…».

Με τη ρύθμιση αυτή, επισημαίνει ο κ. Μαρωνίτης, οι ώρες διδασκαλίας των
Αρχαίων συνολικά γίνονται όσες και της Νέας Ελληνικής, κάτι που εκτιμά ότι
«μας πηγαίνει πίσω στον περασμένο αιώνα» και τις διαμάχες του. «Αν το
υπουργείο εκτιμά ότι υπάρχει πρόβλημα ορθής επικοινωνίας των μαθητών με την
αρχαία ελληνική γλώσσα και γραμματεία, η λύση υπάρχει, είναι έντυπη και
συγκροτημένη: το βιβλίο “Ιστορία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας” του Τάσου
Χρηστίδη που εκδόθηκε από το Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας και το Ίδρυμα
Τριανταφυλλίδη…».

«Δεν μπορούν όλοι να μάθουν Αρχαία, όπως δεν μπορούν να μάθουν όλοι πιάνο. Επιπλέον το θέμα σήμερα δεν είναι πόσοι θα μάθουν, αλλά πόσοι θα διασωθούν από την αμάθεια», λέει ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης

«Αν θέλουν αλλαγή, ας αλλάξουν το σύστημα», λέει ο καθηγητής Φιλολογίας
Γιώργης Γιατρομανωλάκης. «Δεν μπορεί να θέλουν και Αρχαία και πέντε γλώσσες
και κομπιούτερ. Τα παιδιά τρελαίνονται. Κατ’ αρχήν, το πρώτο βήμα πρέπει να
είναι το Δημοτικό. Εκεί, με σωστή και πειθαρχημένη γνώση, να διδάσκονται καλά
τα Νέα Ελληνικά. Και να έρχονται σε επαφή και με τη λόγια νεοελληνική
γραμματεία. Πέντε αράδες από Ροΐδη και Παπαδιαμάντη. Τα δεκάχρονα παιδιά, αν
διδαχθούν σωστά την ύλη, μπορούν να καταλάβουν Παπαδιαμάντη και Κονδυλάκη. Που
έχουν και διαλόγους λαϊκούς. Όχι ανάποδα, να πρέπει να μάθουν Αρχαία για να
διαβάσουν Παπαδιαμάντη! Επιχειρήματα του τύπου “πρέπει να μάθεις Αρχαία για να
μάθεις Νέα” καμία σχέση δεν έχουν με την αρχαιογνωσία. Από την άλλη, πρέπει να
εξετάζονται. Όχι χωρίς έλεγχο. Εδώ ούτε δουλεύουμε ούτε εξετάσεις κάνουμε».

Είναι βέβαιο ότι κάτι πάει στραβά, λέει. «Αρκεί να σκεφθεί κανείς ότι οι
φοιτητές που τελειώνουν Φιλοσοφική ξέρουν λιγότερα Αρχαία από τη γενιά μου,
όταν τελείωνε το Λύκειο. Επικρίνουμε τους σημερινούς μαθητές, αλλά δεν
βλέπουμε ότι και οι περισσότεροι καθηγητές έχουν διαβάσει ελάχιστα αρχαία
κείμενα. Το πρόβλημα πρέπει να το δούμε στη βάση του. Το θέμα σήμερα δεν είναι
πόσοι θα μάθουν, αλλά πόσοι θα διασωθούν από την αμάθεια. Αφού το θέλουν, ας
υπάρχει πρόγραμμα Αρχαίων για όλους. Αλλά πρέπει να υπάρχουν, ήδη από το
Γυμνάσιο, πυρήνες μαθητών πιο προχωρημένων, που έχουν όρεξη να μάθουν Αρχαία
και πρέπει να βοηθηθούν. Έτσι θα βγάλουμε καλύτερους φοιτητές και καθηγητές.
Προσωπικά, δεν πιστεύω ότι όλα τα παιδιά θέλουν και μπορούν να μάθουν Αρχαία.
Όπως δεν μαθαίνουν όλοι πιάνο. H γνώση χρειάζεται προσήλωση. Δεν μπορείς να
φορτώνεις τα παιδιά με 15 διαφορετικά πράγματα και να περηφανεύεσαι γι’
αυτό…».

«Όχι αβασάνιστα»

«Οι ραγδαίες αλλαγές που επιφέρουν οι νέες τεχνολογίες στην Εκπαίδευση καθώς
και η σύνδεση των Εκπαιδευτικών Συστημάτων με την αγορά εργασίας μάς προκαλούν
να δούμε ξανά τον Ανθρωπισμό ως μορφωτικό ιδανικό και την κλασική αρχαιότητα
ως θεμέλιο της ευρωπαϊκής ζωής», λέει στα «NEA» η καθηγήτρια της Φιλοσοφικής
Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, τέως Ειδική Γραμματέας ΥΠΕΠΘ, Στέλλα
Πριόβολου.

«Το 1996, με πρωτοβουλία τού τότε υπουργού Παιδείας Γιώργου Παπανδρέου και το
2003, επί υπουργίας Πέτρου Ευθυμίου, διοργανώθηκαν δύο διεθνή συνέδρια με
στόχο την αναβάθμιση των κλασικών σπουδών στην E.E. αλλά και τη δημιουργία
Ευρωπαϊκού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Αναφοράς σε θέματα κλασικών σπουδών και όχι
μόνο γλωσσών.

Οι αρμόδιοι τού ΥΠΕΠΘ θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν τις προτάσεις των συνεδρίων
(μεταξύ άλλων: συνεργασία Πανεπιστημίων – σχολείων, ενίσχυση ήδη
λειτουργούντων Κλασικών Λυκείων και ίδρυση νέων, δημιουργία πολυγλωσσικού
ηλεκτρονικού διδακτικού υλικού) πριν καταλήξουν αβασάνιστα στην αύξηση των
ωρών διδασκαλίας των Αρχαίων. Οι επιμέρους και εκτός εκπαιδευτικού
προγραμματισμού αποφάσεις, χωρίς την απαραίτητη μέθοδο και τα μέσα, καταλήγουν
συνήθως σε αποτυχία. Τα Αρχαία δεν είναι βιβλία που μπαινοβγαίνουν στα ράφια·
είναι ιδέες και αξίες διαχρονικές».

Όχι στην αύξηση ωρών

* Σημασία έχει το σύστημα, όχι οι ώρες διδασκαλίας των Αρχαίων

* Δεν καλλιεργεί τα ελληνικά και επιτείνει τη σύγχυση

* Δεν μπορούν να μάθουν όλοι Αρχαία, όπως δεν μπορούν όλοι να μάθουν ξένες
γλώσσες

* H εξίσωση ωρών διδασκαλίας Αρχαίων και Νέων Ελληνικών παραπέμπει στις
παλιές διαμάχες

Ναι στην αύξηση ωρών

* H εντατικοποίηση της διδασκαλίας των Αρχαίων είναι μέτρο ενίσχυσης του
ανθρωπιστικού προσανατολισμού της Παιδείας

* Οι σύγχρονοι Έλληνες να μη στερήσουμε από τα παιδιά μας το δικαίωμα
πρόσβασης στην αρχαία ελληνική σκέψη

* H γνώση χρειάζεται προσήλωση. Να δημιουργηθούν πυρήνες προχωρημένων
μαθητών

* Το όχι είναι παρωχημένος προοδευτισμός και ενισχύει τη χρησιμοθηρική
αντίληψη της γνώσης