ANOIXTO MBA ΡΑUL SΑFFΟ Η επιχείρηση του μέλλοντος θα λειτουργεί μέσω δικτύων

Ο Paul Saffo θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους γκουρού στον κόσμο, όσον
αφορά τις προβλέψεις για το μέλλον και τις τεχνολογικές εξελίξεις. Απόφοιτος
του Κέμπριτζ, του Χάρβαρντ και του Στάνφορντ, επιλέχτηκε από το Παγκόσμιο
Οικονομικό Φόρουμ, το 1997, ως ένας από τους 100 ηγέτες του μέλλοντος. Είναι
πρόεδρος των Βραβείων Καινοτομίας του περιοδικού «Economist», πρόεδρος του
επιστημονικού συμβουλίου της Samsung και σύμβουλος σε πολλές επιχειρήσεις και
οργανισμούς. Τέλος, είναι διευθυντής του Ινστιτούτου για το Μέλλον, στην
Καλιφόρνια, το οποίο διευθύνεται από μια ομάδα πρώην ερευνητών της εταιρείας
RAND.

Ο Paul Saffo πιστεύει ότι οι οργανισμοί του μέλλοντος θα μπορούν να
λειτουργούν και χωρίς γενικό διευθυντή και ότι αυτό που έχει σημασία, δεν
είναι οι οικονομίες κλίμακας αλλά οι οικονομίες της οργανωτικής δομής μιας
επιχείρησης.

H παραχώρηση του δικαιώματος γι’ αυτή τη συνέντευξη έγινε από την Ελληνική
Εταιρεία Διοίκησης Επιχειρήσεων (ΕΕΔΕ).

Έχει αλλάξει καθόλου, τα τελευταία τέσσερα – πέντε χρόνια, ο τρόπος που
βλέπετε τον κόσμο;

Οποιοσδήποτε πιστεύει ότι η ιστορία επηρεάζεται κυρίως από τις ανθρώπινες
προσωπικότητες, πρέπει να βρήκε μια παρηγοριά στο γεγονός ότι αλλάζοντας ένα
πρόσωπο στον Λευκό Οίκο άλλαξε όλος ο κόσμος γύρω μας. Βλέπω την τελευταία
δεκαετία σαν μια χαμένη ευκαιρία. Τη δεκαετία του 1990 η Αμερική έχασε τη
μεγάλη ευκαιρία να χτίσει μια κοινωνία πολιτών και να θέσει τα θεμέλια για τον
επόμενο αιώνα. Όλα αυτά έγιναν πολύ χειρότερα μετά τη θλιβερή συμπεριφορά των
ΗΠΑ, ως συνέπεια των γεγονότων της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001.

Τώρα βλέπω τα πράγματα με μεγαλύτερη απαισιοδοξία από ό,τι τα έβλεπα τη
δεκαετία του 1990. Όμως, δεν συμφωνούν όλοι με αυτή την άποψη.

Πώς γίνεται κάποιος μελλοντολόγος;

Δεν ξέρω. Δεν θεωρώ τον εαυτό μου μελλοντολόγο. Εγώ προβλέπω απλώς τις
τεχνολογικές εξελίξεις. Εκεί πιστεύω ότι έγκειται η διαφορά. Πολύ συχνά οι
μελλοντολόγοι υποστηρίζουν ένα συγκεκριμένο είδος του μέλλοντος, δηλαδή έχουν
ένα όραμα για το πώς θα είναι το μέλλον και προσπαθούν να μας πείσουν γι’
αυτό. Συνήθως, ή μας ενθαρρύνουν να πάμε πιο γρήγορα σε αυτό ή μας
προειδοποιούν για τα τρομερά πράγματα που πρόκειται να συμβούν. H δική μου
δουλειά είναι να σκέπτομαι τι μπορεί να γίνει και όχι τι πρέπει να γίνει στο
μέλλον. Αυτό που ελπίζουμε να γίνει, δεν πρέπει να επηρεάζει την κρίση μας για
το τι είναι πιθανό να γίνει.

