ANOIXTO MBA Eπιχειρηματικότητα μετ’ εμποδίων

Είναι ενδιαφέρον να συγκρίνουμε την Ελλάδα με άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, στην οποία ανήκουμε εδώ και σχεδόν 25 χρόνια, και μάλιστα με χώρες που
έχουν συναφή χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, θα μπορούσε η Ελλάδα να έχει
δημιουργήσει μία εταιρεία σαν τη Nokia (τη φινλανδική εταιρεία τεχνολογίας
κινητής τηλεφωνίας) ή σαν τη Zara (εταιρεία ένδυσης από την Ισπανία); Θα
μπορούσε ποτέ μία εταιρεία ηλεκτρονικών στην Ελλάδα να εξελιχθεί όπως η
Philips; Γιατί η Ολλανδία των δεκαπέντε εκατομμυρίων κατοίκων έχει τόσο πολλές
πολυεθνικές εταιρείες; Ασφαλώς έχει διαφορετική ιστορία από εμάς, αλλά αυτό
δεν είναι η μόνη απάντηση. Θα επένδυαν ποτέ ξένοι επιχειρηματίες σε νέες
επιχειρήσεις στην Ελλάδα, όπως έκαναν στην Ιρλανδία; Μπορεί μια μικρή ελληνική
επιχείρηση να εξελιχθεί σε πολυεθνική;

ΣΥΝΘΕΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ

Είναι γνωστές οι μελέτες του ΙΟΒΕ, του GEM (Παγκόσμιο Παρατηρητήριο για την
Επιχειρηματικότητα) και οι αποφάσεις για την ενίσχυση της απασχόλησης και της
επιχειρηματικότητας που απορρέουν από τη Λισαβώνα. Υπάρχουν, επίσης, πολλές
σοβαρές μελέτες που συγκρίνουν την επιχειρηματικότητα και την απασχόληση στα
διάφορα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αν συγκρίνει κανείς την
επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα και σε άλλα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά
και, ακόμη παραπέρα, αν διαβάσει συγκριτικές μελέτες για την
επιχειρηματικότητα στην E.E. και στις Ηνωμένες Πολιτείες, θα συνειδητοποιήσει
ότι πρόκειται για ένα σύνθετο πρόβλημα.

Οι πιο συνηθισμένες «συνταγές» για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας είναι
κάποιες φορολογικές ελαφρύνσεις και, επίσης, κάποιες επιδοτήσεις ή ειδικά
χρηματοδοτικά προγράμματα. Στην πραγματικότητα, αυτό που καθορίζει την
επιχειρηματική δραστηριότητα σε όλες τις χώρες είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο
αναπτύσσεται το επιχειρείν. Οι παράγοντες που συνθέτουν αυτό το πλαίσιο είναι
πολιτικοί, οικονομικοί, κοινωνικοί, ακόμα και πολιτιστικοί. Τα υπόλοιπα είναι
εν πολλοίς ακαδημαϊκή και πολιτική φιλολογία. Οι καλές προθέσεις υπάρχουν, για
προφανείς λόγους, αλλά δεν επαρκούν. Βλέπουμε, για παράδειγμα, ότι το «θαύμα»,
όπως αποκαλείται, της Ιρλανδίας είναι αποτέλεσμα μεγάλων αλλαγών που έγιναν
στο επιχειρηματικό περιβάλλον της χώρας.

ΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΙΑ

Στην Αυστραλία χρειάζονται μόλις δύο ημέρες για να ιδρυθεί μία επιχείρηση, στη
Δανία τέσσερις, ενώ στην Ελλάδα 38! Σε όλα αυτά υπολογίστε επιπλέον ειδικές
άδειες, πολεοδομία, επιμελητήρια κ.λπ. με όλη την «ψυχαγωγία» που συνεπάγεται
η… ερωτοτροπία με τις υπηρεσίες της ελληνικής Δημόσιας Διοίκησης. Τυχόν
φαινόμενα διαφθοράς είναι ακόμη ένας παράγοντας που κάνει τους όρους τού
επιχειρείν ασαφείς και συνεχώς μεταβαλλόμενους.

