Xάνουν 4 δισ. τον χρόνο τα Tαμεία

Το 2050 για κάθε 100 ευρώ που θα παράγει το σύνολο της ελληνικής
οικονομίας, περίπου 25 θα δαπανώνται για δημόσιες συντάξεις (λόγω του
δημογραφικού).

Σήμερα η εισφοροδιαφυγή αγγίζει τα 4 δισ. ευρώ ετησίως (λόγω της χαλάρωσης και
αδρανοποίησης των ελεγκτικών μηχανισμών των ασφαλιστικών ταμείων), ενώ το
σημείο καμπής του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης βρίσκεται περίπου ανάμεσα
στα έτη από το 2025 έως το 2030.

Στα συμπεράσματα αυτά οδηγούνται μελέτες του INE ΓΣΕΕ και της ΠΟΠΟΚΠ (Πανελ.
Ομοσπονδία Εργαζομένων στα ασφαλιστικά ταμεία), που αναλύουν τις αιτίες της
κρίσης του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης και περιγράφουν τη σημερινή εικόνα
των ασφαλιστικών ταμείων. Για την αντιμετώπισης της κρίσης προτείνονται ο
έλεγχος της εισφοροδιαφυγής, η αύξηση της κρατικής χρηματοδότησης, η
δημιουργία ειδικού αποθεματικού, ο εκσυγχρονισμός της λειτουργίας των
ασφαλιστικών ταμείων με στόχο τον έλεγχο των δαπανών, η σωστή αξιοποίηση των
πόρων κ.ά.

Ως γνωστόν η κυβέρνηση παραπέμπει στο μέλλον τις νομοθετικές παρεμβάσεις στο
Ασφαλιστικό και κάνει λόγο για «διάλογο μακράς πνοής» (χωρίς τη συμμετοχή των
εργατικών συνδικάτων), αλλά το μεγάλο αυτό προβλήματα θα βρίσκεται συνεχώς
στην επικαιρότητα.

Ας δούμε όμως τα τέσσερα μεγάλα «αγκάθια» που έχουν οδηγήσει σε κρίση το
ασφαλιστικό σύστημα:

1. ΕΙΣΦΟΡΟΔΙΑΦΥΓΗ: Σήμερα το ύψος της εισφοροδιαφυγής υπολογίζεται στο
ποσό-ρεκόρ των 4 δισ. ευρώ ετησίως για όλα τα ασφαλιστικά ταμεία. Στο ΙΚΑ, τον
μεγαλύτερο ασφαλιστικό φορέα της χώρας, ένας στους τέσσερις εργαζομένους είναι
ανασφάλιστος. Μάλιστα, επικρατεί η άποψη πως αν είχε αντιμετωπιστεί ο εφιάλτης
της εισφοροδιαφυγής, το ΙΚΑ δεν θα είχε κανένα πρόβλημα ρευστότητας. Τα
στοιχεία της ΠΟΠΟΚΠ δείχνουν ότι στη χώρα μας περίπου ένα εκατομμύριο
εργαζόμενοι είναι ανασφάλιστοι. Αν οι ανασφάλιστοι μαζί με τους ανέργους είχαν
ενταχθεί στο ασφαλιστικό σύστημα, τότε εκτιμάται ότι η αναλογία συνταξιούχων
προς ασφαλισμένους θα είχε βελτιωθεί από 1:1,8 σε 1:2,8.

Γιατί όμως αυξάνεται η εισφοροδιαφυγή; Στο ερώτημα αυτό απαντά έρευνα
της ΠΟΠΟΚΠ, η οποία εστιάζει το πρόβλημα στα παρακάτω τρία σημεία:

α. Στη χαλάρωση και αδρανοποίηση των ελεγκτικών μηχανισμών των
ταμείων.

β. Στις πιέσεις που δέχεται το εισόδημα των εργαζομένων και των
συνταξιούχων.

