MIΧAΛHΣ MANOΥΣAKHΣ «H ζήλεια με ωθεί να ζωγραφίσω»

«Ο άνθρωπος θέλει να περάσει απέναντι, στο άπειρο. Δεν μπορεί όμως. Και για να φτάσει στην ουτοπία στήνει για γέφυρα τη σκιά του», εξηγεί ο Μιχάλης Μανουσάκης τον πίνακα που βρίσκεται πίσω του και τον οποίο θεωρεί έναν από τους πιο δυνατούς της ατομικής του έκθεσης

«Δεν θα ήταν εγωιστικό να πω πως είμαι εγώ και όλοι οι άνθρωποι ταυτοχρόνως,
καθώς αυτό που ζω και νιώθω το αισθάνονται ταυτόχρονα πολλοί άνθρωποι γύρω
μου», λέει στα «NEA» ο ζωγράφος Μιχάλης Μανουσάκης, ο οποίος, ύστερα από
τέσσερα χρόνια εικαστικής παρουσίας σε διαφορετικές γωνιές της Ελλάδας και της
Ευρώπης και ένα ασημένιο μετάλλιο από το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της
Εσθονίας, επιστρέφει με μια καινούργια ατομική έκθεση στην Αθήνα, στην γκαλερί
Νέες Μορφές.

«Οι ήρωές μου δεν είναι σύγχρονοι, δεν φορούν ρούχα, για παράδειγμα, που θα
όριζαν την εποχή. Αφορούν στην έννοια του ανθρώπου, διότι όσα περνά ο άνθρωπος
σήμερα είναι κοινός τόπος σε ολόκληρη την ανθρωπότητα, σε διαφορετικούς
πολιτισμούς. Καθώς λοιπόν δεν μπορώ να το ορίσω περισσότερο, αφήνω τον θεατή
να αντικρύσει τον διαχρονικό άνθρωπο», εξηγεί. Γιατί όμως τους αφήνει μόνους
τους, όπως κάνει χαρακτηριστικά με τη γυναίκα που στηρίζει (ή μήπως σπάζει;)
το ευαίσθητο δεντράκι ή τους δύο φίλους που ψαρεύουν στο ίδιο σημείο
απομονωμένοι στις βάρκες τους; «Διότι ο άνθρωπος μόνος του πορεύεται στη ζωή,
στον έρωτα και στον θάνατο. Πιστεύω ότι η μοναξιά είναι εποικοδομητική».

Τι νέο συναντά ο θεατής στα 18 καινούργια έργα σας;

Αποτελεί συνέχεια της προηγούμενης δουλειάς μου με τα παιχνίδια. Είναι και
αυτή βιωματική. Μοιάζει με παιδί που μεγαλώνει. Δεν το κατευθύνεις, σε
κατευθύνει. Τα καινούργια στοιχεία δεν μπορώ να τα καθορίσω. Αφορούν στο θέμα,
στη γραφή, στον τρόπο αντιμετώπισης εικόνας; Θα απαντήσει ο θεατής. Με το
ερωτηματικό το παιχνίδι συνεχίζεται. Εξάλλου, ο ρόλος του καλλιτέχνη είναι να
θέτει ερωτήματα. Οι απαντήσεις που δεν κρύβουν ερώτημα είναι κλειστά
παιχνίδια.

Αντί για καμβά, προτιμά να «πληγώνει» το ξύλο για να δώσει σάρκα και οστά στις
λιτές μορφές του, που θέτουν ερωτήματα γύρω από τη ζωή, τη μνήμη, τις
επιθυμίες, τις ανθρώπινες σχέσεις, την κάθαρση και ισορροπούν πάνω σε λαμπερά
χρώματα. «Ξεκινώ με ρυθμικές κινήσεις του μολυβιού, που μου δίνουν εικόνες.
Όταν κάποια από αυτές τη νιώσω ως καθρέφτη της μνήμης, της εμπειρίας, του
κόσμου, τη μετατρέπω σε έργο. Επιλέγω το ξύλο γιατί έχει αντίσταση ως υλικό,
πολλαπλές δυνατότητες υφής και το σημαντικότερο: το χρώμα του ξύλου μού
επιτρέπει να αποδίδω το χρώμα της σάρκας και της γης. Δεν ξέρω όμως αν
πληγώνοντας το ξύλο, και κατά συνέπεια την ανθρώπινη σάρκα, αφήνω να φανεί η
δραματικότητα της ύλης ή του σώματος.

