Διαστάσεις Mουσική, το μεγαλύτερο μυστήριο

«Μη μου ζητάτε προβλέψεις για το μέλλον. Ο κόσμος που γνώρισα, και αγάπησα,
είχε 1,5 δισεκατομμύριο κατοίκους. Ο σημερινός κόσμος, με 6 δισεκατομμύρια,
δεν είναι πια δικός μου. Και ο αυριανός, που θα έχει 9 δισεκατομμύρια, μου
απαγορεύει κάθε πρόβλεψη…». Κλωντ Λεβί-Στρως

Ινδιάνοι Μπορόρο. Παρά την επέλαση της προόδου, κρατούν ζωντανή τη μουσική τους

Σε τρία χρόνια, ο συγγραφέας των Θλιβερών Τροπικών θα συμπληρώσει έναν αιώνα
ζωής. Αλλά η ρήξη του με τη νεωτερικότητα έχει επέλθει εδώ και καιρό. Το 1985,
για παράδειγμα, είχε την ευκαιρία να ξαναδεί ύστερα από 46 χρόνια την
αγαπημένη του Βραζιλία, συνοδεύοντας τον Φρανσουά Μιτεράν σε μια επίσημη
επίσκεψή του. Επρόκειτο βέβαια για μια άλλη χώρα. Ο πληθυσμός του Σάο Πάολο,
όπου είχε διδάξει Κοινωνιολογία από το 1935 ώς το 1939, είχε δεκαπλασιαστεί.
Όλα τα ίχνη της αποικιακής εποχής είχαν εξαφανιστεί. Δεν προσπάθησε να βρει το
σπίτι του, που θα είχε χωρίς άλλο καταστραφεί, αλλά τον δρόμο όπου έζησε όλα
αυτά τα χρόνια. Μα, η κυκλοφοριακή συμφόρηση δεν του το επέτρεψε. Θύμωσε. Κι
ύστερα σκέφτηκε ότι η Βραζιλία είχε ακολουθήσει απέναντι στη φύση την ίδια
πολιτική που ακολούθησε η Ευρώπη στον Μεσαίωνα: την κατέστρεψε για να
εγκαταστήσει τη γεωργία.

Στο ίδιο ταξίδι, μια εφημερίδα του Σάο Πάολο τού πρότεινε να τον μεταφέρει
αεροπορικώς στους Ινδιάνους Μπορόρο, τους οποίους είχε μελετήσει πενήντα
χρόνια πριν. Το αεροπλάνο έφτασε πράγματι πάνω από τα χωριά, τα οποία
διατηρούσαν ακόμη την κυκλική τους δομή, αλλά το καθένα ήταν πλέον εφοδιασμένο
με ένα διάδρομο προσγείωσης. Παρά ταύτα, ο πιλότος δεν κατέβηκε – όπως εξήγησε
στους επισκέπτες, ο διάδρομος ήταν τόσο μικρός ώστε δύσκολα θα μπορούσε να
ξαναφύγει. Στην επιστροφή, ο Λεβί-Στρως είδε με συγκίνηση τον Ρίο Βερμέλιο,
έναν παραπόταμο του ποταμού Παραγουάη που είχε διατρέξει τότε με πιρόγα. Τώρα,
απλωνόταν δίπλα του ένας ασφαλτοστρωμένος δρόμος. Είχε μαζί του μήπως
φωτογραφίες από τα παλιά για να μπορέσει να κάνει συγκρίσεις; «Στην πρώτη μου
επίσκεψη στους Μπορόρο, είχα μαζί μου μια μικρή κάμερα και κάθε τόσο πατούσα
το κουμπί», λέει σε συνέντευξή του στη Μοντ. «Πολύ γρήγορα όμως
αηδίασα, γιατί κατάλαβα πως όταν έχεις το μάτι σου πίσω από την κάμερα δεν
βλέπεις αυτά που συμβαίνουν γύρω σου. Και καταλαβαίνεις ακόμη λιγότερα».

Δεν έχει μείνει λοιπόν τίποτα, όλα αγνώριστα, όλα για πάντα χαμένα; Πριν από
λίγους μήνες, ο Λεβί-Στρως δέχθηκε στο College de France δύο Ινδιάνους Μπορόρο
που συνοδεύονταν από δύο ερευνητές του Πανεπιστημίου Κάμπο Γκράντε. Αφού
κουβέντιασαν, οι Ινδιάνοι θέλησαν να τραγουδήσουν και να χορέψουν γι’ αυτόν.
Έκπληκτος, ο Γάλλος ανθρωπολόγος διαπίστωσε τότε ότι οι επισκέπτες του είχαν
διατηρήσει όλη τη φρεσκάδα και την αυθεντικότητα των τραγουδιών που είχε
ακούσει πριν από εβδομήντα χρόνια. Και συνειδητοποίησε, στη δύση αυτής της
συναρπαστικής περιπλάνησης, ότι η μουσική είναι το μεγαλύτερο μυστήριο που
αντιμετωπίζει ο άνθρωπος.