Οι χαμηλές αυξήσεις σε συνδυασμό με τα κύματα ακρίβειας που πλήττουν το
οικογενειακό εισόδημα από την καθιέρωση του ευρώ και μετά, έχουν ως αποτέλεσμα
όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι να ενδίδουν σε πιέσεις και σε συμφωνία με τις
επιχειρήσεις να δηλώνουν χαμηλότερο εισόδημα για τα ταμεία. Παράλληλα ένας
μεγάλος αριθμός συνταξιούχων, από τη στιγμή που η σύνταξη δεν επαρκεί,
εργάζεται χωρίς ασφάλιση.

γ. Στη συνεχώς αυξανόμενη στρέβλωση του συστήματος και στη μη
αναλογική προσέγγιση εισφορών – συντάξεων.

Για πολλούς εργαζομένους δεν έχει κανένα πρακτικό αποτέλεσμα η ασφάλιση πέρα
από ένα ελάχιστο επίπεδο ημερών και αποδοχών. Για παράδειγμα στο IKA το ποσό
της σύνταξης είναι το ίδιο ή περίπου το ίδιο για εργαζομένους που έχουν
αποδοχές μέχρι 900 ευρώ και από 4.500 μέχρι 10.500 ημέρες ασφάλισης.

2. ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ: Όλο και λιγότεροι ασφαλισμένοι θα πληρώνουν όλο και
περισσότερους συνταξιούχους. Κάθε χρόνο θα επιδεινώνεται η οικονομική
κατάσταση των ασφαλιστικών ταμείων, αφού αυξάνονται αλματωδώς οι δαπάνες για
τις συντάξεις και την υγεία και μειώνονται τα έσοδα. Για να γίνει κατανοητό το
μέγεθος του προβλήματος, αρκεί μόνο να αναφερθεί ότι στη χώρα μας οι δαπάνες
για δημόσιες συντάξεις ανέρχονταν στο 12,6% του ΑΕΠ το 2000 και αναμένεται να
αυξηθούν σε 19,6% το 2030 και 24,8% του ΑΕΠ το 2050. Αυτό σημαίνει ότι το 2050
για κάθε 100 ευρώ που θα παράγει το σύνολο της ελληνικής οικονομίας, περίπου
25 από αυτά θα δαπανώνται για δημόσιες συντάξεις. Ο αριθμός των ατόμων σε
ηλικία συνταξιοδότησης θα αυξηθεί μέχρι το έτος 2040 κατά 50% συγκριτικά με το
2000. Την ίδια περίοδο, ο αριθμός των ατόμων που θα είναι σε ηλικία εργασίας
προβλέπεται να μειωθεί περίπου κατά 13%. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση
της αναλογίας εργαζομένων προς συνταξιούχους από 1,8 που είναι σήμερα, κάτω
από 1,2 μετά το έτος 2040.

3. ΑΝΕΡΓΙΑ: Οι εκτιμήσεις των ειδικών του ΙΝΕ ΓΣΕΕ αναφέρουν ότι αν οι
520.000 άνεργοι εξασφάλιζαν εργασία, τότε το ασφαλιστικό σύστημα θα είχε
επιπλέον έσοδα περίπου 1,5 δισ. ευρώ (500 δισ. δρχ.) Το ποσόν αυτό θα
εξασφαλιζόταν από τη μέση εισφορά που καταβάλλεται για κάθε ασφαλισμένο
μισθωτό στα ταμεία και ανέρχεται σε 2.800 ευρώ. Παράλληλα, η σχέση
συνταξιούχων προς ασφαλισμένους θα ήταν 1 (συνταξιούχος) προς 2,31
(ασφαλισμένους), από 1 προς 1,8 που είναι σήμερα. Επίσης, εκτιμάται ότι από τη
μη νομιμοποίηση περίπου 300.000 λαθρομεταναστών, οι οποίοι ζουν και εργάζονται
παράνομα στη χώρα μας, τα ασφαλιστικά ταμεία έχουν απώλειες που φθάνουν τα 850
εκατ. ευρώ ετησίως. Μία άλλη άποψη υποστηρίζει πως αν η ανεργία σήμερα ήταν
7%, τότε τα συνταξιοδοτικά συστήματα δεν θα αντιμετώπιζαν χρηματοοικονομικά
προβλήματα.