«Δεν ξέρω τι και πότε με επηρεάζει», προσθέτει. «Τα πάντα γύρω μου μπορούν να
λειτουργήσουν ως ερεθίσματα. Το θέμα είναι πώς τα απορροφά ο καλλιτέχνης, πώς
τα ερμηνεύει και πώς τα αποδίδει. Γι’ αυτό σημασία δεν έχει τόσο το τι λες,
αλλά πώς το λες για να είναι ιδιαίτερο. Το αντίστοιχο συμβαίνει και με την
υποδοχή που έχει από τον θεατή. Ο καθένας προβάλλει την εμπειρία του. Ένα καλό
έργο έχει πολλαπλές ερμηνείες και διάρκεια. Δεν είναι όπως ένα πόστερ, που σε
κλάσματα δευτερολέπτου πρέπει να σου δώσει ένα μήνυμα.

Πώς μπορεί όμως ένα έργο με τόσο έντονη βιωματική προσέγγιση να
αποχωρίζεται από τον δημιουργό του και μάλιστα έναντι υλικού τιμήματος;

Όταν τελειώνει ένα έργο τέχνης δεν ανήκει σ’ εσένα. Προορισμός του είναι να τα
αγκαλιάσουν τα μάτια και οι ψυχές των άλλων. Επιπλέον, τίθεται και πρακτικό
ζήτημα. Ζω από τη ζωγραφική και θεωρώ ότι είναι τιμή να αγοράζονται τα έργα
μου, αν και δεν ξέρω αν οι συλλέκτες προτιμούν τη δουλειά ενός καλλιτέχνη
επειδή πραγματικά τους αρέσει ή αν επιλέγουν με χρηματιστηριακούς όρους. Στο
σπίτι μου, πάντως, δεν έχω δικά μου έργα. Δεν θέλω να είμαι διαρκώς
εκτεθειμένος. Προτιμώ ο επισκέπτης να βλέπει τις επιλογές μου».

«Αν δεν είσαι ψώνιο…»

Από τότε που ο Μιχάλης Μανουσάκης έμαθε να ανακατεύει τα χρώματα στο πλευρό
τού ελαιοχρωματιστή πατέρα του στα Χανιά μέχρι σήμερα που είναι καθηγητής στην
Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών έχει κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι. Τι συμβουλεύει
τους φοιτητές του; «Αν δεν είναι ψωνάρες να τα παρατήσουν». Εύλογα ακολουθεί η
ερώτηση αν αισθάνεται και ο ίδιος έτσι. «Βεβαίως», απαντά. «Όχι με την κακή
έννοια, πως είμαι δήθεν σπουδαίος, αλλά με την έννοια πως αν δεν ζωγραφίσω θα
σκάσω. Όσο μεγαλώνω δε, τόσο περισσότερο διαπιστώνω ότι κάνω μόνο γι’ αυτό.
Και δεν σας κρύβω ότι ζηλεύω τους πολυπράγμονες. H ζήλεια άλλωστε είναι και
μία από τις δυνάμεις που με ωθεί να ζωγραφίζω. Δεν φθονώ. Ζηλεύω την αύρα των
πραγμάτων που θα ήθελα να έχω κάνει. Φτάνω όμως μέχρι εκεί όπου φτάνει το χέρι
μου. Ίσως γι’ αυτό από παιδί ο μοναδικός ήρωας που με ενοχλούσε ήταν ο
Τιραμόλα».

INFO

Η έκθεση ζωγραφικής του Μιχάλη Μανουσάκη εγκαινιάζεται σήμερα στις 19.00, στην
γκαλερί Νέες Μορφές (Βαλαωρίτου 9α, τηλ. 210-3616.165). Έως 3 Μαΐου.