«Γυναίκες, κάντε στην άκρη, τώρα περνάει άντρας…»

«Στην άκρη, γυναίκες, περνάει άντρας», ακούγεται μια γέρικη φωνή και οι δύο
γυναίκες που περπατούν μπροστά μου παραμερίζουν νωχελικά στην άκρη του
σοκακιού.

Στα μαύρα. Οι γυναίκες με τα μακριά τσαντόρ τους αφήνουν ακάλυπτα μόνο τα χλωμά τους πρόσωπα

Ένας ηλικιωμένος περνάει πάνω στο ποδήλατό του και χάνεται αμέσως στον
λαβύρινθο των στοών και των σοκακιών που μας τυλίγει. Είμαστε στο Γιαζντ, μια
από τις πιο συντηρητικές πόλεις του Ιράν, περίπου οχτακόσια χιλιόμετρα νότια
της Τεχεράνης, στην έρημο Νταστέ Καβίρ. Όλα γύρω μας είναι από πέτρα, λάσπη
και ξύλα. Το απογευματινό αεράκι της ερήμου ταξιδεύει ανάλαφρα ανάμεσα στις
στοές. H μια από τις γυναίκες, η Χαντιτζέ, νιόπαντρη με ήδη ένα μωρό στην
αγκαλιά, μας κοιτά. «Ο άντρας δουλεύει, φέρνει το ψωμί στο σπίτι», λέει.
«Αυτός είναι ο αρχηγός της οικογένειας».

Το ψωμί στο σπίτι

Ο νόμος στο Ιράν ορίζει ότι μια γυναίκα ισοδυναμεί με το μισό ενός άντρα. Αν
δηλαδή ένας άντρας σκοτωθεί, η οικογένειά του θα αποζημιωθεί με τα διπλά
χρήματα από όσα θα έπαιρνε αν είχε χάσει μια γυναίκα. Αν κάποιος σκοτώσει έναν
άντρα, θα πάει τα διπλά χρόνια φυλακή από όσα θα πήγαινε αν είχε σκοτώσει μια
γυναίκα ή θα καταδικαστεί ακόμα και σε θάνατο. «Έτσι είναι το σωστό, αφού έτσι
λέει το Ισλάμ. Άλλωστε ο άντρας είναι αυτός που φέρνει το ψωμί στο σπίτι»,
λέει απλά η Χαντιτζέ και εξαφανίζεται πίσω από την ξύλινη πόρτα του σπιτιού
της.

Χάνομαι στους δαιδάλους των στοών. Μια γιαγιά, κουλουριασμένη έξω από την
πόρτα της, χαζεύει νωχελικά τους περαστικούς. Τη χαιρετώ και με καλεί για
τσάι. Μπαίνω στη μικρή αυλή. H κόρη της, η Ρουχαγιέ, γελάει όταν της λέω τι
έγινε. «H γυναίκα αξίζει όσο ο άντρας, ίσως και περισσότερο», σχολιάζει.
«Σήμερα περίπου οι μισές γυναίκες στο Γιαζντ δουλεύουν έξω από το σπίτι και
κερδίζουν λεφτά. Οι νόμοι πρέπει να αλλάξουν». Τακτοποιεί τη μαύρη μαντίλα που
καλύπτει το κεφάλι της. «Οι γυναίκες πρέπει να δουλεύουν. Είναι δύσκολο πλέον
να βρεις λεφτά. Ο μισθός του άντρα δεν φτάνει πάντα». Ένας μακρόσυρτος θρήνος
αρχίζει να ξεχύνεται από όλα τα τζαμιά της πόλης. H Ασούρα, η μεγάλη γιορτή
των σιιτών που πενθούν για το μαρτύριο του Ιμάμ Χουσεΐν, πλησιάζει στο τέλος
της. Άντρες, γυναίκες και παιδιά αρχίζουν σιγά σιγά να ξεπροβάλλουν από τις
ξύλινες πόρτες των σπιτιών. Οι άντρες ντυμένοι στα μαύρα, οι γυναίκες, στα
μαύρα και αυτές, με τα μακριά τσαντόρ τους να αφήνουν ακάλυπτα μόνο τα χλωμά
τους πρόσωπα, τα παιδιά γελώντας και παίζοντας.

Ανακατεύοντας τα καζάνια

Οι πιστοί βγαίνουν στους δρόμους για να παρακολουθήσουν τις τελετουργικές
πομπές και να φάνε την παραδοσιακή σούπα που βράζει σε εκατοντάδες καζάνια
στις πλατεΐτσες και στις γωνιές των σοκακιών. Ένας μαυροφορεμένος άντρας μού
κάνει νόημα και με καλεί να ανακατέψω ένα μεγάλο καζάνι με σούπα, μια καθαρά
αντρική δουλειά. Οι γυναίκες γελούν κοιτώντας με. Ο Αμίρ, οδηγός ταξί από το
Γιαζντ, ανακατεύει το καζάνι δίπλα μου. «Οι γυναίκες δεν πρέπει να δουλεύουν»,
τονίζει. «Πρέπει να κάθονται σπίτι και να φροντίζουν τα παιδιά. Έτσι ορίζει η
θρησκεία μας». Και παραπονιέται ήσυχα: «Οι νέοι όμως που έρχονται από την
Τεχεράνη φέρνουν άλλες συνήθειες και χαλάνε την κοινωνία μας».

«Βρίσκω στα παιδιά μου το ταίρι τους»

Πέτρα, λάσπη και ξύλα. Δύο μαυροφορεμένες Ιρανές στον λαβύρινθο των στενών δρόμων του Γιαζντ

H NYXTA πέφτει και οι τελετουργικές πομπές αρχίζουν να περιφέρονται από
τζαμί σε τζαμί. Άντρες χτυπούν τελετουργικά τις πλάτες τους με μικρά μαστίγια
από αλυσίδες θρηνώντας το μαρτύριο του Χουσεΐν. Είμαστε καλεσμένοι στο σπίτι
ενός προύχοντα μιας γειτονιάς. Στο μεγάλο σαλόνι, γυναίκες και παιδιά κάθονται
κάτω στη μια μεριά. Στην άλλη, οι άντρες. Οι πιο ηλικιωμένοι σε καναπέδες, οι
πιο νέοι στο πάτωμα. Όλοι μιλούν και γελούν. Ανάμεσά τους, ο προύχοντας
πηγαινοέρχεται στον δρόμο και στην κουζίνα. «Για πες στη γυναίκα μου ότι αξίζω
τα διπλά από αυτήν και θα μου βγάλει και τα λίγα μαλλιά που μου έμειναν», λέει
πονηρά. Όλοι οι καλεσμένοι ξεσπούν σε γέλια.

Δίπλα μου κάθεται ο μικρός του γιος, ο Αλί. Είναι είκοσι πέντε χρόνων και
σπουδάζει στο Πανεπιστήμιο. «Στο σπίτι μας δεν έχουμε αγαπητικούς και
αγαπητικιές. Όταν φτάσει η ώρα βρίσκω στα παιδιά μου το ταίρι τους και τα
παντρεύω», λέει ο προύχοντας με υπερηφάνεια. «Έτσι είναι το σωστό. Για να πάει
καλά μια κοινωνία χρειάζεται παραδόσεις και έθιμα», συμφωνεί με ειλικρίνεια ο
Αλί και βγαίνει έξω να καπνίσει.