Ο διπλωμάτης που έγινε θρύλος

Ήταν ο άνθρωπος στον οποίο στρέφονταν ο Λευκός Οίκος και το Πεντάγωνο όταν
ήθελαν να κατανοήσουν τη Σοβιετική Ένωση μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο
Τζορτζ Κέναν, ο εμπνευστής του περίφημου δόγματος της «ανάσχεσης», απεβίωσε το
βράδυ της Πέμπτης στο Πρίνστον του Νιου Τζέρσεϊ, σε ηλικία 101 ετών.

O Tζoρτζ Κέναν, τότε πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Γιουγκοσλαβία (αριστερά) αστειεύεται με τον Γιουγκοσλάβο ηγέτη Γιόσιπ Μπροζ, πιο γνωστό ως Τίτο

Ως πρώτος διευθυντής σχεδιασμού πολιτικής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ στα τέλη της
δεκαετίας του 1940, υπό τον υπουργό Εξωτερικών Τζορτζ Μάρσαλ, ο Κέναν ήταν ο
πνευματικός πατέρας του Σχεδίου Μάρσαλ, με το οποίο αμερικανική βοήθεια
δισεκατομμυρίων δολαρίων εστάλη σε χώρες κατεστραμμένες από τον Δεύτερο
Παγκόσμιο Πόλεμο. Ταυτόχρονα, είχε την ιδέα για τη δημιουργία μιας μυστικής
μονάδας «πολιτικού πολέμου», που θα είχε στόχο την απώθηση του κομμουνισμού,
όχι απλώς τη συγκράτησή του. H μονάδα αυτή εξελίχθηκε στη διεύθυνση μυστικών
επιχειρήσεων της CIA. Σε κατάθεσή του το 1975 σε επιτροπή της Γερουσίας, ο
Κέναν θα χαρακτήριζε αυτή την ιδέα το μεγαλύτερο λάθος που είχε κάνει.

Τον Φεβρουάριο του 1946, δεύτερος πια στην ιεραρχία στην αμερικανική πρεσβεία
της Μόσχας, ο Κέναν έστειλε στην Ουάσιγκτον το περίφημο «Μακροσκελές
Τηλεγράφημα», ίσως το γνωστότερο τηλεγράφημα στην αμερικανική διπλωματική
ιστορία. Με το κείμενο αυτό, εξηγούσε στους Αμερικανούς πολιτικούς που δεν
ήξεραν πώς να αντιμετωπίσουν τον Στάλιν, ότι η σοβιετική εξουσία δεν
επηρεάζεται από τη λογική του διαλόγου, είναι όμως ιδιαίτερα ευαίσθητη στη
λογική της βίας.

Το Τηλεγράφημα. Το «Μακροσκελές Τηλεγράφημα» έκανε τον Κέναν διάσημο.
Ακολούθησε ένα ακόμη γνωστότερο κείμενο, με τίτλο «Οι πηγές της σοβιετικής
συμπεριφοράς», που δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο του 1947 στην επιθεώρηση «Foreign
Affairs», με την υπογραφή «X». «H σοβιετική πίεση στους ελεύθερους θεσμούς του
δυτικού κόσμου είναι κάτι που μπορεί να ανασχεθεί με την επιδέξια και
αποφασιστική εφαρμογή μιας αντίπαλης δύναμης», τόνιζε. H δύναμη αυτή πρέπει
όμως να έχει τη μορφή της διπλωματίας και της υπόγειας δράσης, όχι του
πολέμου.

Αυτό ήταν το δόγμα της «ανάσχεσης», το οποίο μισό αιώνα αργότερα θα ανέτρεπαν
ο Μπους και οι νεοσυντηρητικοί με τους «προληπτικούς πολέμους» τους. Ο Κέναν
έβλεπε πάντα με δυσφορία να συνδέεται η «ανάσχεση» με την υπέρμετρη
συγκέντρωση συμβατικών και πυρηνικών όπλων. Όπως έγραψε επανειλημμένα, η σκέψη
του ήταν πιο πολύπλοκη από τις ερμηνείες που της δίνονταν.