ΤΡΑΠΕΖΕΣ

H γραφειοκρατία, όμως, δεν περιορίζεται στον δημόσιο τομέα. Τι ελπίδες έχει
ένας νέος επιχειρηματίας χωρίς μεγάλα κεφάλαια ή σπίτι για να υποθηκεύσει όταν
πηγαίνει στην τράπεζα. Οι τράπεζες δεν θα του ανοίξουν καν εμπορικό
λογαριασμό, ούτε θα του δώσουν μπλοκ επιταγών. Και δεν μπορεί κανείς να
κατηγορήσει τις τράπεζες γι’ αυτό, με το χάος που επικρατεί στην αγορά σε ό,τι
αφορά τις μεταχρονολογημένες και ακάλυπτες επιταγές. Από την άλλη, στην Αγγλία
(για παράδειγμα) οι τράπεζες χορηγούν μπλοκ επιταγών μέσα σε μία ημέρα, ακόμη
και σε έναν φοιτητή.

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Πώς μπορεί κανείς να κατοχυρώσει μία ιδέα στην Ελλάδα; Σε άλλες χώρες υπάρχουν
ειδικοί νόμοι γι’ αυτό. Στην Ελλάδα, όμως, ουσιαστικά τίποτα δεν προστατεύει
έναν νέο επιχειρηματία που έχει μια καλή επιχειρηματική ιδέα. Όσο για την
έρευνα και την ανάπτυξη γνώσης, οι σχετικές μελέτες δεν είναι καθόλου
αισιόδοξες.

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ

Από την άλλη, κάθε ελληνική επιχείρηση που βλέπει προς το εξωτερικό, είτε για
εξαγωγές είτε για επέκταση, είναι απελπιστικά μόνη. Σχεδόν όλες οι χώρες της
E.E. υποστηρίζουν σε διεθνές επίπεδο τις δικές τους επιχειρήσεις, μέσω των
πρεσβειών τους και άλλων οργανισμών, και συχνά οι πολιτικοί τους παρεμβαίνουν
δημόσια σε ξένους ομολόγους τους προκειμένου να υπερασπιστούν τα συμφέροντά
τους. Εδώ, τα πάντα επαφίενται στην ιδιωτική πρωτοβουλία.

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΕΙΣΦΟΡΕΣ

Ό,τι μισθό κι αν αποφασίσει να δώσει ο επιχειρηματίας σε έναν νέο υπάλληλο, θα
πρέπει να πληρώσει επιπλέον τουλάχιστον 40% του μισθού αυτού σε κάποιο
ασφαλιστικό ταμείο. Σε άλλες χώρες της E.E. οι ασφαλιστικές εισφορές είναι
υψηλότερες, αλλά στην Ελλάδα θεωρούνται «χαμένα λεφτά», τόσο από τους
εργοδότες όσο και από τους υπαλλήλους. Αυτά τα λεφτά δίνονται με αντάλλαγμα
μέτριες υπηρεσίες υγείας και στοιχειώδεις συντάξεις, τις οποίες είναι αμφίβολο
αν θα λάβουν οι νεώτερες γενιές. Αν τα ίδια λεφτά δίνονταν σε μια ιδιωτική
ασφάλιση, οι παροχές θα ήταν ασυγκρίτως υψηλότερες. Πρέπει, όμως, να
στηριχθούν τα ταμεία. Έτσι, σημαντικά ποσά που θα μπορούσαν να επενδυθούν σε
ανθρώπινο δυναμικό από μια εταιρεία, καταλήγουν στα ταμεία.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΤΥΧΙΑ

Αν κάποιος επιχειρηματίας αποτύχει – γιατί στο επιχειρείν πάντα υπάρχει αυτό
το ενδεχόμενο -, αυτό θα είναι το τέλος του. Σε πολλές χώρες, όμως, αντίθετα
με ό,τι συμβαίνει στην Ελλάδα, υπάρχουν προβλέψεις για την αντιμετώπιση της
επιχειρηματικής αποτυχίας – και κυρίως για την εξόφληση των πιστωτών.