Πιστεύετε ότι τα ρίσκα που παίρνουν οι επιχειρήσεις έχουν αυξηθεί;

H αβεβαιότητα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις, έχει μεγαλώσει δραματικά.
Υπάρχουν πολλές εξηγήσεις γι’ αυτό. Τη δεκαετία του 1990, η επίδραση του
Ίντερνετ στις επιχειρήσεις μπορεί να περιγραφεί με μία πρόταση: στον
κυβερνοχώρο δεν υπάρχει καμία απόσταση μεταξύ δύο σημείων. Αυτό δημιούργησε
αυτό που ονομάζεται «νέα κανονικότητα», όπου ξαφνικά μεγάλος αριθμός μικρών
επιχειρήσεων μπορούσε, λόγω των εργαλείων της πληροφορικής, να συναγωνιστεί
τις μεγάλες. Ξαφνικά, ο κοντινός σου ανταγωνιστής δεν βρίσκεται πιο κάτω στον
δρόμο, αλλά στην άλλη πλευρά του πλανήτη. Προσπαθούμε όλοι να προσαρμοστούμε
σε αυτή αλλά και σε τόσες άλλες αλλαγές, όπως για παράδειγμα σε μια ενιαία και
παγκόσμια αγορά εργασίας. Βλέπουμε χιλιάδες εργαζόμενους στην Ινδία να
δουλεύουν από το σπίτι τους για εταιρείες που βρίσκονται σε άλλες χώρες και
δεν έχουν καμία σχέση με την Ινδία.

Πιστεύετε ότι τέτοιου είδους αλλαγές αναγκάζουν τις εταιρείες να
δημιουργήσουν πολλά και διαφορετικά σενάρια, προσπαθώντας να προβλέψουν τις
μελλοντικές εξελίξεις;

Δεν θα το συνιστούσα. Δεν υπάρχει χρόνος γι’ αυτό. Αυτό που γίνεται τώρα με
τις προσπάθειες πρόβλεψης, είναι ό,τι έγινε κάποιες δεκαετίες νωρίτερα στα
τμήματα στρατηγικού σχεδιασμού. Θυμάστε τότε που οι μεγάλες εταιρείες είχαν
τμήματα στρατηγικού σχεδιασμού; Αυτά τα τμήματα σχεδίαζαν τη στρατηγική για
ολόκληρη την επιχείρηση και μετά την «περνούσαν» σε όλα τα τμήματά της. Αυτό
άρχισε να ατονεί τις δεκαετίες του ’70 και του ’80, επειδή η στρατηγική άρχισε
να γίνεται δουλειά κάθε τμήματος. Το ίδιο ακριβώς γίνεται τώρα και με την
έρευνα για το μέλλον. Ο καθένας μας πρέπει να κάνει προβλέψεις για το μέλλον,
όχι μόνο οι «επαγγελματίες μελλοντολόγοι». Χρειαζόμαστε οργανισμούς που ο
καθένας θα ψάχνει στο περιβάλλον του τα σημάδια των αλλαγών που έρχονται.
Πιστεύω ότι η επιχείρηση του μέλλοντος θα λειτουργεί γύρω από δίκτυα και θα
είναι απόλυτα επίπεδη, σε αντίθεση με την παραδοσιακή οργανωτική δομή της
πυραμίδας.

Δεν νομίζετε ότι όλα τα στοιχεία από τα διαφορετικά τμήματα μιας εταιρείας
πρέπει να συγκεντρώνονται σε ένα κεντρικό τμήμα, για μια ενιαία αντίληψη και
ανάλυση;

Όχι. Έχουμε πολλά παραδείγματα ικανότατων οργανισμών που επίσημα δεν έχουν
κανέναν επικεφαλής. Δείτε το παράδειγμα της Linux. Δεν υπάρχει κανένας γενικός
διευθυντής στην κορυφή και έτσι ο Bill Gates δεν μπορεί να την πολεμήσει. Ένα
άλλο παράδειγμα είναι η Αλ Κάιντα. Δεν υπάρχει ξεκάθαρα κάποιος που να
βρίσκεται στην κορυφή. Είναι λάθος που πολλοί αναφέρονται στον Οσάμα Μπιν
Λάντεν. Θα δούμε στο μέλλον πολλούς οργανισμούς που δεν θα έχουν παραδοσιακές
δομές με ένα και μόνο άτομο να κάθεται στην καρέκλα του διευθυντή. Θα είναι
εξωστρεφείς, με αδύναμο κέντρο εξουσίας. Ο μοχλός αυτών των αλλαγών είναι η
ανάγκη για ταχύτητα στη λήψη και εκτέλεση αποφάσεων.

Ποιες τεχνολογίες πιστεύετε ότι θα επηρεάσουν τον καθημερινό τρόπο
λειτουργίας των εταιρειών κατά την επόμενη δεκαετία;

Υπάρχουν ήδη τρεις και λειτουργούν: Τα πανταχού παρόντα δίκτυα, η ασύρματη
τεχνολογία και οι ανιχνευτές. Ο κυβερνοχώρος δεν υπάρχει, πλέον, μόνο στα
γραφεία μας, όπως συνέβαινε τη δεκαετία του 1990, αλλά παντού στην καθημερινή
μας ζωή: στην τσέπη μας, στο αμάξι μας, στην τσάντα μας – χωρίς κανένα
γραφείο, έπιπλο ή καλώδιο.

