Pίχνουν στην πυρά τα βιβλία του Ορχάν Παμούκ

Ορχάν Παμούκ. Έχει γίνει στόχος των εθνικιστών

TA ΤΕΡΑΣΤΙΑ κοινωνικά χάσματα στην Τουρκία και την έλλειψη μαζικών
δημοκρατικών αντανακλαστικών ήρθε να υπογραμμίσει η απόφαση του έπαρχου της
πόλης Σουτσουλέρ της Δυτικής Τουρκίας να συγκεντρώσει και να καταστρέψει τα
βιβλία του Τούρκου συγγραφέα Ορχάν Παμούκ.

Την τελευταία περίοδο, ο Παμούκ έχει γίνει στόχος των εθνικιστών γιατί
«τόλμησε» να πει δημόσια ότι οι Τούρκοι έχουν σκοτώσει ένα εκατομμύριο
Αρμένιους και τριάντα χιλιάδες Κούρδους. Κάποιες μεγάλες εφημερίδες
χαρακτήρισαν στα πρωτοσέλιδά τους «βαρβαρότητα» την απόφαση του έπαρχου και ο
κόσμος των διανοούμενων κινητοποιήθηκε αμέσως αναγκάζοντάς τον να άρει την
απόφασή του. H συντριπτική ωστόσο πλειονότητα των Τούρκων πολιτών δεν
ασχολήθηκε καθόλου με το θέμα, ενώ το 45% των κατοίκων της πόλης Σουτσουλέρ
δεν ήξερε ποιος είναι ο Ορχάν Παμούκ.

Ο Τύπος των ελίτ στιγμάτισε τη στάση αυτή με τον τίτλο «Δεν ξέρω ποιος είναι ο
Παμούκ αλλά ο έπαρχος έχει δίκιο» και πρόβαλε τις χαρακτηριστικές απαντήσεις
ορισμένων κατοίκων της πόλης που έλεγαν ότι δεν γνωρίζουν ποιος είναι ο Παμούκ
και αναρωτιόνταν «από ποιο χωριό είναι». Το ότι οι περισσότεροι κάτοικοι της
μικρής πόλης δεν ήξεραν τον Παμούκ δεν είναι τόσο τραγικό. Ακόμα και στις πιο
προηγμένες χώρες της Ευρώπης πολλοί είναι αυτοί που δεν γνωρίζουν τους
διάσημους σύγχρονους συγγραφείς τους.

H αδιαφορία με την οποία το μεγαλύτερο μέρος της τουρκικής κοινωνίας
αντιμετώπισε την απόφαση του έπαρχου καταδεικνύει ότι τα καθημερινά βασικά
προβλήματα που αντιμετωπίζει ο μέσος Τούρκος πολίτης τον κρατούν μακριά από
την ενασχόλησή του με τον ουσιαστικό εκδημοκρατισμό και δεν συμμερίζεται τις
ανησυχίες και τις προτεραιότητες των «ελίτ».

H δημόσια επανεμφάνιση του εθνικισμού, σε συνδυασμό με τον παραδοσιακό σεβασμό
απέναντι στην εξουσία και τη θεώρηση ότι «το κράτος έχει δίκιο», αποτελέσματα
μακρών κοινωνικών παραδόσεων και ιδεολογικής προπαγάνδας, εξηγούν και τη στάση
του 38% των κατοίκων του Σουτσουλέρ, που συμφώνησαν με την απόφαση του
έπαρχου.

Διαφορετική η Τουρκία των ελίτ

H υπόθεση Παμούκ τονίζει με χαρακτηριστικό τρόπο ότι η Τουρκία των ελίτ είναι
πολύ διαφορετική από την αληθινή Τουρκία, η οποία αποτελείται από ένα
αρχιπέλαγος διαφορετικών επιμέρους κοινωνιών που ζουν παράλληλα, αλλά όχι μαζί
και έχουν εντελώς διαφορετικά προβλήματα και προτεραιότητες.

Ο κατακερματισμός αυτός της τουρκικής κοινωνίας είναι ένα από τα μεγαλύτερα
εμπόδια στον δρόμο της Τουρκίας προς τον εκσυγχρονισμό και τον εκδημοκρατισμό.
H υπεροψία των ανώτατων κοινωνικών τάξεων απέναντι στους υπόλοιπους Τούρκους,
που τους θεωρούν «ανίδεους χωριάτες», έρχεται να περιπλέξει ακόμα περισσότερο
τα πράγματα.