TZEΦPI ΣAKΣ «Zούμε τις πιο μεγάλες ανισότητες στην Iστορία»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
7 λεπτά  |
 |
|
«Γιατί οι Αμερικανοί χρηματοδότησαν το Σχέδιο Μάρσαλ για την Ευρώπη; Γιατί η |
«H ελεύθερη αγορά είναι μεγάλο λάθος. Κάνει τους ανθρώπους φτωχούς, τρωτούς,
οδηγεί σε μείωση των επενδύσεων στα δημόσια αγαθά, δημιουργεί πολιτικές
εντάσεις λόγω της συγκέντρωσης της εξουσίας στα χέρια της ολιγαρχίας του
πλούτου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες υποφέρουν αυτή τη στιγμή απ’ όλες αυτές τις
ασθένειες. Ο αχαλίνωτος καπιταλισμός δεν είναι η λύση. Οι άνθρωποι χρειάζονται
κοινωνική ασφάλιση και αλληλεγγύη».
H παραπάνω δήλωση μοιάζει περισσότερο με επιχειρηματολογία πολέμιου της
παγκοσμιοποίησης παρά με διαπίστωση ενός από τους σημαντικότερους σύγχρονους
οικονομολόγους, ο οποίος, μεταξύ άλλων, έχει διατελέσει σύμβουλος του Διεθνούς
Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας, οργανισμών που αποτελούν το
κόκκινο πανί για τους διαδηλωτές κατά της παγκοσμιοποίησης ανά την υφήλιο. Σε
αντίθεση, όμως, με όσα πιστεύουν οι περισσότεροι, ο Τζέφρι Σακς (Jeffrey
Sachs) αρνείται τον ρόλο του συνηγόρου του διαβόλου. «Δεν είμαι υπέρμαχος της
ελεύθερης οικονομίας σε όλο της το μεγαλείο. Με έχουν παρεξηγήσει», λέει στα
«NEA» ο διευθυντής του Earth Institute του Πανεπιστημίου Κολούμπια και επί 20
χρόνια καθηγητής στο Χάρβαρντ.
Άδικη παγκοσμιοποίηση
Άλλωστε, θεωρεί ότι «πολλά από τα παράπονα των πολέμιων της παγκοσμιοποίησης
έχουν και ουσία και αιτιολογία». «H παγκοσμιοποίηση δεν λειτουργεί δίκαια.
Άποψή μου είναι να την κάνουμε να λειτουργήσει. Δεν μπορούμε να κλείσουμε τα
σύνορα μεταξύ των χωρών. Πρέπει να υποστηρίξουμε την παγκοσμιοποίηση βοηθώντας
τους φτωχούς. Προς τα εκεί πρέπει να κινηθούμε για να ωφεληθούμε όλοι. Οι
αναπτυσσόμενες χώρες χρειάζονται τεχνολογία και πρόσβαση στις αγορές των
πλούσιων χωρών για να πετύχουν την ανάπτυξη. Δεν μπορούμε να γυρίσουμε πίσω.
Τα οφέλη της αλληλοσύνδεσης είναι πολλά και η πραγματικότητα είναι ότι δεν
μπορούμε να πατήσουμε ένα κουμπί και να σβήσουμε την παγκοσμιοποίηση», τονίζει
ο Τζέφρι Σακς.
Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια επικεντρώνει τις μελέτες
του στην καταπολέμηση της φτώχειας, στον έλεγχο των ασθενειών και στην
κατάργηση του χρέους των αναπτυσσόμενων χωρών, ούτε το ότι ο Κόφι Ανάν τον
όρισε επικεφαλής της ομάδας μελέτης για τον «στόχο της χιλιετίας» (Millennium
Project). Άλλωστε, το συμπέρασμα της έκθεσης που παρέδωσε πρόσφατα στον γενικό
γραμματέα του ΟΗΕ ο Τζέφρι Σακς είναι ότι μπορούμε να σώσουμε μισό
δισεκατομμύριο ζωές από τη φτώχεια αν οι αναπτυγμένες χώρες διπλασιάσουν τη
βοήθειά τους.
Άρα, μιλάμε για ελεημοσύνη. «Ποιος μίλησε για ελεημοσύνη;», απαντά. «Μιλάμε
για βοήθεια σε μορφή επενδύσεων και όχι για τρόφιμα ή μετρητά». Πάντως, τα
ποσά που καλούνται να διαθέσουν οι πλούσιες χώρες δεν ξεπερνούν το 0,5% του
ακαθάριστου εθνικού προϊόντος τους. Λίγες είναι οι χώρες που προσφέρουν
περισσότερα, ενώ οι πλουσιότερες και ισχυρότερες, όπως οι ΗΠΑ, περιορίζονται
σε πολύ μικρότερα ποσοστά. «Έχουμε περιθώριο περί τα 15-20 χρόνια για να
πετύχουμε αυτούς τους στόχους. Πιστεύω ότι μπορεί να γίνει, και τουλάχιστον η
Ευρώπη κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Οι ΗΠΑ είναι πολύ δύσκολο να
επανορθώσουν για όσα δεν έχουν κάνει. Δε νομίζω ν’ αλλάξει η κατάσταση,
ιδιαίτερα με αυτή την κυβέρνηση. Αλλά, ας μη γελιόμαστε. Και οι Ρεπουμπλικανοί
και οι Δημοκρατικοί έκαναν ό,τι μπορούσαν στις θητείες τους για να αγνοήσουν
το θέμα. Δεν γνωρίζω αν αλλάξει ποτέ αυτή η στάση. Σίγουρα όμως θα πάρει πολύ
χρόνο».