Μέσω των ανιχνευτών και των σχετικών συσκευών Ίντερνετ, μπορούμε πλέον να
δίνουμε οδηγίες στα κομπιούτερ μας να παρατηρούν το φυσικό περιβάλλον για
λογαριασμό μας. Αυτή είναι μια κορυφαία αλλαγή, την οποία δεν πρέπει να
αγνοήσουμε.

Πιστεύετε ότι η εξέλιξη σε πιο επίπεδες οργανωτικές δομές των επιχειρήσεων
θα επηρεάσει και τις μικρές εταιρείες;

Απολύτως. Θυμηθείτε την περίοδο που είχαμε πολλές εταιρείες νέων τεχνολογιών
«φούσκες». Ο κόσμος έλεγε τότε ότι οι παλιές εταιρείες ήταν «δεινόσαυροι» και
ότι το μέλλον ανήκε σε μικρές εταιρείες. Αυτό ήταν μια σωστή θέση, αλλά λίγο
υπεραπλουστευμένη.

Παλαιότερα, οι οικονομίες κλίμακας έκαναν μεγάλη διαφορά – και έτσι το μέγεθος
ήταν σημαντικό. Σήμερα, αυτό που «μετράει» δεν είναι οι οικονομίες κλίμακας,
αλλά οι οικονομίες δομής. Μπορεί να είσαι μεγάλη εταιρεία, αλλά χρειάζεται μια
μικρή και ελαφριά δομή. Οι μικρές εταιρείες έχουν μια ενδογενή οικονομία
δομής, επειδή ο καθένας μπορεί να δει τις επιπτώσεις των πράξεών του, τι του
ταιριάζει και τι πρέπει να κάνει.

Οι επιχειρήσεις πρέπει να κάνουν καινούργια πράγματα

Ο Paul Saffo πιστεύει ότι οι εταιρείες πρέπει να κοιτάξουν πολύ προσεκτικά
πώς τα ασύρματα δίκτυα και οι ανιχνευτές συστημάτων θα επηρεάσουν τις αγορές
τους:

Πρέπει να ξεπεράσουν αυτά που όλοι νομίζουμε προφανή. Για παράδειγμα, ήταν
προφανές ότι το Ίντερνετ και ο κυβερνοχώρος θα αποτελούσαν ένα νέο πεδίο για
την άσκηση του εμπορίου. Δείτε, όμως, πόσο πολλές εταιρείες έβαλαν τον
κατάλογό τους on-line και πίστεψαν ότι έκαναν κάτι πραγματικά καινοτόμο.
Ουσιαστικά έχασαν το νόημα. Είναι σαν να στέκεσαι πάνω από μια φάλαινα και να
προσπαθείς να ψαρέψεις σαρδέλες.

Λίγες εταιρείες (και το e-Bay συγκεκριμένα είναι ένα καλό παράδειγμα)
σκέφτηκαν πιο βαθιά και αποφάσισαν ότι το Ίντερνετ δεν είναι απλώς κάτι στο
οποίο πωλούμε τα προϊόντα μας on-line, αλλά ότι θα αλλάξει τον ίδιο τον τρόπο
με τον οποίο πωλούμε οτιδήποτε. Όταν, λοιπόν, αναφέρω για παράδειγμα τους
ανιχνευτές RFID (Radio Frequency Identification), δεν προτείνω να αρχίσουν οι
εταιρείες να κατασκευάζουν RFID μικροτσίπ. Αντιθέτως, πρέπει να ρωτήσουν τους
εαυτούς τους πώς η διείσδυση των RFID ανιχνευτών θα αλλάξει την αγορά στην
οποία δραστηριοποιούνται και θα δημιουργήσει νέες ευκαιρίες, νέα είδη
επιχειρήσεων, ακόμα και νέους τύπους συναλλαγών.

Αυτή είναι μια υπερβατική θεώρηση των πραγμάτων, την οποία πρέπει να
υιοθετήσουν τα στελέχη των επιχειρήσεων. Το θέμα δεν είναι να κάνεις ό,τι
έκανες με νέους τρόπους, αλλά να κάνεις καινούργια πράγματα, τα οποία στο
παρελθόν δεν ήταν δυνατόν να πραγματοποιήσεις. Αν δεν μπορείς ως ανώτατο
στέλεχος να σκέφτεσαι έτσι, θα πρέπει να… απολύσεις τον εαυτό σου.