TPITH AΠOΨH Bασικός μέτοχος

H κυβέρνηση υποβαθμίζει αφόρητα τη δημοκρατία μας, αφού κατ’ ουσίαν ομολογεί
ότι οι Έλληνες πολίτες δεν έχουν τα ίδια «συμμετοχικά δικαιώματα» με τους
Ισπανούς, που ενέκριναν ύστερα από δημοψήφισμα το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα
(«Economist», 24/2/2005). Όμως αυτό σημαίνει, περαιτέρω, ότι
καταδικαζόμαστε – απαράδεκτα – σε μια μορφωτική ανεπάρκεια για πολλά, κρίσιμα
πολιτικά ζητήματα.

Επομένως, χωρίς το δημοψήφισμα, η οξυμμένη συζήτηση που γίνεται ακόμη για τον
«βασικό μέτοχο» είναι σίγουρα ανεπαρκής, καθώς δεν συσχετίζει, ύποπτα, τις
(νομικές) απαντήσεις που δίδονται για αυτό το πρόβλημα, με τις συνολικότερες
ιδεολογικές αντιθέσεις που επηρεάζουν – αναντίρρητα – την εμβάθυνση της
Ευρωπαϊκής ενοποίησης.

Τι εννοώ; Είναι γνωστό ότι οι πιο έξαλλες συντηρητικές δυνάμεις (που επιθυμούν
απλώς μια ενιαία αγορά) καταδικάζουν έντονα το άρθρο 1-16 του προκειμένου
Συντάγματος, διότι καλεί τα μέλη της Κοινότητας να συμμορφώνονται με την
εξωτερική πολιτική που υιοθετεί η τελευταία, σε μια συγκεκριμένη περιοχή του
κόσμου.

Αν εφαρμοσθεί η λογική αυτή, λένε, τότε δεν θα μπορεί στο μέλλον η Μεγάλη
Βρετανία να συνάπτει πολιτικές συμμαχίες με την Αμερική, όπως έκανε στον
βάρβαρο πόλεμο εναντίον του Ιράκ (κατακερματίζοντας διχαστικά την ενότητα της
Ευρώπης, «Daily Telegraph», 19/2/2005).

Οι ίδιοι κύκλοι εξορκίζουν, επίσης, τη σημαντική «αναγόρευση» των θεμελιωδών
δικαιωμάτων της Ένωσης σε συνταγματικά δικαιώματα, γιατί κάτι τέτοιο θα
μπορούσε να οδηγήσει σε έναν «δικαστικό εφιάλτη», αφού οι δικαστές του
Λουξεμβούργου θα είχαν τη δυνατότητα να επιβάλουν σε ένα εθνικό κράτος το
κλείσιμο ενός εργοστασίου που ρυπαίνει υπερβολικά το περιβάλλον (ύστερα από
αίτημα των αντίστοιχων εργατικών ενώσεων, «Project Syndicate», Ιούνιος
2004)!

Από την άλλη μεριά, είναι γνωστό ότι υπάρχουν και οι δυνάμεις εκείνες που
επιθυμούν μια πιο «ενοποιημένη» Ευρώπη, η οποία θα μπορούσε, όχι να αλλάξει
τον κόσμο, αλλά τουλάχιστον να τον κάνει λιγότερο επικίνδυνο – από τις φρικτές
επεμβάσεις της αμερικανικής υπερδύναμης.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η αντίληψη εκείνη που υποστηρίζει, ότι ο νόμος για
τον βασικό μέτοχο δεν μπορεί να ανατραπεί από το Κοινοτικό Δίκαιο, κατ’
αποτέλεσμα αμφισβητεί ακόμη και τη στοιχειώδη ικανότητα της Κοινότητας να
οργανώνεται ως ενιαία αγορά (και να θέτει ομοιόμορφους κανόνες
επιχειρηματικής δράσης σε όλον τον ευρωπαϊκό χώρο).

Έτσι, ενισχύεται συνακόλουθα και η ιδεολογία τής «ελάχιστης ενοποίησης» και,
μάλιστα, για έναν νόμο, που είναι εντελώς αμφίβολο αν προστατεύει το
πολίτευμα, αφού επιτρέπει επιλεκτικά στους μεγιστάνες ιδιώτες – που δεν
συνδέονται με το Δημόσιο – να μονοπωλούν επικίνδυνα την εξουσία των mass
medlia.

Βέβαια, η νομική «περιγραφή» της παραπάνω σχέσης είναι λίγο πιο σύνθετη.
Ωστόσο, από το 1960, το δικαστήριο του Λουξεμβούργου είχε αποδεχθεί ότι το
Κοινοτικό υπερέχει έναντι του Εθνικού Δικαίου (όταν το δεύτερο «συγκρούεται»
με το πρώτο).

Επίσης, το ίδιο δικαστήριο είχε κρίνει το 1978 ότι δεν μπορεί ένα κράτος-μέλος
να επικαλείται κωλύματα εθνικής νομικής φύσεως – ακόμη και όταν αυτά είναι
συνταγματικής προέλευσης -, προκειμένου να δικαιολογήσει τη μη εκπλήρωση
υποχρεώσεων που τίθενται από Κοινοτικές Οδηγίες (Π. Στάγκος).

Πάντως, για αυτά τα ζητήματα δεν θα συζητήσουμε ποτέ ολοκληρωμένα, γιατί κάτι
τέτοιο θα προϋπέθετε ένα προγραμματισμένο δημοψήφισμα για το Ευρωπαϊκό
Σύνταγμα. Όμως, η κυβέρνηση αρνείται – κατά τρόπο απαράδεκτο – να υιοθετήσει
αυτήν την επιλογή, καθώς δεν κατανοεί ότι η δημοκρατία μας πρέπει να
εμπλουτισθεί με δημοψηφίσματα, ώστε οι πολίτες να συμμετέχουν ενεργά στη λήψη
των κρίσιμων αποφάσεων που τους αφορούν (Beck, «H επινόηση του
πολιτικού»).

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Κάποιες απόψεις για τη σχέση ανάμεσα
στο Κοινοτικό και το Εθνικό δίκαιο «δυναμιτίζουν» αναμφίβολα την εμβάθυνση της
ευρωπαϊκής ενοποίησης. Και αυτό συμβαίνει γιατί «η Ευρώπη αποτελεί σήμερα το
παράδοξο πρωτότυπο ενός μετά-νεωτερικού μορφώματος, στο οποίο οι εθνικές
κυβερνήσεις συνυπάρχουν με ισχυρούς υπερεθνικούς θεσμούς» (J.
Gray). Όμως – τουλάχιστον – πρέπει να γνωρίζουμε συνειδητά, αν
επιθυμούμε η ήπειρός μας να είναι κάτι παραπάνω από αγορά!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής στο ΑΠΘ