ΓΟYEΪN ΣMIΘ Φτιάχνει το παζλ της υποβρύχιας ιστορίας μας

«Ποτέ δύο αντικείμενα, ακόμη και αν φαίνονται, δεν είναι ίδια. H συντήρησή τους είναι μοναδική πρόκληση», λέει ο καθηγητής Γουέιν Σμιθ. Στο φόντο, φουντούκια από τον 16ο αιώνα, από το ναυάγιο της Ζακύνθου, συντηρημένα με τη μέθοδο σιλικόνης του καθηγητή

«Με εκπλήσσει πόσες πληροφορίες από το παρελθόν έχουν χαθεί επειδή οι
επιστήμονες πίστευαν ότι δεν μπορούσαν να συντηρήσουν ορισμένα ευρήματα και
ιδίως οργανικά κατάλοιπα», αναφέρει στα «NEA» ένας από τους κορυφαίους
επιστήμονες στη συντήρηση οργανικών ευρημάτων που βρίσκονται στη θάλασσα και
αναπληρωτής καθηγητής Συντήρησης στο Texas Α&Μ University, Γουέιν Σμιθ.
«Από ένα σχοινί της Ελληνιστικής Εποχής μπορούμε να αντλήσουμε πληροφορίες
τόσο για το υλικό όσο και για τον τρόπο κατασκευής του. Τα οργανικά κατάλοιπα
μας δίνουν στοιχεία για τα ψάρια που ψαρεύονταν και για το τί έτρωγαν οι
άνθρωποι της εποχής, ενώ το ξύλο κατασκευής του πλοίου μας μπορεί να μας δώσει
στοιχεία για την ναυπηγική τής εποχής. Είναι σαν να έχεις τα κομμάτια ενός
παζλ, που τα ενώνεις και φτιάχνεις την εικόνα της Ιστορίας».

Πρωτοποριακή είναι η μέθοδος την οποία έχει εφεύρει για τη συντήρηση
των αντικειμένων και κυρίως των οργανικών υλικών που βγαίνουν από τη θάλασσα.
Αντικαθιστά το νερό, που έχει εισχωρήσει σε κάθε κύτταρο των ευρημάτων, με
σιλικόνη. Γιατί είναι σημαντικό; «Διότι τα φουντούκια του 16ου αιώνα που
βρέθηκαν σε ναυάγιο της Ζακύνθου δεν χάνουν το χρώμα τους και το σχοινί δεν
κινδυνεύει να διαλυθεί μόλις αφαιρεθεί το νερό, διατηρεί ακόμη και την
ελαστικότητά του, ενώ για την εφαρμογή της απαιτείται λιγοστός εξοπλισμός»,
εξηγεί η συνεργάτις του Καναδού επιστήμονα (ο οποίος συνεργάζεται με την
Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων) Σιαρίτα Κουκά.

Από τι κινδυνεύουν όμως τα τουλάχιστον 1.000 ναυάγια που βρίσκονται στις
ελληνικές θάλασσες; Όσο «κοιμούνται» στον βυθό μπορεί να προστατεύονται από
την έλλειψη οξυγόνου ή από ειδικά γεωυφάσματα, όπως το ναυάγιο του 16ου αι.
της Ζακύνθου, αλλά κινδυνεύουν και από «επισκέπτες», όπως ο terendo navalis, ο
πιο βλαβερός μικρο-οργανισμός που διαλύει το ξύλο, όπως αποκάλυψε ο δρ Κρις
Σμιθ από το Πανεπιστήμιο Κρήτης. «Καμία μέθοδος όμως δεν μπορεί να θεωρηθεί
πανάκεια», λέει η προϊσταμένη της Εφορείας, Κατερίνα Δελλαπόρτα.

Τα πλοία του στόλου του Ξέρξη, τα οποία βυθίστηκαν τόσο από την
τρικυμία όσο και κατά την αμφίρροπη ναυμαχία του Αρτεμισίου, είναι ο επόμενος
στόχος της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, που για φέτος προγραμματίζει τρεις
αποστολές, με σκοπό να ανασύρει από τον βυθό χαμένα κομμάτια της αρχαίας
ελληνικής ιστορίας. H πρώτη ολοκληρώθηκε ήδη στο βαθύτερο ναυάγιο που έχει
εντοπιστεί στην Ελλάδα (στα 495 μ.), στην Κύθνο και η τρίτη προβλέπει για
πρώτη φορά την τρισδιάστατη απεικόνιση του ναυαγίου των Οινουσσών. Ωστόσο,
άγνωστο παραμένει το αν θα υλοποιηθεί το πρόγραμμα, καθώς ο προϋπολογισμός της
Εφορείας είναι 380.000 ευρώ τη στιγμή που μόνο για την αποστολή της Κύθνου
απαιτήθηκαν σχεδόν 100.000 ευρώ, ενώ οι προτάσεις μεγάλων ιδρυμάτων του
εξωτερικού που διατίθενται να προσφέρουν χορηγίες δεν έχουν ακόμη συζητηθεί
από το υπουργείο Πολιτισμού.