NENTIM ΓKIΟYPΣEΛ «Οι Έλληνες είναι οι αληθινοί κάτοικοι της Πόλης»

«H παρουσία του τουρκικού στρατού στην Κύπρο αντίκειται στα ευρωπαϊκά ήθη. H Τουρκία δεν μπορεί να αφήνει στρατό σε ένα άλλο κράτος-μέλος όταν θέλει να ενταχθεί στους κόλπους της E.E. Από την άλλη, περίμενα οι Ελληνοκύπριοι να ψηφίσουν με πιο ανοιχτό πνεύμα στο δημοψήφισμα για την επανένωση», λέει ο Νεντίμ Γκιουρσέλ

«Ένας Τούρκος δημοσιογράφος και ποιητής με αποκάλεσε άπατρι, κατηγορώντας με
ότι διασύρω τη χώρα μου στο εξωτερικό. Εγώ όμως δεν είμαι διπλωμάτης. Είμαι
ελεύθερος άνθρωπος», λέει στα «NEA» ο Νεντίμ Γκιουρσέλ, ένας από τους
σημαντικότερους Τούρκους συγγραφείς, του οποίου εννέα βιβλία κυκλοφορούν και
στη χώρα μας. Ο Γκιουρσέλ, πράγματι, λέει τη γνώμη του ευθαρσώς. «Ο
κοσμοπολιτισμός έχει πλούτο. Όμως σήμερα όλοι θέλουν να ζήσουν μόνοι τους.
Θυμάμαι, όταν πήγαινα σχολείο, υπήρχαν ακόμη 100.000 Έλληνες στην
Κωνσταντινούπολη. Πραγματικά λυπάμαι που έφυγαν. Που τους λεηλάτησαν τα
καταστήματα. Γιατί – και το έχω γράψει αυτό – για μένα ήταν η ενσάρκωση του
Βυζαντίου. Ήταν οι αληθινοί κάτοικοι της Πόλης. Που βρίσκονταν εκεί πριν από
τους Τούρκους. Αλλά δεν πιστεύουν όλοι οι Τούρκοι το ίδιο. Σου λένε, κοίτα τι
μας έκαναν στην Κύπρο… Τι φταίνε όμως οι Έλληνες της Κωνσταντινούπολης για
όσα συνέβησαν στην Κύπρο; Από την άλλη, κι εγώ θα περίμενα, στο πρόσφατο
δημοψήφισμα, οι Έλληνες της Κύπρου να είναι πιο ανοιχτοί. Γιατί υπήρξα μέχρι
τότε πολύ επικριτικός με τον Ντενκτάς».

Ο 54χρονος συγγραφέας, που εδώ και πολλά χρόνια ζει στο Παρίσι, δεν
συμμερίζεται πάντως την άποψη ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία βρίσκεται στη βάση
κάθε προβλήματος στην περιοχή: «Συχνά ακούμε στα Βαλκάνια ότι αν δεν υπήρχαν
οι Τούρκοι, δεν θα υπήρχε τόση καθυστέρηση. Δεν είμαι τόσο σίγουρος. Όσο ζούσα
στην Τουρκία δεν με απασχολούσαν αυτά τα ζητήματα. Διάβαζα ευρωπαϊκή
λογοτεχνία. Πηγαίνοντας στο Παρίσι ασχολήθηκα περισσότερο με την οθωμανική
ιστορία. Και είδα ότι τα μιλέτι, με τον τρόπο τους, λειτουργούσαν. Και το
σύστημα είχε διάρκεια. Με αυτή την έννοια αντιδρώ στον καθαρό κεμαλισμό, χωρίς
να είμαι νοσταλγός του παρελθόντος. Ο κεμαλισμός ήταν θετικός ως προς την
εκκοσμίκευση, ωστόσο πρέπει να τον δούμε κριτικά και να μάθουμε περισσότερα
για την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Χρειάζεται μια περιέργεια, βέβαια, για να
μελετήσεις τα πράγματα αυτά. Και νομίζω ότι κι εγώ, όπως και ο Αλτάν και ο
Παμούκ, έχουμε συμβάλει στο ξύπνημα αυτής της περιέργειας για το παρελθόν. Ο
Μωάμεθ, αφού κατέκτησε την Πόλη, κράτησε στοιχεία βυζαντινά στους θεσμούς. Και
ήθελε μια ανοιχτή αυτοκρατορία. Στο πλαίσιο, βέβαια, μιας ισλαμικής
μοναρχίας».

«Σήμερα στην Τουρκία υπάρχει αυξημένος εθνικισμός», λέει ο Νεντίμ
Γκιουρσέλ. «Λόγω των Κούρδων και λόγω της ευρωπαϊκής στάσης απέναντι στην
τουρκική υποψηφιότητα. Ωστόσο πιστεύω ότι μόνο στο ευρωπαϊκό πλαίσιο μπορεί να
λυθούν οι ελληνοτουρκικές διαφορές. Γιατί υπάρχουν κοινά ιδανικά και αξίες. H
Ευρώπη δεν είναι η απόλυτη λύση. Αλλά βοηθάει να αποφεύγουμε τις εθνικιστικές
συγκρούσεις. H παρουσία λοιπόν του τουρκικού στρατού στην Κύπρο αντίκειται στα
ευρωπαϊκά ήθη. H Τουρκία δεν μπορεί να αφήνει στρατό σε ένα άλλο κράτος-μέλος
όταν θέλει να ενταχθεί στους κόλπους της E.E.».

Το ίδιο συμβαίνει με τον φονταμενταλισμό. Ούτε αυτός χωράει στην Τουρκία, στην
ευρωπαϊκή της προοπτική. Αλλά ο Νεντίμ Γκιουρσέλ στο σημείο αυτό είναι
αισιόδοξος. «H κοινωνία έχει εξελιχθεί και νομίζω ότι δεν υπάρχει τέτοιος
φόβος», λέει. Εκείνο που δεν είναι αποσαφηνισμένο είναι το πολιτικό τοπίο.
«Ανήκω στον αριστερό χώρο», λέει. «Αλλά δεν μπορώ να μην παραδεχθώ ότι η
ισλαμική κυβέρνηση είναι η πρώτη που ταρακούνησε τα λιμνάζοντα ύδατα,
ανοίγοντας τα αρχεία για το αρμενικό ζήτημα και για το κουρδικό. Να γιατί
πρέπει να είσαι ανεξάρτητος. H Αριστερά, στα ζητήματα αυτά, δεν έκανε ποτέ
τίποτα. Από την άλλη, βέβαια, δεν μπορώ να συμφωνήσω στις θέσεις των
ισλαμιστών για τις γυναίκες. Και ξέρω ότι ενώ προώθησαν όσο κανείς άλλος την
προσέγγιση με την Ευρώπη, στο βάθος της συμπεριφοράς τους είναι άνθρωποι
δεμένοι με την ισλαμική παράδοση».

Εκεί όπου ο ισλαμισμός έπαιξε μεγάλο ρόλο ήταν στην υπόθεση του Ιράκ.
«H βάση του κυβερνώντος κόμματος αισθάνθηκε αλληλέγγυα με τους Ιρακινούς. Αν
όμως δεν υπήρχαν έθνη όπως η Γαλλία και η Γερμανία να καταδικάσουν τον πόλεμο,
η θέση της Τουρκίας θα ήταν ακόμη πιο δύσκολη», λέει.

13 γυναίκες φέρνουν τύχη

Στο βιβλίο του Νεντίμ Γκιουρσέλ «Μπαλκόνι στη Μεσόγειο», που κυκλοφόρησε
πρόσφατα στα ελληνικά (από τα Ελληνικά Γράμματα), ο Νεντίμ Γκιουρσέλ
παρουσιάζει 13 διηγήματα, 13 ερωτικές ιστορίες με πρωταγωνίστριες ισάριθμες
γυναίκες με τις οποίες είχε σχέσεις ο αφηγητής. «Στην Τουρκία είπαν ότι η
ματιά μου ήταν αντρική, κάποιοι μίλησαν και για μισογυνισμό! Όμως είναι ένα
βιβλίο για τη μεσογειακή ευαισθησία, που έχει ορισμένα ανδροκρατικά
χαρακτηριστικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι συμμερίζομαι τη ματιά του αφηγητή. Μία
δημοσιογράφος μού έκανε μία απρόσμενη ερώτηση: “Μόνο 13 γυναίκες γνωρίσατε στη
ζωή σας; ” Απάντησα πως όχι – “είναι μάλλον γύρω στο 40 ο πραγματικός
αριθμός”, λέει στα “NEA” συνωμοτικά – αλλά επέλεξα τον αριθμό 13 για να μου
φέρει τύχη!».

Το βιβλίο δεν είναι αμιγώς βιογραφικό. Κάποιες ιστορίες είναι παρμένες από
ιστορικά γεγονότα, άλλες είναι φανταστικές. Οι ερωτικές ιστορίες
διαδραματίζονται σε διάφορες πόλεις, εντός και εκτός Τουρκίας – η μία ηρωίδα
είναι μάλιστα Ελληνίδα. «Είναι ένα βιβλίο αφηγηματικό. Ήθελα μία ατμόσφαιρα
ποιητική όπου ο τόπος να παίζει ένα σημαντικό ρόλο. Ήθελα να αφηγηθώ και όχι
να περιγράψω. Ίσως αυτό να σημαίνει ότι μεγάλωσα. Όταν είσαι 30 χρόνων δεν
μιλάς για έρωτα. Κάνεις έρωτα…».

INFO

«Μπαλκόνι στη Μεσόγειο», μτφ. Εύη Βαγγελάτου, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Σελ.
215, τιμή 13 ευρώ