H φύση… οn line

Πυκνά δίκτυα από μικροσυσκευές, που καταγράφουν τον σφυγμό της ζωής διαφόρων
πολύτιμων οικοσυστημάτων, κατασκευάζουν οι επιστήμονες και εγκαθιστούν σιγά
σιγά σε ολόκληρο τον κόσμο

Αόρατες ηλεκτρονικές… παγίδες, σε περιοχές με σπουδαία οικολογική
σημασία, υφαίνουν οι επιστήμονες. Χρησιμοποιούν μικρές ασύρματες συσκευές,
όπως κομπιούτερ, κάμερες και αισθητήρες, για να καταγράφουν οτιδήποτε ζει και
κινείται σε στεριά και θάλασσα. Με τον τρόπο αυτό αποκτούν συστηματικές
γνώσεις για τις μυστικές διεργασίες της φύσης και επεμβαίνουν, όταν
αντιληφθούν ότι κάποιο οικοσύστημα αρχίσει να διαταράσσεται από την ανθρώπινη
παρέμβαση.

Κατά μήκος ενός απόκρημνου φαραγγιού, στα βουνά του Σαν Χακίντο, στην
Καλιφόρνια, επιστήμονες δημιουργούν ένα περίτεχνο δίχτυ από αισθητήρες,
κάμερες, ρομπότ και κομπιούτερ. Σ’ αυτή την προστατευόμενη περιοχή, έχουν
απομονώσει μια έκταση περίπου 100 στρεμμάτων, στην οποία ζουν περισσότερα από
30 σπάνια και απειλούμενα είδη. Ο εξοπλισμός που έχουν στη διάθεσή τους είναι
ασύρματος και μπορεί να καταγράφει ανά πάσα στιγμή τον παλμό του δρυμού.

Τα όργανά τους μετρούν το φως που εισέρχεται μέσα από τα πυκνά φυλλώματα, την
ταχύτητα του αέρα, τη βροχόπτωση, το ποσοστό υγρασίας, τη βαρομετρική πίεση
μέχρι και το πέρασμα μιας ψυχρής μάζας αέρα μέσα από το φαράγγι. «Είναι
εκπληκτική η αίσθηση να βρίσκεσαι απομονωμένος στο δάσος και κρατώντας ένα
φορητό υπολογιστή να μπορείς να καταγράφεις όλα αυτά τα πράγματα», λέει στην
εφημερίδα «The New York Times» ο δρ Έρικ Γκράχαμ, που είναι βιολόγος στο
Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες. Ο Γκράχαμ είναι ένας από τους
επιστήμονες που μελετά τον δρυμό και επισημαίνει πως το πρόγραμμα αυτό συνιστά
μια καινούργια επιστήμη. «Έχουμε μια νοερή εικόνα μιας μεγάλης περιοχής, σε
πραγματικό χρόνο». Με άλλα λόγια, η μικρή, ιστορικά, επιστήμη της οικολογίας
γίνεται ολοένα και μεγαλύτερη, βασιζόμενη στη χρήση μικρών τεχνολογικών
θαυμάτων.

Παράθυρα στη φύση. Στα χρόνια που έρχονται, οι επιστήμονες θέλουν να
αναπτύξουν εκατομμύρια τέτοιες μικροσυσκευές που θα καταχωνιαστούν σε
απέραντες εκτάσεις για μακρύ χρονικό διάστημα. Είναι ένα καινούργιο παράθυρο
στη φύση, που θα βοηθήσει τους ειδικούς να μάθουν περισσότερα για τους
παράγοντες που μολύνουν το έδαφος, τις γεωλογικές αλλαγές, τη ροή των υδάτων,
τα είδη που εισβάλλουν και εγκαθίστανται σε νέα περιβάλλοντα, τους κύκλους των
ωκεανών, τη διαμόρφωση των ηπείρων, τις περιοχές όπου αποθηκεύεται το
διοξείδιο του άνθρακα, τις αιτίες που κάνουν τα ηφαίστεια να εκρήγνυνται.

