TPITH AΠOΨH Ξαναζεσταμένοι μύθοι

Τελευταία, με αφορμή τον Εθνικό διάλογο για την Παιδεία, στο πολυπαιγμένο
εκπαιδευτικό δραματολόγιο ήρθαν να βρουν αγκυροβόλιο οι απόψεις του νέου
προέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας (ΕΣΥΠ), ο οποίος – ως σταυροφόρος της
νέας εποχής – σε συνεντεύξεις του επισημαίνει σ’ όλους τους τόνους ότι «έχει
αρκετές σκέψεις και προτάσεις» για «ορισμένα βασικά, θεμελιώδη ζητήματα που
ανέκαθεν τον απασχολούσαν και για τα οποία ήταν θετική η ανταπόκριση της κ.
Γιαννάκου. Το πρώτο είναι η αιώνια φοίτηση, που πρέπει επιτέλους να
καταργηθεί. Το δεύτερο είναι το άλλο έκτρωμα του Πανεπιστημίου, που αφορά τα
δωρεάν συγγράμματα. Είναι απαράδεκτο. Πρέπει να αποδεσμευτούμε από αυτό».

Βεβαίως, όπως είναι γνωστό σ’ όσους παρακολουθούν στοιχειωδώς τα εκπαιδευτικά
μας ζητήματα, τις παραπάνω σκέψεις και προτάσεις του προέδρου του ΕΣΥΠ μπορεί
εύκολα να τις συναντήσει κανείς στο προεκλογικό πρόγραμμα της Νέας
Δημοκρατίας. Από αυτήν την άποψη, είναι φανερό πως με τις παραπάνω «σκέψεις» ο
πρόεδρος του ΕΣΥΠ προετοιμάζει, για λογαριασμό του υπουργείου Παιδείας, την
κατάργηση των δωρεάν συγγραμμάτων και τη διαγραφή των φοιτητών που καθυστερούν
τις σπουδές τους.

Τι σημαίνουν όλα αυτά; Αν «κρυφάκουγε» κανείς τις συζητήσεις που ανοίγονται
στα νοικοκυριά που έχουν παιδιά, τα οποία σπουδάζουν στα AEI – TEI της χώρας,
θα διαπίστωνε ότι η ταυτότητα των συζητήσεων σταδιοδρομεί στην «πίστα» των
απαράδεκτα χαμηλών κρατικών δαπανών για τη φοιτητική μέριμνα αφενός, και στο
αυξημένο κόστος ζωής των φοιτητών αφετέρου, ιδιαίτερα εκείνων που σπουδάζουν
εκτός του τόπου μόνιμης κατοικίας τους. Γιατί, ως γνωστόν, οι χιλιάδες
εσωτερικοί μετανάστες – φοιτητές κοστίζουν ετησίως στους οικογενειακούς τους
προϋπολογισμούς, κατά μέσον όρο, περίπου 7.200 ευρώ. Εάν, λοιπόν, σ’ αυτές τις
ήδη μεγάλες δαπάνες προστεθεί και η δαπάνη για την αγορά των βιβλίων, τότε
μπορούμε από τώρα να μιλήσουμε για αποψίλωση των Πανεπιστημίων και των TEI από
μεγάλο μέρος του πληθυσμού τους και μάλιστα του πιο φτωχικού, καθώς για μια
σχολή 4ετούς φοίτησης απαιτούνται τουλάχιστον 70 – 80 βιβλία, το καθένα από τα
οποία κοστίζει, κατά μέσον όρο, 25 – 30 ευρώ. Το κόστος των συγγραμμάτων για
τέσσερα χρόνια σπουδών αρχίζει από 1.750 – 2.400 ευρώ στις «φθηνές» Σχολές και
ξεπερνάει τα 5.000 ευρώ στις «ακριβές» Σχολές παρατεταμένης διάρκειας (Ιατρική
– Πολυτεχνείο κ.λπ.).

Παράλληλα, το όραμα του προέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας για την
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση αποσαφηνίζεται ακόμη περισσότερο από την πρότασή του να
διαγράφονται από τις Σχολές όσοι φοιτητές συμπληρώνουν τα έξι χρόνια φοίτησης.
Μια «βαθύτερη βουτιά» στην ανάγνωση των μεγεθών της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης
αναδεικνύει με σαφήνεια μια διάκριση στη φοίτηση. Το 2002/03 από τους 331.564
εγγεγραμμένους φοιτητές μας στα AEI, οι 141.903 (43%) χαρακτηρίζονται ως «μη
ενεργοί», καθώς βρίσκονται πέραν των κανονικών ορίων χρόνου φοίτησης, δηλαδή
είτε έχουν καθυστερήσει να πάρουν το πτυχίο τους είτε έχουν εγκαταλείψει
οριστικά τις σπουδές τους. Παράλληλα, αν εξετάσουμε την κοινωνική σύνθεση του
φοιτητικού πληθυσμού, θα διαπιστώσουμε ότι στις Σχολές στις οποίες
παρουσιάζονται μεγάλα ποσοστά καθυστέρησης ή εγκατάλειψης των σπουδών υπάρχει
μια υπεραντιπροσώπευση των χαμηλών κοινωνικών στρωμάτων, ενώ αντίθετα στις
υπόλοιπες Σχολές (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ιατρική κ.λπ.) υπάρχει μια
υπεραντιπροσώπευση των ευνοημένων κοινωνικών στρωμάτων.

H «εγκατάλειψη» των σπουδών Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης είναι σίγουρο ότι
«τρέφεται», συντηρείται και διογκώνεται από την «κρίση των διαπιστευτηρίων»,
από την αυξημένη «ανεργία των πτυχίων», την υποαπασχόληση ή την
ετεροαπασχόληση που «προσβάλλει» όλο και πιο έντονα, την τελευταία δεκαετία,
τους πτυχιούχους Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Δεν μπορεί, προφανώς, να θεωρηθεί
τυχαίο το γεγονός ότι οι Σχολές με αυξημένα ποσοστά «μη ενεργών» φοιτητών
συνοψίζουν στα χαρακτηριστικά τους ασαφή επαγγελματικό προσδιορισμό, έχουν
μικρή «αξία» πτυχίου στην αγορά εργασίας και γενικά θεωρούνται Σχολές χαμηλού
κύρους και γοήτρου.

Στα πλαίσια αυτά δεν πρέπει να βρίσκεται έξω από το ερμηνευτικό μας μενού το
ότι η αντιμετώπιση του αυξημένου κόστους σπουδών σε συνδυασμό με την
εσωτερίκευση των αμφίβολων επαγγελματικών προοπτικών, είναι πολύ πιθανόν να
εκκολάπτουν την καθυστέρηση ή την εγκατάλειψη των σπουδών, για εκείνο το μέρος
του φοιτητικού πληθυσμού για το οποίο αφενός οι παρατεταμένες σπουδές
κοστίζουν ακριβά, αφετέρου η είσοδος στην παραγωγή και η πρόωρη
επαγγελματοποίηση μετατρέπεται σε αναπόφευκτη στρατηγική επιβίωσης,
ανατρέποντας έτσι την προοπτική ολοκλήρωσης των σπουδών. Είναι πολύ πιθανόν να
υπαγορεύει το «διαζύγιο κοινή συναινέσει» του φοιτητή με τη Σχολή του και το
αναγκαστικό «συνοικέσιο» με την πρόωρη είσοδό του στην παραγωγή, πριν από την
ολοκλήρωση των σπουδών του.