H σωστή λύση για το Aσφαλιστικό

Το ίδιο φάντασμα κυνηγά όλες τις ανεπτυγμένες οικονομίες. Οι οικογένειες
σήμερα έχουν ένα ή δύο παιδιά το πολύ, ενώ στο παρελθόν ήταν πολύ μεγαλύτερες.
Αυτό σημαίνει ότι τα επόμενα χρόνια ο πληθυσμός θα αποτελείται ως επί το
πλείστον από άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, των οποίων το επίπεδο ζωής μετά τη
σύνταξη θα εξαρτάται από τον μικρό αριθμό των νεώτερων εργαζομένων που θα
αποτελούν το εργατικό δυναμικό. Κατά συνέπεια, δεν πρέπει να προκαλεί εντύπωση
ότι το θέμα της κοινωνικής ασφάλισης αποτελεί «καυτό» ζήτημα, προκαλεί
αντιπαραθέσεις στην Αμερική, τη Χιλή, τη Σουηδία και αλλού.

Στόχος μου είναι να αναλύσω αντικειμενικά το ακόλουθο ζήτημα: ποιες συνέπειες
θα έχει η μεταφορά των κεφαλαίων που αποταμιεύει η κοινωνία για τις συντάξεις,
από τα παραδοσιακά ομόλογα και άλλες τοποθετήσεις εγγυημένου κεφαλαίου, σε
επενδύσεις με μεγαλύτερο ρίσκο, όπως είναι οι επενδύσεις σε μετοχές;

Τα στοιχεία που προκύπτουν από μακροχρόνιες μελέτες δείχνουν ότι ένα
χαρτοφυλάκιο, το οποίο αποτελείται από επενδύσεις σε μετοχές (που έχουν
μεγαλύτερο επενδυτικό κίνδυνο), προσφέρει κατά μέσον όρο και για το ίδιο
χρονικό διάστημα υψηλότερες αποδόσεις από ό,τι ένα χαρτοφυλάκιο που επενδύει
αποκλειστικά σε ομόλογα. Τα στοιχεία όμως επιβεβαιώνουν και τη θεωρία των
πιθανοτήτων: τα συνταξιοδοτικά προγράμματα τα οποία εξαρτώνται μόνο από
μετοχές (που παρουσιάζουν υψηλές διακυμάνσεις), περιοδικά θα καταγράφουν
σημαντικές απώλειες.

Ρίσκο

Όπως τίποτε στη ζωή δεν είναι δωρεάν, έτσι δεν υπάρχει και εγγυημένο όφελος
από τις επενδύσεις σε μετοχές. Από συνεντεύξεις Χιλιανών εργαζομένων (οι
οποίοι δέχθηκαν ισχυρά πλήγματα από την επιλογή τους να επενδύσουν σε μετοχές)
προκύπτει ότι οι εργαζόμενοι αυτοί έχουν ζημιωθεί – και δεν είναι καθόλου
ευχαριστημένοι γι’ αυτό. Στη Στοκχόλμη θα δει κανείς να γίνεται το ίδιο:
πολλοί κέρδισαν αλλά και πολλοί έχασαν. Θα προσέξατε ότι ουδέποτε αναφέρθηκα
σε αυτούς τους «ιδιωτικούς λογαριασμούς», τη δημιουργία των οποίων προτείνει ο
πρόεδρος Τζορτζ Μπους, ο «συμπονετικός συντηρητικός». Το σχέδιο Μπους θα
επιτρέψει σ’ εμένα και στους συμπολίτες μου να αποσυρθούμε από το σύστημα
κοινωνικής ασφάλισης, στο οποίο βασίζονται όλοι οι κοινωνικοί εταίροι μετά το
1935.

Αιρετική πρόταση

Στα βιβλία της Ιστορίας ο Μπους θα καταγραφεί ως ο άνθρωπος ο οποίος ουσιαστικά προέτρεψε όσους δεν είχαν αρκετές αποταμιεύσεις για να ζήσουν στα γεράματά τους, «να επιλέξουν τις μετοχές που θα πάνε καλά στη Γουώλ Στρητ»!

H αιρετική μου πρόταση είναι η εξής: εντός του 21ου αιώνα οι κυβερνήσεις στον
ανεπτυγμένο κόσμο θα πρέπει, επειδή είναι οι καταλληλότεροι φορείς να
αναλάβουν τον κίνδυνο, να πραγματοποιούν επενδύσεις σε μετοχές και ομόλογα για
τη χρηματοδότηση του συστήματος Υγείας αλλά και για την επίτευξη
μακροοικονομικής σταθερότητας. Αυτό δεν αποκλείει ότι πολλά κράτη δεν θα
μπορούν να εμπιστευθούν για τον σκοπό αυτόν τις ημι-ανεξάρτητες κεντρικές τους
τράπεζες (την Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ, την Τράπεζα της Αγγλίας ή την Τράπεζα
της Ιαπωνίας).

H θεωρία αυτή δεν είναι ούτε εντελώς νέα ούτε εντελώς αδοκίμαστη. Πριν από
μερικές γενιές, ο συντηρητικός Σουηδός οικονομολόγος που θαυμάζεται από πολύ
κόσμο, ο Per Jacobson, πρότεινε τη δική του λύση. Σε καιρούς μεγάλων υφέσεων,
που δημιουργείται «παγίδα ρευστότητας» και τα επιτόκια βρίσκονται πρακτικά στο
μηδέν, αντί η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ να ακολουθεί τις ορθόδοξες πρακτικές
της ανοικτής αγοράς αγοράζοντας κρατικά ομόλογα με μικρή διάρκεια, θα πρέπει
να αγοράζει και να πωλεί ομόλογα της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και
περιουσιακά στοιχεία ομοσπονδιακών υπηρεσιών που έχουν μετοχοποιηθεί. H λογική
υπαγορεύει ότι στον κατάλογο αυτόν θα πρέπει να προστεθούν και μετοχές.

Στην πραγματικότητα, η Οικονομική Επιτροπή για την Ανοικοδόμηση του Νιου Ντιλ,
πίσω στη δεκαετία του ’30, έκανε ακριβώς αυτό. H Ιταλία του Μουσολίνι, σε μια
προσπάθεια να αντιμετωπίσει την οικονομική κατάρρευση, απέκτησε σημαντικό
αριθμό κολοσσιαίων ιταλικών επιχειρήσεων. Επίσης, στη μεταπολεμική Σουηδία
αποφασίστηκε, έπειτα από μακρά πολιτική αντιπαράθεση, να επενδυθεί σημαντικό
μέρος από τα ποσά που προορίζονταν για την καταβολή συντάξεων σε μετοχές, αλλά
όχι απαραίτητα σε μετοχές που πρότειναν οι ίδιοι οι μελλοντικοί συνταξιούχοι.

Άλλα πλεονεκτήματα

H αγορά και κατοχή μετοχών από την κυβέρνηση έχει και άλλα σημαντικά
πλεονεκτήματα, εκτός από αυτά που αφορούν τις συντάξεις. Ιδού ένα παράδειγμα:
τη δεκαετία του ’90, το δημοσιονομικό πλεόνασμα που δημιουργήθηκε επί
προεδρίας Κλίντον ήταν ό,τι ακριβώς ζητούσαν οι ειδικοί, καθώς η
υπερκαταναλωτική κοινωνία, που αποταμίευε ελάχιστα, αντιμετώπιζε μια
μελλοντική δημογραφική έκρηξη. Εκείνο που ακολούθησε ήταν ότι οι παραδοσιακά
συντηρητικοί επικεφαλής της FED έγιναν νευρικοί και άρχισαν να ανησυχούν ότι
στο μέλλον θα ρευστοποιείτο τόσο μεγάλο μέρος του δημόσιου χρέους, που θα
στερούσε από το χρηματοπιστωτικό σύστημα την απαραίτητη αναλογία σε ομόλογα.
Και τότε, πώς η FED θα μπορούσε να αντιμετωπίσει υφέσεις και πληθωρισμούς,
χωρίς να έχει στη διάθεσή της ομόλογα;

Μεγάλο λάθος

Αντί ο σοφός δρ Γκρίνσπαν να ενστερνιστεί την ανάγκη να αποκτήσει η FED ένα
ευρύ «καλάθι» περιουσιακών στοιχείων που θα μπορούσε να πωλεί και να αγοράζει
όποτε υπήρχε ανάγκη, έκανε το μεγαλύτερο λάθος της μακράς και διακεκριμένης
καριέρας του. Μετανιώνει τώρα που έδωσε τις ευχές του να προχωρήσει ο Μπους
στις καταστροφικές περικοπές στη φορολογία των πλουσίων, οι οποίες οδήγησαν σε
ακόμη μεγαλύτερη μείωση της αποταμίευσης και σε ενίσχυση της υπερκατανάλωσης.

Ζούμε σε μια κωμικοτραγική εποχή. H Μαρία Αντουανέτα έγινε διάσημη για την
προτροπή της στον γαλλικό λαό, που πεινούσε, «να φάει παντεσπάνι», αφού δεν
μπορούσε να αγοράσει ψωμί! Στα βιβλία της Ιστορίας ο Μπους θα καταγραφεί ως ο
άνθρωπος που ουσιαστικά προέτρεψε όσους δεν είχαν αρκετές αποταμιεύσεις για να
ζήσουν στα γεράματά τους, «να επιλέξουν τις μετοχές που θα πάνε καλά στη Γουώλ
Στρητ»!

Κρατικά χαρτοφυλάκια

Ο μεγαλύτερος ειδικός στον κόσμο σε θέματα ιδιωτικής ασφάλισης, Πίτερ
Ντάιαμοντ, τονίζει ότι αν οι επενδύσεις σε μετοχές πρόκειται να διαδραματίσουν
πιο σημαντικό ρόλο στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, τις μετοχές αυτές θα
πρέπει να τις διαχειρίζονται κρατικά χαρτοφυλάκια. Αυτός είναι ο μοναδικός
τρόπος, ώστε οι μελλοντικές γενιές να προφυλαχθούν και οι κίνδυνοι (από τις
επενδύσεις αυτές) να καταμερισθούν ανάμεσα σε όσους θα βγουν στη σύνταξη, στο
άμεσο και στο απώτερο μέλλον.

© Tribune Media Services

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