H σύγκρουση των οικονομιών

Το γαλλικό «Όχι» στο Ευρωσύνταγμα – στον βαθμό που υπαγορεύτηκε από τις
αποτυχίες της γαλλικής οικονομικής πολιτικής – ξανάφερε στην επιφάνεια τον
πόλεμο ανάμεσα στα δύο οικονομικά συστήματα: τον φιλελευθερισμό και τον
κρατισμό.

Πάνε σχεδόν δυόμισι αιώνες από τότε που ο οικονομολόγος Άνταμ Σμιθ είπε με το
κλασικό έργο του «Ο πλούτος των εθνών» ότι το ελεύθερο εμπόριο είναι το
καλύτερο σύστημα και ότι η προσφορά και η ζήτηση είναι το «αόρατο χέρι» της
αγοράς που κάνει να συναντηθούν οι ανάγκες του καταναλωτή με τις ανάγκες της
κοινωνίας. Ο φιλελευθερισμός της αγοράς δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στο
εσωτερικό μιας χώρας, αλλά να επεκτείνεται και μεταξύ χωρών. Κάθε χώρα, όπως
και κάθε άτομο, έχει παραγωγικές δυνατότητες, αλλά και αδυναμίες. H ελεύθερη
αγορά επιτρέπει την αξιοποίηση του λεγόμενου συγκριτικού πλεονεκτήματος που
έχει μια χώρα έναντι μιας άλλης σε κάποιον συγκεκριμένο τομέα.

Άνταμ Σμιθ. O «πατέρας» του οικονομικού φιλελευθερισμού

Λιγότερες παρεμβάσεις. Για τον οικονομικό φιλελευθερισμό, όσο λιγότερες
παρεμβάσεις γίνονται από το κράτος στην οικονομία τόσο το καλύτερο γι’ αυτήν.
H βασικότερη κριτική που έχει δεχθεί ο φιλελευθερισμός είναι ότι το λεγόμενο
ελεύθερο εμπόριο δεν υπάρχει στον πραγματικό κόσμο. Οι αγορές στρεβλώνονται
από κυβερνήσεις, μονοπώλια και καρτέλ ακόμη και στον ίδιο τον ναό του
φιλελευθερισμού, τις ΗΠΑ (προμήθειες όπλων, αγροτικές ενισχύσεις, ποσοστώσεις
υφαντουργίας). Το ελεύθερο εμπόριο μπορεί να είναι πλεονέκτημα για μια μεγάλη
βιομηχανική χώρα, αλλά εμποδίζει τις αναπτυσσόμενες χώρες να τη φτάσουν.

O Γερμανός καγκελάριος Βίσμαρκ. Ίδρυσε το πρώτο κοινωνικό κράτος. Ένας αυταρχισμός με κοινωνικό πρόσωπο

Δικαιότερη διανομή. Αν ο φιλελευθερισμός ασχολείται με τη δημιουργία
του πλούτου, η σοσιαλδημοκρατία επικεντρώνεται στη δικαιότερη διανομή του. Όσο
πιο ελεύθερες είναι οι αγορές τόσο πιο μεγάλο είναι το χάσμα μεταξύ πλουσίων
και φτωχών. H αποστολή ενός ισχυρού κράτους είναι να προλαμβάνει την ένταση
της εκμετάλλευσης των δεύτερων από τους πρώτους. Τα σημερινά συστήματα
κοινωνικού κράτους έλκουν την καταγωγή τους από τον Γερμανό καγκελάριο
Βίσμαρκ, που τον δέκατο ένατο αιώνα ίδρυσε θεσμούς πρόνοιας, υγείας και
κοινωνικής ασφάλισης. Οι επικριτές του κοινωνικού μοντέλου υποστηρίζουν ότι,
όταν μια χώρα επικεντρώνεται περισσότερο στη διανομή από ό,τι στην αύξηση της
«πίτας», μοιραία καταλήγει κάποτε στη στασιμότητα. Και λένε ότι με τον
ασφυκτικό κρατικό έλεγχο και τη βαριά φορολόγηση των αγορών αποθαρρύνει τους
επιχειρηματίες από τη δημιουργία νέου πλούτου.