H τρομοκρατία του θερμοκηπίου

H Γη υπερθερμαίνεται. Οι παγετώνες λειώνουν. Ο πλανήτης μας καταστρέφεται,
ευθύνεται ο άνθρωπος… Φράσεις – κλισέ, που όση αλήθεια κι αν εμπεριέχουν,
φόβισαν, κούρασαν και σε αρκετές περιπτώσεις αμφισβητήθηκαν.

Οι μέρες κατά τις οποίες τα θέματα αυτά γίνονταν αποκλειστικά αντικείμενα
μελέτης σε επιστημονικά συνέδρια πέρασαν ανεπιστρεπτί. Δείτε την ταινία «Μετά
την επόμενη μέρα» του Ρολάντ Έμεριτς ή διαβάστε το μυθιστόρημα «State of Fear»
του Μάικλ Κράιτον. Κοινά στοιχεία υπάρχουν και στα δύο, και είναι οι εκπομπές
των αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, όμως ενώ στην ταινία η
επικείμενη καταστροφή είναι κλιματική, στο μυθιστόρημα ο συγγραφέας προβλέπει
οικονομική κατάρρευση.

H ήπια ανάλυση. H κλιματική αλλαγή που προκαλείται από την ανθρώπινη
δραστηριότητα είναι μια άποψη που γίνεται αποδεκτή από την πλειονότητα. Είναι
όμως, όπως το έθεσε και ένας Αμερικανός γερουσιαστής, «το πιο σημαντικό
πρόβλημα του πλανήτη;». Και πώς δικαιολογείται το γεγονός ότι ελάχιστοι
πολίτες ενδιαφέρονται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου;

Σήμερα, αντίθετα μεταξύ τους φαινόμενα προβάλλονται ταυτόχρονα σαν να
συνδέονται απαραίτητα: για παράδειγμα η ξηρασία στο Βρανδεμβούργο με τις
πλημμύρες στην Τσεχία. Τα κοινά τους σημεία είναι η δυνατή τους εικόνα, η
καταστροφή που τα συνοδεύει, η κινδυνολογία που τους ταιριάζει. Όταν το
ερώτημα που τίθεται συνδέεται με το μέλλον, επικρατέστερο γίνεται το πιο
καταστροφικό. Για παράδειγμα, στην περίπτωση των αερίων του θερμοκηπίου, το
σενάριο που προβλέπει τη μεγαλύτερη αύξηση (των αερίων) επιλέγεται από όλα τα
πιθανά. Όσον αφορά τα πρόσφατα παλιρροϊκά κύματα στην Ασία, το πλέον
καταστροφικό σενάριο ήθελε τον άνθρωπο να έχει συμβάλει και σε αυτήν την
περίπτωση – προβλήθηκε και αυτό ανάλογα. Και αν ρίξουμε μια ματιά σε σχετικά
αρχεία, θα δούμε ότι στην περίπτωση της Γερμανίας, στις αρχές της δεκαετίας
του 1990, όταν ισχυρές ανεμοθύελλες έπλητταν τη χώρα, τα γερμανικά μέσα
ενημέρωσης ανέφεραν ότι το φαινόμενο ενισχυόταν. Έκτοτε, όμως, ανεμοθύελλες
της ίδιας έντασης δεν καταγράφηκαν πολλές φορές στη Βόρεια Ευρώπη.

Ποιος κερδίζει όμως; Όπως επισημαίνει στο τελευταίο τεύχος του το γερμανικό
περιοδικό «Der Spiegel», η προσοχή του κοινού στα συγκεκριμένα ζητήματα δεν θα
κρατήσει πολύ. Το τίμημα της πρόκλησης φόβου είναι υψηλό, γιατί πρόκειται για
μια πρακτική που θυσιάζει την ωφέλιμη αρχή της σύνεσης και του μέτρου.
Προϋποθέτει τη συναισθηματική έκρηξη, την ενεργοποίηση του θυμικού και όχι της
λογικής, και αυτό με τη σειρά του έχει το κόστος του: ξεσπά και ξεθυμαίνει.

Αρκετοί Γερμανοί ερευνητές εκτιμούν ότι ο κόσμος έχει ενημερωθεί επαρκώς για
να φτάσουμε στο επίπεδο να αναληφθεί συντονισμένη δράση. Είναι μια άποψη όμως
που δεν πείθει σύσσωμη την επιστημονική κοινότητα. Πέρσι, για παράδειγμα, σε
μεγάλη διεθνή έρευνα ειδικών, το ένα τέταρτο όσων ανταποκρίθηκαν αμφισβητεί
ακόμη ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα ευθύνεται για τις κλιματικές αλλαγές.