«Ήρθε η ώρα για ένα ειλικρινές mea culpa των πολιτικών»

Κατόπιν των δημοψηφισμάτων στη Γαλλία και την Ολλανδία είναι φυσικό να
συμπεράνει κανείς ότι η E.E. έχει παραγίνει απόμακρη και στερείται
νομιμοποίησης για να κυβερνήσει αποτελεσματικά ή ακόμη κι ότι δεν θα επιβιώσει
καν στη σημερινή της μορφή. Οι φεντεραλιστές σίγουρα θα διπλασιάσουν τις
προσπάθειές τους να αντιμετωπίσουν το «δημοκρατικό έλλειμμα», ενώ οι
ευρωσκεπτικιστές θα σπεύσουν να αποκρούσουν αυτή την προφανή απειλή στα
κυριαρχικά δικαιώματα του έθνους – κράτους.

Όμως, και οι δύο πλευρές χάνουν το πραγματικό νόημα της κρίσης. Ήρθε η ώρα να
παραμερίσουμε την ιδεολογική πολεμική και να δούμε την Ευρώπη όπως πραγματικά
είναι. Πόρρω απέχουσα από το να δείχνει πως η Ευρώπη βρίσκεται σε παρακμή ή σε
διάλυση ή ότι χρειάζεται απεγνωσμένα δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις, η σημερινή
κρίση αποδεικνύει τη θεμελιώδη σταθερότητά της. Τα τελευταία χρόνια εκδηλώθηκε
σιωπηλά μια ευρωπαϊκή συνταγματική συμφωνία. Το λάθος ήταν η διασάλευση αυτής
της πραγματιστικής εξέλιξης με ένα ιδεαλιστικό σχέδιο για δημοκρατικό
διαλογισμό και υψηλού προφίλ συνταγματική μεταρρύθμιση.

Πάντως, είτε επικυρωθεί είτε όχι το Ευρωσύνταγμα, η γενική δομή της E.E. θα
μείνει αμετάβλητη. H σταθερότητά της δεν αντανακλά τη δημόσια δυσαρέσκεια, όσο
την απουσία ενός κυρίαρχου σημαντικού στόχου – παρόμοιου με την κοινή αγορά
του 1980 και το κοινό νόμισμα του ’90 – αρκετά ισχυρού ώστε να εμπνεύσει τους
Ευρωπαίους. Το να εξαναγκάσεις μια δημοκρατική συζήτηση για σκοτεινά θέματα
(νοιάζονται οι ψηφοφόροι για τη σύνθεση της δύναμης σταθεροποίησης στο
Κόσοβο;), αναπόφευκτα πολώνει τη συζήτηση στον χαμηλότερο κοινό παρονομαστή
της ευρωφεντεραλιστικής και της ευρωσκεπτικιστικής ιδεολογίας.

Για τους Ευρωπαίους πολιτικούς, το μάθημα είναι σαφές. Ήρθε η ώρα για ένα
δημόσιο και ειλικρινές mea culpa. H δημοκρατία απαιτεί απ’ αυτούς ένα σημάδι
ότι λαμβάνουν υπόψη τη θέληση των πολιτών και την ομολογία ότι ίσως η Ευρώπη
να προχώρησε πολύ μακριά πολύ γρήγορα.

Ο Άντριου Μόραβσικ είναι καθηγητής Πολιτικών Επιστημών, διευθυντής του
Προγράμματος Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, συγγραφέας του
βιβλίου «Europe without illusions».