Και αυτά είναι μερικά μόνο παραδείγματα από τα εμπόδια που συναντά η
επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα.

Ο δημόσιος τομέας και οι σταθεροί κανόνες του παιχνιδιού

Από τα κέρδη που έχει μια επιχείρηση, αποδίδει ένα μέρος στο κράτος. Συνεπώς,
μπορεί κάποιος να πει καλοπροαίρετα ότι το κράτος είναι συνέταιρος κάθε
επιχείρησης. H εμπιστοσύνη είναι πάντα η πρώτη αρχή μεταξύ συνεταίρων. Σε
άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως για παράδειγμα στη Γερμανία ή στις
σκανδιναβικές χώρες, η φορολογία είναι πολύ πιο υψηλή. Τι συμβαίνει, όμως,
στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα ποτέ δεν είναι σταθεροί οι κανόνες του παιχνιδιού. Επιπλέον, όλοι
θεωρούνται ένοχοι μέχρι αποδείξεως του εναντίου. Για παράδειγμα, η δήλωση του
φόρου εισοδήματος δεν θεωρείται ποτέ ειλικρινής και ακολουθεί πάντα
επανέλεγχος, εκτός κι αν ο φορολογούμενος πληρώσει «κάτι παραπάνω» (συνάφεια
και περαίωση). Κάποιοι ισχυρίζονται ότι και να θέλεις, δεν σε αφήνουν να είσαι
τίμιος. Αλλά, ακόμη παραπέρα, εφόσον υπάρχει πολυνομία και οι διατάξεις
διαρκώς αλλάζουν και επιδέχονται πολλές και διαφορετικές ερμηνείες, όχι μόνο
δεν συμφέρει αλλά και ούτε μπορεί κανείς να είναι τίμιος. Επιπλέον, ανάλογα με
το ποσό με το οποίο θα φορολογηθεί κανείς, θα πρέπει να δώσει και 50%
προκαταβολή για την επόμενη χρονιά. Συνεπώς, το κράτος είναι ο συνέταιρος που
παίρνει τα λεφτά του νωρίτερα από όλους. Επίσης, αν το κράτος χρωστάει λεφτά
σε κάποιον – πολίτη ή εταιρεία – θα πληρώσει όποτε (και αν) έχει. Στην
αντίστροφη περίπτωση, όμως, ο πολίτης πληρώνει τόκους με την ημέρα. Τέλος, το
φορολογικό περιβάλλον είναι τόσο μπερδεμένο, που λίγοι το κατανοούν. Έτσι,
οποιοσδήποτε προγραμματισμός για το μέλλον γίνεται εξαιρετικά δύσκολος. Σε
άλλες χώρες, η φορολογία είναι πιο υψηλή και ο πέλεκυς για τους παρανομούντες
βαρύς. Αλλά υπάρχει καλή πίστη, οι κανόνες είναι γνωστοί και τιμωρείται κανείς
μόνον εφόσον παρανομήσει. Το κράτος δεν βγαίνει… παγανιά για ελέγχους κάθε
φορά που αντιμετωπίζει προβλήματα στον προϋπολογισμό – όπως επίσημα γράφεται
και ακούγεται στην Ελλάδα.

Επιπλέον, στην Ελλάδα, ο καλύτερος πελάτης παραμένει το Δημόσιο, με ό,τι αυτό
συνεπάγεται για τους υγιείς όρους τού επιχειρείν.

Tips

Αυτό που…

…καθορίζει την επιχειρηματική δραστηριότητα σε όλες τις χώρες είναι το
πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται το επιχειρείν