Με τέτοιου είδους δίκτυα, εγκατεστημένα για μεγάλο χρονικό διάστημα σε
απόμακρες περιοχές, «θα καταγράφονται ζωτικές πληροφορίες για τον τρόπο με τον
οποίο ο άνθρωπος επιδρά στον πλανήτη, αλλά και για τον τρόπο που η φύση
αντιδρά σε τέτοιες ενέργειες», λέει η δρ Αλεξάνδρα Ίσερν που είναι διευθύντρια
του προγράμματος για την παρακολούθηση του δρυμού της Καλιφόρνιας, στο Εθνικό
Ίδρυμα Επιστημών των ΗΠΑ. Το Ίδρυμα αυτό είχε διαθέσει τα προηγούμενα χρόνια
περισσότερα από 100 εκατομμύρια δολάρια για τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη
δικτύων από αισθητήρες. Στο άμεσο μέλλον σκοπεύει να ανεβάσει τη χρηματοδότηση
στο ένα δισεκατομμύριο δολάρια.

Παρακολουθούνται φυτά – ζώα. Ο δρυμός στην Καλιφόρνια που αποτελεί
καταφύγιο για τουλάχιστον 1.500 είδη φυτών και ζώων, ανάμεσα στα οποία
συγκαταλέγεται ο κιτρινοπόδαρος βάτραχος και το πουλί μυγοχάφτης, είναι προς
το παρόν μία από τις λίγες περιοχές στον κόσμο που παρακολουθείται τόσο
επισταμένα από ένα πυκνό δίκτυο μικροσκοπικών συσκευών. Αισθητήρες και κάμερες
αποτυπώνουν τον τρόπο που συνηθίζουν τα πουλιά να φωλιάζουν, τον κύκλο ζωής
των βρύων, ενώ την ίδια ώρα, ρομπότ που κρέμονται από καλώδια μετακινούνται
στον αέρα από δέντρο σε δέντρο, ανεβοκατεβάζοντας αισθητήρες που καταμετρούν
το φως, τη θερμοκρασία και την υγρασία σε διάφορα επίπεδα του δάσους.

Δίκτυα από αισθητήρες θα καταγράφουν τους παλμούς της Γης

Οι επιστήμονες Έρικ Γκράχαμ και Μάικλ Τάγκαρτ ελέγχουν στον φορητό υπολογιστή τα δεδομένα που έλαβαν από τους αισθητήρες στον δρυμό των βουνών του Σαν Χακίντο

Τεράστια δίκτυα από εκατοντάδες συσκευές καταγραφής δεδομένων
ετοιμάζονται από επιστήμονες σε όλο τον κόσμο. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά
παραδείγματα είναι το πρόγραμμα EarthScope, προϋπολογισμού 200 εκατομμυρίων
δολαρίων, το οποίο περιλαμβάνει τη συγκρότηση ενός δικτύου 3.000 σταθμών που
θα αποτυπώνει ασθενείς σεισμικές δονήσεις, θα υπολογίζει την παραμόρφωση του
εδάφους και θα βοηθά στη δημιουργία τρισδιάστατων χαρτών του εσωτερικού της
Γης, από τον φλοιό μέχρι τον πυρήνα. Ο στόχος του προγράμματος αυτού, που
ξεκίνησε το 2003, είναι να αποκαλύψει τα μυστικά της δημιουργίας και της
εξέλιξης των ηπείρων, να δώσει νέα διάσταση στη μελέτη των ηφαιστείων, στα
συστήματα των τεκτονικών ρηγμάτων, στα κοιτάσματα ορυκτών και στους σεισμούς.
Το δίκτυο του EarthScope θα έχει ολοκληρωθεί μέχρι το 2008, με την προσθήκη
2.000 ακόμη ασύρματων οργάνων που θα λειτουργούν με ηλιακή ή αιολική ενέργεια
και θα παρέχουν πληροφορίες μέχρι το 2023. «Πρόκειται για το μεγαλύτερο
πρόγραμμα στην ιστορία της Γεωεπιστήμης», λέει ο δρ Γκρέγκορι βαν ντε Βινκ,
που είναι διευθυντής του προγράμματος με έδρα την Ουάσιγκτον. «Θα
παρακολουθούμε με όργανα ολόκληρη τη Βόρεια Αμερική».

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου