Δρόμοι

Ο Δεύτερος…

… Παγκόσμιος Πόλεμος δεν τελείωσε ακόμη. Εξήντα χρόνια αργότερα, άλλη μια
επέτειος φέρνει στην επιφάνεια παλιές διαφωνίες και πάθη. Δεν υπάρχει μία και
μοναδική εκδοχή γι’ αυτόν τον πόλεμο. Οι ηγέτες που θα στέκονται σήμερα πλάι
πλάι στις τελετές της Μόσχας, καθένας θα έχει στον νου του και θα θυμάται κάτι
διαφορετικό.

Ο πόλεμος…

… δεν κατέστρεψε μονάχα χώρες. Κατέστρεψε και ολόκληρο το οικοδόμημα των
παραδοσιακών μύθων που στήριζαν την ταυτότητα των ευρωπαϊκών εθνών πριν από
την έκρηξή του. H απόπειρα να δημιουργηθούν μερικοί νέοι μύθοι σκόνταψε πάνω
στη σκληρή πραγματικότητα: εκατομμύρια άνθρωποι είχαν σκοτωθεί, η υλική
καταστροφή ήταν ανυπολόγιστη και η Ευρώπη είχε πολιτικά και ηθικά
εξευτελιστεί. Το 1945, λέει ο Πολωνός αρθρογράφος Άνταμ Κρεζεμίνσκι στο
περιοδικό «Πολίτικα», μόνο οι ΗΠΑ και η ΕΣΣΔ θριαμβολογούσαν. Οι άλλες χώρες,
οι άλλες κοινωνίες, είχαν καταρρακωθεί. Ολόκληροι λαοί είχαν διχαστεί από
διαφορετικές πολιτικές και ηθικές επιλογές: ανάμεσα στα κινήματα αντίστασης
και τους συνεργάτες των δυνάμεων κατοχής υπήρχε η παθητική πλειονότητα που
απλώς προσπαθούσε να επιβιώσει. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει μια κοινή ευρωπαϊκή
εκδοχή για τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Κάθε χώρα έζησε μια διαφορετική
εμπειρία. Κάθε χώρα εξέθρεψε τους δικούς της πολεμικούς μύθους. Κάθε χώρα
ήθελε να πιστεύει πως έπαιξε τον δικό της ανεξάρτητο ρόλο στη νίκη.

Αυτός ο μύθος…

… είχε τους δικούς του συμβολισμούς. H εικόνα του Ντε Γκωλ επικεφαλής ενός
εκστατικού πλήθους κάτω από την Αψίδα του Θριάμβου είχε στόχο να σβήσει την
εικόνα της Βέρμαχτ που είχε παρελάσει στο ίδιο σημείο τέσσερα χρόνια νωρίτερα.
H μεταπολεμική Αυστρία παρουσίασε τον εαυτό της ως το πρώτο θύμα της
ναζιστικής επιθετικότητας, θεωρώντας τους καθολικούς και τους σοσιαλδημοκράτες
που είχαν φυλακιστεί στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης ως ιδρυτικούς
πατέρες της. H αποκάλυψη του άλλου, του ναζιστικού προσώπου της Αυστρίας, ήρθε
στη δεκαετία του 1970, με το σκάνδαλο Βαλντχάιμ, όταν ο Αυστριακός πρόεδρος
και πρώην γενικός γραμματέας του ΟΗΕ υποχρεώθηκε να θυμηθεί το παρελθόν του ως
ανώτατου αξιωματικού της Βέρμαχτ.

H Ευρώπη…

… άλλαξε εντελώς από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Εκ πρώτης όψεως, ο
πόλεμος του 1939-1945 ήταν ένας από τους ιδρυτικούς μύθους της Ευρωπαϊκής
Ένωσης: της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (αυτών των δύο βασικών
υλικών του πολέμου), από την οποία αργότερα προέκυψε η Ευρωπαϊκή Οικονομική
Κοινότητα. H ένωση των χωρών της Δυτικής Ευρώπης ήταν το καλύτερο μάθημα που
είχαν διδαχτεί από την καταστροφή του πολέμου. Και στον πυρήνα της βρισκόταν η
συμφιλίωση των δύο μεγάλων χαμένων: της Γερμανίας και της Γαλλίας. Όμως, η
πραγματική ιδρυτική πράξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν ήταν ο Δεύτερος Παγκόσμιος
Πόλεμος, αλλά ο Ψυχρός Πόλεμος: η απόφαση των ΗΠΑ να ορθώσουν έγκαιρα ένα
φράγμα μπροστά στην ανερχόμενη δύναμη της ΕΣΣΔ (κάτι που η Ευρώπη είχε
αποτύχει να κάνει στην περίπτωση του Τρίτου Ράιχ).