Mάρκος: κατευθείαν από την καρδιά της δημοτικής μουσικής

Τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του Μάρκου Βαμβακάρη (Σύρα 1905), δίνουν αφορμή
στο σημαντικότερο περιοδικό για το λαϊκό (και το δημοτικό) τραγούδι να
δημοσιεύσει ένα ουσιαστικό αφιέρωμα στον σπουδαίο Συριανό. Οι μελετητές του
λαϊκού τραγουδιού συμφωνούν ότι ο Μάρκος έπλασε τα τραγούδια του στηριγμένος
στις βαθιές ρίζες της παράδοσης. Γράφει ο Γιώργος Παπαδάκης: «Είναι ένας από
τους τελευταίους γνήσιους εκφραστές της λαϊκής μουσικής παράδοσης, όπως αυτή
ζούσε ώς τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα (…)».

«H μουσική των “ρεμπέτικων” τραγουδιών που υπογράφει έρχεται κατευθείαν από
την καρδιά της δημοτικής μουσικής και φέρει τις δικές του εύστοχες πινελιές
που φανερώνουν επιπλέον τα σημεία των καιρών. Αλλά και τα λόγια πολλών
τραγουδιών του μήπως δεν προέρχονται από γνωστές κατά τόπους εκδοχές δημοτικών
τραγουδιών; Τι είναι π.χ. το “Ψηλά τα παραθύρια σου”, οι “Δύο γυφτοπούλες”, η
“Γαϊτανοφρυδούσα” και πολλοί σκόρπιοι δεκαπεντασύλλαβοι, όπως: “Ήθελα να σ’
αντάμωνα να σούλεγα καμπόσα / κι αν δε σου γύριζα το νου να μου κόβαν τη
γλώσσα”».

Και ο Γιώργος Κοντογιάννης: «… Ο Μάρκος ενήργησε ως λαϊκός δημιουργός. Έκανε
δηλαδή εκείνο που έκαναν όλοι οι ομότεχνοί του επί αιώνες: Χρησιμοποίησε το
υλικό της παράδοσης με τον ίδιο τρόπο. Αλλά μέσα από την διαδικασία αυτή
ανέδειξε τη μεγάλη μουσική του προσωπικότητα και τις έμφυτες ικανότητές του να
κάνει ανεπανάληπτα δικά του τραγούδια».

Δεκαπέντε συνολικά θέματα αποτελούν το προσεγμένο αφιέρωμα για τον Μάρκο
Βαμβακάρη, αυτή τη λαϊκή περσόνα που δεν έχω δει φωτογραφία να τον δείχνει
έστω και χαμογελαστό. Ενδιαφέροντα το μικρό μελέτημα του E. Ζάχου –
Παπαζαχαρίου «Ο Μάρκος και η λαϊκότητα», τα ντοκουμέντα του Κώστα Χατζηδουλή
και το από καρδιάς – και μετά γνώσεως – κείμενο του Σπύρου Παπαϊωάννου
«Ρεμπελεμένη μου ζωή…». Προσφορά του περιοδικού, καταπληκτικό συλλεκτικό CD
με πρώτες αυθεντικές ηχογραφήσεις των αρχών του 20ού αιώνα (από τη συλλογή
πάλι του Σπύρου Παπαϊωάννου).

Όταν ο Καμύ έσωζε ζωές στον ελληνικό εμφύλιο

Τεύχος του «K» (Εκδόσεις Αλεξάνδρεια) με πολλά και αξιόλογα δοκίμια. Να
σημειώσω αυτό της Βαρβάρας Παπασταύρου που ερεύνησε το προσωπικό αρχείο του
Αλμπέρ Καμύ, ανέκδοτο ώς τώρα, και δημοσιεύει τις προσπάθειές του να σωθούν
καταδικασμένοι σε θάνατο Έλληνες αγωνιστές κατά τον εμφύλιο. H αρχή έγινε τον
Μάρτιο του 1948 όταν φυλακίστηκε στου Αβέρωφ ο αδελφικός του φίλος, ο
σπουδαίος Κωνσταντίνος Προβελέγγιος, πολιτικός μηχανικός και διανοητής και
επρόκειτο να οδηγηθεί στο εκτελεστικό απόσπασμα μαζί με τον Μανώλη Γλέζο, τον
Λεωνίδα Κύρκο, τον Άγγελο Διαμαντόπουλο, την Καλλισθένη Σμπαρούνη και άλλους.
Με πρωτοστάτη τον Καμύ συλλέγονται υπογραφές διαμαρτυρίας από Γάλλους
διανοούμενους και από προσωπικότητες της πολιτικής και θρησκευτικής ζωής. H
θανατική ποινή μετατρέπεται σε κάθειρξη 10 ετών. Ωστόσο ο Γλέζος θα συλληφθεί
πάλι, θα καταδικαστεί – πάλι! – σε θάνατο και το 1959 (επί Καραμανλή…)
βρίσκεται ακόμα στη φυλακή. Ο Καμύ γράφει γράμμα στον Καραμανλή. H Παπασταύρου
δίνει αποσπάσματα της επιστολής και σημειώνει:

«Ο Μανώλης Γλέζος περίμενε από στιγμή σε στιγμή να οδηγηθεί στο εκτελεστικό
απόσπασμα: ο στρατιωτικός διοικητής είχε ήδη αναγγείλει ότι θα ετοίμαζαν μία
“πανηγυρική εκτέλεση”, διηγείται ο ίδιος. Δεν μπορούσε να πιστέψει στην καλή
του τύχη, όταν του ανακοινώθηκε η αμνήστευσή του και ότι ο Αλμπέρ Καμύ είχε
συμβάλει σ’ αυτήν».

ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟ: Με πολυσέλιδες μελέτες από τα πεδία της ιστορίας, της
επιστήμης και της τέχνης του μακεδονικού χώρου κυκλοφόρησε ο 34ος τόμος των
«Μακεδονικών», που εκδίδει η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών. Ο Χρήστος Γ.
Ανδρεάδης μελετάει ένα γεγονός «παντελώς άγνωστο στη νεώτερη ιστορία μας»,
δηλαδή τη δημιουργία σχολείων της ελληνικής παροικίας στο Βελιγράδι και τον
κανονισμό του ελληνικού παρθεναγωγείου το 1870. Διαβάζοντας τον κανονισμό
βρίσκουμε από τη μια πρωτοποριακές κατευθύνσεις όπως ότι «η φοίτησις
επιτρέπεται παντί κορασίω, άνευ εξαιρέσεως δόγματος και εθνικότητος» και από
την άλλη, για τις ανυπάκουες μαθήτριες, την γκάμα των τιμωριών… εποχής:
παραίνεση, επίπληξη, απειλή, ορθοστασία, γονάτισμα, φυλακή μισής μέρας, φυλακή
μιας μέρας, αποβολή…

ΚΥΠΡΟΣ: Με ποίηση, πεζογραφία, σχόλια και βιβλιοκρισίες κυκλοφόρησε η
κυπριακή «Ακτή». Στο ένθετο «Ελληνομουσείο» ο Ηλίας Γκρης ανθολογεί τον
ποιητή Θανάση Βενέτη (γεν. 1936).

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

«ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ»: Εϋντού 3A, Αθήνα – 11636, τηλ. 210-7568.887.

«K»: Σόλωνος 133 Αθήνα – 10677, τηλ. 210-3806.305.

«ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ»: Εθνικής Αμύνης 4, Θεσσαλονίκη – 54621, τηλ. 2310-271.195.

«AKTH»: T.Θ. 24397, Λευκωσία – 1703, Κύπρος, τηλ. 00357-22355418.