ANOIXTO MBA Aνάπτυξη ίσον πλούτος

H οικονομική μεγέθυνση – η αύξηση του εισοδήματος μιας χώρας – είναι
πρωτεύουσας σημασίας, τόσο για τις αναπτυγμένες οικονομίες όσο και για τις
αναπτυσσόμενες, καθώς αποτελεί μέτρο του επιπέδου διαβίωσης.

Σύμφωνα με τα προαναφερόμενα, σκοπός της οικονομικής πολιτικής είναι να
μεγιστοποιήσει το εισόδημα της οικονομίας (ΑΕΠ) για τον πληθυσμό της. Άρα,
είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε ποιοι είναι οι παράγοντες που επιδρούν στις
μεταβολές του ΑΕΠ. Ωστόσο, δεν ενδιαφέρει μόνον η αύξηση του ΑΕΠ αλλά και η
διαχρονική εξέλιξή του, δηλαδή ο ρυθμός της οικονομικής μεγέθυνσης.

H ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΘΕΩΡΙΑ

Το παραδοσιακό υπόδειγμα οικονομικής μεγέθυνσης ανήκει στον γνωστό
οικονομολόγο Solow (1956). Ο Solow αναφέρεται στον ρόλο της συσσώρευσης του
κεφαλαίου και της αύξησης του εργατικού δυναμικού. Εφόσον το συνολικό προϊόν
της οικονομίας (το συνολικό εισόδημα) καθορίζεται από τους συνδυασμούς
κεφαλαίου και εργασίας, η αύξηση του κεφαλαίου και/ή η αύξηση της εργασίας
οδηγεί στην αύξηση του ΑΕΠ.

Στα κλασικά υποδείγματα οικονομικής μεγέθυνσης η τεχνολογία θεωρείται
«εξωγενής» παράγων, θεωρείται δηλαδή ως κάτι το δεδομένο που δεν επηρεάζεται
από την παραγωγική διαδικασία. H αύξηση της εργασίας είναι εύκολα κατανοητή:
αύξηση του πληθυσμού μιας χώρας σημαίνει και αύξηση του εργατικού δυναμικού
της. Ας εστιάσουμε, όμως, στο κεφάλαιο. Πώς συσσωρεύεται το κεφάλαιο; Από τις
επενδύσεις, ασφαλώς. Ας ληφθεί, όμως, υπόψη ότι το κεφάλαιο υφίσταται και
φθορά (η φθορά του κεφαλαίου καλείται «απόσβεση»). Τον ρόλο-κλειδί κατέχει, εν
τούτοις, το ποσοστό αποταμίευσης (s) της οικονομίας. Και αυτό, διότι η
εθνικολογιστική ταυτότητα του εισοδήματος, με μαθηματική αναδιάταξη, δηλώνει
ότι το σύνολο των αποταμιεύσεων μιας οικονομίας πρέπει να ισούται με το σύνολο
των επενδύσεων. Έτσι, όσο μεγαλύτερες είναι οι αποταμιεύσεις μιας οικονομίας
τόσο μεγαλύτερες είναι και οι επενδύσεις, συνεπώς τόσο μεγαλύτερο το απόθεμα
κεφαλαίου και το επίπεδο της παραγωγής.

ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΣΤΑΘΕΡΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

H οικονομία μακροχρόνια τείνει στο σημείο σταθερής κατάστασης, στο σημείο
δηλαδή όπου το απόθεμα κεφαλαίου και το επίπεδο της παραγωγής είναι διαχρονικά
σταθερά. Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι οι νέες επενδύσεις απλώς αντικαθιστούν
την απόσβεση του υπάρχοντος αποθέματος. Το Σχήμα που ακολουθεί, είναι
διαφωτιστικό:

Προς διευκόλυνση, όλα τα μεγέθη εκφράζονται ανά εργαζόμενο. Για παράδειγμα, k
είναι το κεφάλαιο ανά εργαζόμενο. Το σημείο k* εκφράζει το σημείο σταθερής
κατάστασης. Ας δούμε γιατί: Έστω ότι μια οικονομία έχει μικρότερο κεφάλαιο ανά
εργαζόμενο από το k*. Σύμφωνα με το Σχήμα, η επένδυση ανά εργαζόμενο είναι i1,
ενώ η απόσβεση του κεφαλαίου ανά εργαζόμενο δk1. Εφόσον, λοιπόν, οι επενδύσεις
είναι μεγαλύτερες από την απόσβεση, το κεφάλαιο εξακολουθεί να συσσωρεύεται.
Αν θεωρήσουμε ότι στο υπόδειγμα που εξηγούμε υπάρχει και αύξηση του πληθυσμού
που συμβολίζεται με n, τότε η γραμμή δk περιλαμβάνει και τον ρυθμό αύξησης του
πληθυσμού, επομένως είναι (δ + n) k.

Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 παρατηρήθηκε πως κάποιες οικονομίες
είναι δυνατό να διατηρούν συνεχώς αυξανόμενα ποσοστά οικονομικής μεγέθυνσης,
ενώ κάποιες άλλες λιμνάζουν. Αυτή η εμπειρική παρατήρηση οδήγησε τους
οικονομολόγους να αναπτύξουν νέα υποδείγματα, στα οποία εκτός από τους
βασικούς παραγωγικούς συντελεστές (Κ και L) καθοριστικό ρόλο παίζει και η
τεχνολογική πρόοδος. Στο κλασικό υπόδειγμα οικονομικής μεγέθυνσης, η
τεχνολογική πρόοδος απλώς υπάρχει! Δεν εξηγείται πώς αυτή μπορεί να
επιτευχθεί. Αυτό ακριβώς κάνουν τα ενδογενή υποδείγματα οικονομικής
μεγέθυνσης, στα οποία η τεχνολογική πρόοδος ενσωματώνεται ως τρίτος θεμελιώδης
παραγωγικός συντελεστής. H διαφορά ανάμεσα στις δύο κατηγορίες, το κλασικό και
τα ενδογενή υποδείγματα, έγκειται στο ότι στο πρώτο το κεφάλαιο παρουσιάζει
Φθίνουσες Αποδόσεις Κλίμακας (ΦΑΚ), δηλαδή όσο περισσότερο κεφάλαιο
συσσωρεύεται τόσο μικραίνει η αύξηση στο επιπλέον προϊόν που παράγεται.

H τεχνολογία μπορεί να λάβει διάφορες μορφές: καινοτομίες, τεχνολογική
διάχυση, ανθρώπινο κεφάλαιο.

Ιδιαίτερα όσον αφορά το ανθρώπινο κεφάλαιο και τον ρόλο της έρευνας και της
καινοτομίας για την παραγωγική διαδικασία, ιδιαίτερος λόγος γίνεται τελευταία,
ακριβώς με βάση αυτά τα νέα υποδείγματα οικονομικής μεγέθυνσης, σε όρους
ανταγωνιστικότητας μεταξύ χωρών. Ξεφεύγοντας από τον παραδοσιακό ορισμό της
ανταγωνιστικότητας σε όρους φθηνότερων παραγωγικών συντελεστών, σήμερα η
ανταγωνιστικότητα μετράται σε όρους «παραγωγής» τεχνολογίας. Για τον λόγο
αυτό, μεγάλα κονδύλια δίνονται για τη διεξαγωγή έρευνας σε διάφορους τομείς,
καθώς και στην αύξηση του ανθρώπινου κεφαλαίου, όσον αφορά τόσο τη μόρφωση
(Πανεπιστήμιο, μεταπτυχιακές σπουδές κτλ.) όσο και την επιμόρφωση του
εργατικού δυναμικού και τη διά βίου εκπαίδευση.

Τα Γραφήματα 1 και 2 είναι διαφωτιστικά για την κατάσταση που επικρατεί
στις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και τις ευρωπαϊκές χώρες σε σχέση με διάφορους
τεχνολογικούς δείκτες.

H παραπάνω ανάλυση βοήθησε στην κατανόηση των δυνάμεων που οδηγούν σε
οικονομική μεγέθυνση των οικονομιών και, κατά συνέπεια, του λόγου για τον
οποίο κάποιες χώρες εμφανίζουν συνεχή αύξηση του ρυθμού μεγέθυνσής τους, ενώ
άλλες μένουν πίσω στον «αγώνα» για ανάπτυξη.

Οι δύο κατηγορίες υποδειγμάτων έχουν κοινό γνώμονα τους παραγωγικούς
συντελεστές «κεφάλαιο» και «εργασία», αλλά διαφέρουν ως προς την παραγωγική
διαδικασία και τον ρόλο της τεχνολογίας (βλ. Γράφημα 3).

Tips

Από…

…τις αρχές της δεκαετίας του ’80 παρατηρήθηκε πως κάποιες οικονομίες
είναι δυνατό να διατηρούν συνεχώς αυξανόμενα ποσοστά οικονομικής μεγέθυνσης,
ενώ κάποιες άλλες λιμνάζουν