4. H ΑΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ: Το κράτος ουδέποτε πλήρωσε αυτά που
έπρεπε για το ασφαλιστικό σύστημα. Δεν πλήρωσε και εξακολουθεί να μην
πληρώνει ούτε τις θεσμοθετημένες υποχρεώσεις του. Για το 2005, εάν αφαιρέσουμε
τον κλάδο κύριας σύνταξης του IKA που επιχορηγείται με το 1% τα δύο τελευταία
χρόνια, για τα υπόλοιπα ταμεία και τους κλάδους Υγείας ο κρατικός
προϋπολογισμός θα έπρεπε να πληρώσει ποσό περίπου 1 δισ. ευρώ. Στον κοινωνικό
προϋπολογισμό η εγγραφή είναι για 265 εκατομμύρια ευρώ. Παράλληλα υπάρχει η
μεγάλη εκκρεμότητα με το ETEAM (2 δισ. ευρώ) που θέτει σε κίνδυνο το μέλλον
της επικουρικής ασφάλισης. Και ας μην ξεχνάμε μια παλιά αμαρτία: Την
καταλήστευση από το κράτος των αποθεματικών των ασφαλιστικών ταμείων, αλλά και
τις σημερινές υπέρογκες οφειλές του Δημοσίου προς το IKA ύψους 4,1 δισ. ευρώ
και τα χρέη των ιδιωτών προς το ίδρυμα ύψους 2,1 δισ. ευρώ.

Από πού θα αντληθούν πόροι για τις συντάξεις από το 2025 έως το 2030;

TO ΣΗΜΕΙΟ καμπής του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης βρίσκεται περίπου
ανάμεσα στα έτη από το 2025 έως το 2030. Τότε εμφανίζεται μια κατακόρυφη
αύξηση του αριθμού των εξερχομένων στη σύνταξη που παρουσιάζει σχεδόν
γεωμετρική πρόοδο και μέχρι το 2041, όπου επανέρχεται σε φυσιολογικά επίπεδα.
Την εκτίμηση αυτή υιοθετούν τόσο η ΓΣΕΕ όσο και η κυβέρνηση και η Τράπεζα της
Ελλάδος. Έτσι, το μεγάλο ερώτημα που τίθεται είναι από πού θα αντληθούν πόροι
για να δώσουν τις συντάξεις στην επόμενη γενιά; Και εδώ εισέρχεται το δίλημμα.
Πώς θα εξοικονομηθούν πόροι για να τροφοδοτήσουν τότε το σύστημα; Φυσικά η
λύση της αύξησης των εισφορών αυτομάτως αποκλείεται από εργοδότες, κυβέρνηση
και εργαζομένους. Κι αυτό γιατί οι ασφαλιστικές εισφορές στη χώρα μας είναι
από τις υψηλότερες στην E.E., ενώ περαιτέρω αύξησή τους θα αποδειχθεί
αντιπαραγωγική και αντιαναπτυξιακή. Επίσης και η λύση της αύξησης των ορίων
για συνταξιοδότηση δεν συνιστάται αφού στην Ελλάδα τα όρια ηλικίας κινούνται
στον μέσο όρο της E.E., ενώ δεν υπάρχει και ουσιαστικό αποτέλεσμα για τη
βιωσιμότητα του συστήματος. Για παράδειγμα αν αυξηθούν κατά τρία έτη τα όρια
ηλικίας, η βιωσιμότητα «κερδίζει» μόλις ένα έτος. Παράλληλα και η λύση της
μείωσης των συντάξεων είναι εξωπραγματική, αφού σήμερα τα επίσημα στατιστικά
στοιχεία δείχνουν ότι οι 7 στους 10 συνταξιούχους παίρνουν σύνταξη κάτω από
800 ευρώ. Μάλιστα, μόλις το 7% των συνταξιούχων του IKA παίρνουν σύνταξη πάνω
από 1.000 ευρώ, στο TEBE μόλις το 5% και στο Ταμείο Εμπόρων το 4,5%. Αντίθετα,
το 66% των συντάξεων του IKA, το 58% των συντάξεων του TEBE και το 96% των
συντάξεων του ΤΣΑ είναι μικρότερες από 500 ευρώ.