Mαύρισμα ναι, καρκίνος όχι

Ο… αγώνας δρόμου για το τέλειο μαύρισμα ξεκινά δειλά δειλά στις παραλίες.
Στα επιστημονικά εργαστήρια όμως, έχει ήδη ξεκινήσει εδώ και χρόνια.

Την τελευταία δεκαετία, οι επιστήμονες ψάχνουν συστηματικά να βρουν πώς θα
κινήσουν φαρμακολογικά τη βιολογική διαδικασία μαυρίσματος του οργανισμού,
μπλοκάροντας παράλληλα την αναπόφευκτη ζημιά που προκαλεί στο δέρμα ο ήλιος.
Το αρχικό τους κίνητρο βέβαια δεν είναι να ικανοποιήσουν την φιλαρέσκειά μας,
αλλά να βοηθήσουν όσους έχουν ιδιαίτερη ευαισθησία στον ήλιο και χρειάζονται
ιατρική υποστήριξη. Για παράδειγμα, θα μπορούσαν να μειώσουν τη μεγάλη
πιθανότητα που έχουν τα ανοιχτόχρωμα άτομα να αναπτύξουν καρκίνο του δέρματος
σε μέρη όπως η Αυστραλία, κάτι που θα προστάτευε όσους εργάζονται στο ύπαιθρο
ή δεν χορταίνουν ηλιοθεραπεία. Τα προϊόντα θα βοηθήσουν επίσης τα άτομα που
έχουν κάνει μεταμόσχευση οργάνων, τα οποία είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στον
καρκίνο του δέρματος.

Χρόνια δοκιμών. Βέβαια, όπως το Botox αναπτύχθηκε πρώτα ως ιατρική
θεραπεία και μετά πέρασε στα σαλόνια των πλαστικών χειρούργων ως το απόλυτο
αξεσουάρ ομορφιάς, έτσι και όποιο φάρμακο βγει – το οποίο θα μαυρίζει χωρίς
ανεπιθύμητες παρενέργειες – θα γίνει ανάρπαστο στην αγορά. Απομένουν, φυσικά,
αρκετά χρόνια κλινικών δοκιμών, για να εγκριθούν και να περάσουν στο εμπόριο
τέτοιου τύπου σκευάσματα. Αλλά αν περάσουν τα τεστ με επιτυχία – γράφει το
περιοδικό «New Scientist» – θα έχουμε εξασφαλισμένο μαύρισμα από ένα και μόνο
μπουκάλι.

Γιατί όμως δεν έχουμε βρει ακόμα τη συνταγή της επιτυχίας; Ίσως, γιατί μόλις
πρόσφατα ανακάλυψαν οι ειδικοί τον ακριβή μηχανισμό μαυρίσματος του δέρματος.
H επιδερμίδα μας αναπτύσσει μια σχέση λατρείας και μίσους με το φως του ήλιου.
Χρειαζόμαστε μία συγκεκριμένη ποσότητα υπεριωδών ακτίνων UV ώστε τα
κερατινοκύτταρα – τα βασικά κύτταρα του δέρματος – να παραγάγουν βιταμίνη D,
που είναι απαραίτητη για υγιή οστά. Όμως, η υπερβολική έκθεση στις ακτίνες UV
προκαλεί μετάλλαξη στο DNA, κάτι που οδηγεί στον καρκίνο του δέρματος.

Για να βρει τη «χρυσή τομή», ο οργανισμός παράγει το φυσικό αντηλιακό που
λέγεται μελανίνη. Είναι μια χρωστική ουσία που απορροφά το ηλιακό φως και
παράγεται από το αμινοξύ τυροζίνη, στα κύτταρα που ονομάζονται μελανοκύτταρα.

Οι μελαψοί άνθρωποι, με σκουρόχρωμους προγόνους που ζούσαν σε θερμότερα
κλίματα, έχουν μελανοκύτταρα που εργάζονται σκληρότερα και παράγουν
περισσότερη μελανίνη. Τα μελανοκύτταρα των περισσοτέρων ανθρώπων παράγουν
πρόσθετη μελανίνη αντιδρώντας στον ήλιο κι έτσι μαυρίζουμε.

Διορθωτικά ένζυμα. Μόλις πρόσφατα, οι επιστήμονες ανακάλυψαν πώς
αντιλαμβάνονται τα μελανοκύτταρα ότι έχουμε εκτεθεί στον ήλιο. Όταν οι ακτίνες
UV βλάπτουν το DNA του δέρματος, τα διορθωτικά ένζυμα κόβουν μικρά θραύσματα
του κατεστραμμένου DNA.

Αυτά τα θραύσματα φαίνεται πως κάνουν τα μελανοκύτταρα πιο ευαίσθητα στην
ορμόνη MSH κι έτσι απελευθερώνουν περισσότερη μελανίνη. Οι έρευνες της
δερματολόγου Μπάρμπαρα Γκίλκρεστ στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης έδειξαν,
επίσης, πως τα θραύσματα ενεργοποιούν μια σειρά από προστατευτικά συστήματα
ενάντια στις βλαβερές συνέπειες του ήλιου.

Λοσιόν θα… επισκευάζει το DNA.

Ένα από τα σκευάσματα υπό κατασκευή, που αφήνουν υποσχέσεις, είναι η
λοσιόν Dimericine μιας εταιρείας στη Νέα Υόρκη, η οποία περιέχει ένα ένζυμο
που… επισκευάζει το DNA. Στόχος της, να μειώσει τον κίνδυνο καρκίνου του
δέρματος από τις υπεριώδεις ακτίνες. Αρχικοί υποψήφιοι χρήστες είναι όσοι
ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες, αλλά κάποτε η λοσιόν θα μπει στα ράφια με τα
αντηλιακά των καταστημάτων καλλυντικών.

Το δεύτερο σκεύασμα είναι μια λοσιόν με θραύσματα DNA, τα οποία μιμούνται τη
βλάβη από ακτίνες UV στο δέρμα και ενεργοποιούν τους μηχανισμούς επιδιόρθωσης.
Τρίτη στη λίστα είναι μια χημική ουσία που μιμείται τη μελανοτρόπο ορμόνη·
λέγεται μελανοτάνη και χορηγείται σε ενέσιμη μορφή. Σε δοκιμές που έγιναν στην
Ευρώπη, οι εθελοντές έκαναν 30 ενέσεις σε τρεις μήνες και το μαύρισμά τους
κράτησε τρεις εβδομάδες μετά την τελευταία ένεση. Οι παρενέργειες όμως ήταν
πολλές, γι’ αυτό η εταιρεία αναπτύσσει τώρα νέες εκδοχές, λιγότερο ισχυρές, σε
μορφή σπρέι και εμφυτεύματος.

«Θερίζουν» οι διάφοροι τύποι καρκίνου του δέρματος σε Αυστραλία, Βρετανία, ΗΠΑ

Όλοι έχουν ακούσει ότι η έκθεση στον ήλιο προκαλεί καρκίνο, αλλά λίγοι μπορούν να αντισταθούν στη γοητεία του μαυρισμένου δέρματος. Ούτε τα σολάριουμ, όμως, προστατεύουν από τις βλαβερές υπεριώδεις ακτίνες. Γι’ αυτό οι επιστήμονες ψάχνουν να βρουν το θαυματουργό φάρμακο, που θα μας χαρίζει το τέλειο μπρούντζινο χρώμα και θα μας προστατεύει από τους κινδύνους

Όταν οι πρόγονοί μας περνούσαν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας στο
ύπαιθρο, το δέρμα τους μαύριζε σταδιακά όσο πλησίαζε το καλοκαίρι κι έτσι
ανέπτυσσαν την μεγαλύτερη δυνατή προστασία από τον ήλιο. Αλλά, καθώς αλλάζουν
οι εποχές, οι διακοπές σε εξωτικά μέρη, τα σολάριουμ και η μετανάστευση έχουν
επέμβει στους εξελικτικούς μηχανισμούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η
Αυστραλία. Έχει την ηλιοφάνεια της Νότιας Αφρικής, οι κάτοικοί της είναι
συνέχεια έξω από το σπίτι, στο ύπαιθρο και τις παραλίες, αλλά οι περισσότεροι
έχουν ανοιχτόχρωμο δέρμα. Στην Ευρώπη και την Αμερική πάλι, η ηλιοθεραπεία
είναι από τα δημοφιλέστερα «σπορ».

Ως αποτέλεσμα, δύο στους τρεις Αυστραλούς που ζουν μέχρι τα 75 θα αναπτύξουν
κάποιο είδος καρκίνου του δέρματος. H συχνότητα της ασθένειας έχει αυξηθεί και
στη Βρετανία και στις ΗΠΑ τις τελευταίες δεκαετίες. Μπορεί οι περισσότεροι να
είναι θεραπεύσιμοι, αλλά ορισμένοι εξ αυτών εκδηλώνονται στα μελανοκύτταρα
(μελάνωμα) και είναι θανατηφόροι.

Παρά τη μεγάλη δημοσιότητα που έχουν λάβει οι κίνδυνοι της έκθεσης στον ήλιο
τα τελευταία χρόνια, είναι πολλοί αυτοί που δεν φοβούνται να μένουν με τις
ώρες στην παραλία. Όσο για τις εταιρείες που φτιάχνουν τα κρεβάτια τεχνητού
μαυρίσματος, μπορεί να ισχυρίζονται ότι η δική τους μέθοδος είναι ασφαλής,
όμως οι γιατροί διατηρούν έντονες αμφιβολίες. Έτσι κι αλλιώς, στο σολάριουμ,
δεν αποφεύγεται η έκθεση στις υπεριώδεις ακτίνες. «Ο μόνος τρόπος να
αποκτήσεις σκούρο χρώμα, όταν έχεις ανοιχτόχρωμο δέρμα, είναι να βλάψεις το
DNA σου», λέει ο Στιούαρτ Χάμφρι, από την EpiTan, μία από τις εταιρείες που
προσπαθεί να αναπτύξει φάρμακο για αυθεντικό μαύρισμα.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου