APΘΟYP MIΛEP «H Iστορία μάς γυρίζει την πλάτη»

Το πλέον πολυπαιγμένο έργο του Άρθουρ Μίλερ, «Ο θάνατος του εμποράκου» – το καλύτερό του, κατά τους ειδικούς – στο ανέβασμά του τον Νοέμβριο του 2002 στην Αθήνα, στο θέατρο «Βασιλάκου», με σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή τον Γιώργο Μιχαλακόπουλο και τους Άλκι Κούρκουλο, Έρση Μαλικένζου

«Πιθανότατα, θα ξεχαστώ εντελώς. Το 99,99% των έργων τέχνης έχουν ξεχαστεί.
Πόσοι και πόσοι συγγραφείς που κυριάρχησαν στην εποχή τους δεν πέρασαν στη
σκιά; Η Ιστορία είναι ένα γιγάντιο τέρας. Γυρίζει την πλάτη και εξοβελίζει
ό,τι μένει πίσω της». Ο Άρθουρ Μίλερ, που πέθανε τα 89 του, μας άφησε
παρακαταθήκη τα έργα και τις σκέψεις του. Συχνά δηκτικές, άλλοτε προκλητικές,
κάποτε μαχητικές. Ίσως μέσα απ’ αυτές μπορούμε να τον γνωρίσουμε, έστω και
μετά θάνατον. Είπε:

Για τη γραφή: «Ο τρόπος της γραφής μου θυμίζει τα πτηνά που επιστρέφουν
στη φωλιά τους για να κλωσήσουν. Είναι ο ελληνικός τρόπος, η φόρμα της αρχαίας
τραγωδίας, του Ίψεν. Αφορά προκλήσεις που δεν αντιμετωπίσθηκαν στον καιρό τους
και επιστρέφουν και κυνηγούν, στοιχειώνουν τους ανθρώπους. Και η Ιστορία είναι
η βάση σ’ αυτή τη φόρμα. Γράφω, εν τέλει, για να ανακαλύψω αλλά και για να
εξηγήσω».

Για τα έργα του: «Κάποια από τα έργα μου έχουν ηλικία πενήντα ετών. Τι
κρατάει πενήντα χρόνια; H δημοσιογραφία πέρασε, τα περισσότερα από τα δοκίμιά
μου ξεπεράστηκαν, ένα μέρος της ποίησης ξεπεράστηκε και αυτό, όμως τούτα τα
έργα έχουν πάντα την ίδια δύναμη. Τα γράμματα που λαμβάνω εκπέμπουν το ίδιο
ξάφνιασμα με εκείνο πριν από μισόν αιώνα. Κάθε στιγμή μπορώ να αισθανθώ
κάποιον να διαβάζει ή να βλέπει ένα έργο μου. Δεν σαστίζεις όταν τα βλέπεις τα
έργα σου να διατηρούν μια τέτοια δύναμη;».

Για το έργο του συγγραφέα: «Οι άνθρωποι είναι πάντοτε αφυπνισμένοι.
Είναι δουλειά του συγγραφέα να τους συγκινήσει. Μόλις αισθανθούν να ξεμυτίζει
μια αλήθεια, θα συγχρονίσουν το βήμα τους μαζί της».

Για τις γυναίκες: «Η ζωή είναι πολύ βαρετή χωρίς τις γυναίκες. Είναι
πιο δραστήριες από τους άνδρες και ενδιαφέρονται πιο πολύ για τους ανθρώπους.
Οι άνδρες αφαιρούνται με τις ιδέες τους».

Για τους σταρ: «Ο σταρ είναι ένα ζώο. Και το ζώο το ελέγχεις με αγάπη
και απειλές».

Για τη Δικαιοσύνη: «H εμπειρία μου μού λέει πως οι περισσότεροι
άνθρωποι συνεχίζουν να πιστεύουν στη Δικαιοσύνη».

Για τα ανθρώπινα δικαιώματα: «Προσπάθησα να κάνω κάτι χρήσιμο για την
προστασία τους, ίσως γι’ αυτό να γνωρίζω πόσο δύσκολο είναι να κάνεις το καλό
πραγματικότητα».

Για την αμερικανική διανόηση: «Κάποτε ένας Φιτζέραλντ, ένας Χεμινγουέι
ή ένας Ντος Πάσος αντιπροσώπευαν κάτι στην Αμερική. Σήμερα υψηλές τέχνες είναι
μόνον η δημοσιότητα και η διαφήμιση».

Για την πολιτική στην Αμερική: «Ας μην ταυτίζουμε την εποχή Μπους με
την περίοδο Μακάρθι. H Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται ακριβώς. Όλα έγιναν πιο
σύνθετα. Διότι και οι άνθρωποι είναι πιο σκεπτικιστές. Ακόμη και ο Μπους έχει
δυσκολίες με τους πιο συντηρητικούς του κόμματός του. Αυτό δεν θα συνέβαινε το
1952.

Πολύ λίγοι άνθρωποι της Δεξιάς θα τολμούσαν να αντιτεθούν στον Μακάρθι.
Φοβούνταν ακόμη και όταν δεν τους άρεσαν όσα έκανε. Ο κυνισμός υπερισχύει πια
τόσο στη Δεξιά όσο και στο Κέντρο. Θέλουν πόλεμο μόνο και μόνο για να
επανεκλεγούν».

Για το Ισραήλ: «Είμαστε ο λαός της Βίβλου και η Βίβλος σημαίνει
δικαιοσύνη. Χωρίς τη δικαιοσύνη στο επίκεντρό του, κανένα κράτος δεν μπορεί να
αντέξει ως εκπροσώπηση της εβραϊκής φύσης. Από τη δολοφονία του Ράμπιν και
έπειτα, η πολιτική τού εποικισμού και η εγκατάλειψη των αρχών του Διαφωτισμού
απέναντι στις ανηλεείς επιθέσεις αυτοκτονίας και τον φόβο που αυτές έχουν
ενσπείρει απομάκρυναν τη χώρα από το όραμα μιας ειρηνικής, προοδευτικής
κοινωνίας. Απέμεινε μία ένοπλη, μάλλον απελπισμένη κοινωνία σε ρήξη με τον
κόσμο ολόκληρο».

Μπορείτε να διαβάσετε

«Δοκιμασία – Οι Μάγισσες του Σάλεμ», μτφ. Αλέξης Σολομός, «Ψηλά απ’ τη γέφυρα
– Από Δευτέρα σε Δευτέρα», μτφ. Μάνθος Κρίσπης, «Το τίμημα», μτφ. Ειρένα
Ιωαννίδου – Αδαμίδου

«Ο θάνατος του εμποράκου», Εκδόσεις Πατάκη, μτφ. Ερρίκος Μπελλιές, σελ. 221,
τιμή: 15 ευρώ

«Στη δίνη του χρόνου», Εκδόσεις Καστανιώτη, μτφ. Φώντας Κονδύλης, σελ. 541,
τιμή: 18,31 ευρώ

«Αϊνστάιν – Πικάσο. Ο χώρος, ο χρόνος και η ομορφιά», Εκδόσεις Τραυλός, σελ.
480, τιμή: 18 ευρώ

Christopher Bigsby, «Arthur Miller, Α Critical Study», Εκδόσεις Cambridge,
σελ. 522, τιμή (http:
//www.cambridge.org/uk): 19,99 στερλίνες.