Μολονότι ο Κέναν αποχώρησε από τη διπλωματική υπηρεσία πριν από μισό αιώνα και
περισσότερο, εξακολούθησε ώς τον θάνατό του να είναι ένας κορυφαίος στοχαστής
στις διεθνείς υποθέσεις. Από τη δεκαετία του 1950 συνεργαζόταν με το
Ινστιτούτο Προχωρημένων Σπουδών του Πρίνστον, στο οποίο έγινε επίτιμος
καθηγητής. Υποστήριξε τον πόλεμο στην Κορέα, αλλά αντιτάχθηκε στον πόλεμο στο
Βιετνάμ. Και το 2002, σε ηλικία 98 ετών, επέκρινε τα σχέδια του προέδρου Μπους
να εισβάλει στο Ιράκ.

Φαινόμενο στις διεθνείς σχέσεις

Μέχρι το τέλος της μακράς και παραγωγικής ζωής του, ο Κέναν είχε γίνει ένα
φαινόμενο στις διεθνείς σχέσεις. Σεμινάρια πραγματοποιήθηκαν και βιβλία
γράφτηκαν για να αναλύσουν τη μεγάλη επιρροή του στην αμερικανική πολιτική,
στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Έγραψε 17 βιβλία, δύο εκ των οποίων κέρδισαν
το βραβείο Πούλιτζερ, και αναρίθμητα άρθρα σε κορυφαίες εφημερίδες που τον
έκαναν, σύμφωνα με τον ιστορικό Ρόναλντ Στιλ, «ό,τι πλησιέστερο στον θρύλο
έχει παραγάγει ποτέ η διπλωματική υπηρεσία αυτής της χώρας». «Θα μείνει στη
μνήμη ως διπλωμάτης και μεγάλο στρατηγικό μυαλό», δήλωσε ο Τζον Λούις Γκάντις,
ένας κορυφαίος ιστορικός του Ψυχρού Πολέμου, ο οποίος ετοιμάζει μια βιογραφία
του Κέναν. «Αλλά ο ίδιος έβλεπε τον εαυτό του ως λογοτεχνική φυσιογνωμία. Θα
του άρεσε πολύ να ήταν ένας ποιητής, ένας μυθιστοριογράφος».

H ζωή του σε ημερομηνίες

16 Φεβρ. 1904: Ο Τζορτζ Φροστ Κέναν γεννιέται στο Μιλγουόκι, γιος του
δικηγόρου Κόσουθ Κεντ Κέναν και της Φλόρανς Τζέιμς, η οποία απεβίωσε δύο μήνες
μετά τη γέννησή του.

1925: Πτυχίο από το Πανεπιστήμιο του Πρίνστον.

1926: Αρχίζει να εργάζεται για το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και εκπαιδεύεται
μεταξύ των πρώτων «κρεμλινολόγων».

1933: Συνοδεύει στη Μόσχα τον πρώτο πρεσβευτή των ΗΠΑ στην ΕΣΣΔ Ουίλιαμ
Μπούλιτ.

1939: Πρώτος γραμματέας της πρεσβείας των ΗΠΑ στο Βερολίνο. Όταν οι ΗΠΑ
μπήκαν στον πόλεμο, το 1941, τέθηκε υπό κράτηση από τη γερμανική κυβέρνηση.

1944-1946: Επιστροφή στη Μόσχα. Στο τέλος αυτής της θητείας του έστειλε
το περίφημο «Μακρύ Τηλεγράφημα».

1947: Διευθυντής σχεδιασμού πολιτικής στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

1952: Πρεσβευτής στη Σοβιετική Ένωση (για μόνο πέντε μήνες πριν
χαρακτηριστεί persona non grata επειδή συνέκρινε τη ζωή στην αμερικανική
πρεσβεία με τη ζωή σε ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης).

1961-1963: Πρεσβευτής στη Γιουγκοσλαβία.

1989: Κυκλοφόρησε το «Sketches From Α Life», το τελευταίο βιβλίο του.