Ώς τότε «ο κόσμος μας θα είναι πιο άνισος από ποτέ στην παγκόσμια ιστορία. Το
χάσμα πλουσίων και φτωχών όλο και αυξάνεται. Οι πλούσιες χώρες γίνονται όλο
και πιο πλούσιες και οι φτωχές φτωχότερες. Μια απολύτως ιάσιμη ασθένεια, όπως
η ελονοσία, σκοτώνει κάθε μήνα στην Αφρική όσα παιδιά σκότωσε το τσουνάμι στη
Νότια Ασία. H θεραπεία της ισοδυναμεί με μισθούς δύο μηνών γι’ αυτούς, ενώ για
τη Δύση μπορεί να γίνει με μικρό κόστος. Είναι κρίμα. Θα είναι τεράστιο το
ανθρώπινο κέρδος».
Το μάθημα της Ρωσίας
 |
|
Ο Τζέφρι Σακς με τον τραγουδιστή και ακτιβιστή Μπομπ Γκέλντοφ, λίγο πριν |
Ο Τζέφρι Σακς έγινε ιδιαίτερα γνωστός στα μέσα του ’80, όταν ανέλαβε ρόλο
συμβούλου κυβερνήσεων χωρών που είτε είχαν διαλυμένες οικονομίες είτε
βρίσκονταν σε μεταβατικό στάδιο από τον σοσιαλισμό στην οικονομία της αγοράς.
Το όνομά του συνδέθηκε με τις μεταρρυθμίσεις στη Βολιβία, την Πολωνία και τη
Ρωσία. Το δίδαγμα από τις εμπειρίες του είναι ότι «χρειάζεσαι ισχυρές
εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, διαγραφή του χρέους και διεθνή συνεργασία για να
προχωρήσεις παραπέρα. H Βολιβία, για παράδειγμα, δεν θα μπορούσε να ξεφύγει
από την οικονομική κρίση χωρίς τη συνεργασία των διεθνών πιστωτών της».
Στη Ρωσία, όμως, φαίνεται ότι τα πράγματα δεν πήγαν καλά κι αυτός ήταν ένας
από τους λόγους που ο Τζέφρι Σακς παραιτήθηκε από τη θέση του πριν ολοκληρώσει
τη θητεία του. «H Ρωσία ήταν μια πολύ σκληρή εμπειρία. Είναι και ευθύνη της
Δύσης το ότι οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις δεν πέτυχαν. H Δύση δεν ήθελε να
βοηθήσει τη Ρωσία, γιατί την θεωρούσε ακόμη απειλή, παρ’ όλο που ο Ψυχρός
Πόλεμος είχε τελειώσει το 1990. Ήταν μια κακή πολιτική απόφαση και ακόμη
υφιστάθεμα τις συνέπειες. Παραιτήθηκα ύστερα από δύο χρόνια, γιατί
απογοητεύτηκα τόσο από την αδράνεια της Δύσης όσο και από τη διαφθορά. Αυτό
είναι το κόστος όταν δεν έχεις διεθνή βοήθεια», λέει ο 51χρονος οικονομολόγος.
Συνάδελφοί του «ανοίγουν το εγχειρίδιο και νομίζουν πως έχουν όλες τις
λύσεις», λέει. Για παράδειγμα, «η Αφρική μαστίζεται από το AIDS σε πρωτοφανείς
διαστάσεις. H έμφαση πρέπει να δοθεί στη συγκέντρωση χρημάτων για την
καταπολέμηση της ασθένειας και όχι στο εγχειρίδιο. Πολλοί οικονομολόγοι
προσπαθούν να εφαρμόσουν τα μαθήματα απ’ την Πολωνία στην Αφρική. Είναι
γελοίο! Πρέπει να γνωρίζεις τις συνθήκες που επικρατούν σε κάθε χώρα. Όχι να
πιάνεις το εγχειρίδιο…».
H θεραπεία – σοκ για την ανάκαμψη οικονομιών σε κρίση είναι «εφεύρεση» η οποία
τού χρεώνεται – και δεν του αρέσει καθόλου. Είναι, τελικά, λύση; «Εγώ
παρεξηγήθηκα όταν συμβούλευσα την Πολωνία που δεν είχε αγορά να προχωρήσει
στην οικονομία της αγοράς και σε μεταρρυθμίσεις», απαντά. «Άλλο αυτό όμως, κι
άλλο το μοντέλο της ελεύθερης αγοράς. Είναι διαφορετικό να έχεις ήδη αγορά κι
άλλο να είσαι μια χώρα που ξεκινά με σοσιαλισμό. Τότε τα πράγματα είναι
διαφορετικά. Ξεκινάς με μια κίνηση προς μια μεικτή οικονομία».
«Οι ιδέες δεν τελείωσαν»
 |
|
«H Ευρώπη έχει μια πιο ισορροπημένη και μετριοπαθή προσέγγιση της αγοράς. H |
Ζούμε την «επανάσταση του καπιταλισμού», λέει ο Τζέφρι Σακς, ενώ καθημερινά
γινόμαστε μάρτυρες της απόσυρσης των κυβερνήσεων και του ρόλου τους από την
αγορά. Τελικά, τι πρέπει και τι δεν πρέπει να κάνουν οι κυβερνήσεις; Ό,τι
κάνει η Ευρώπη, υποστηρίζει ο διευθυντής του Earth Institute του Κολούμπια, ο
οποίος θεωρεί ότι η Γηραιά Ήπειρος «έχει μια πιο ισορροπημένη και μετριοπαθή
προσέγγιση της αγοράς». Όσο για τη χώρα του, «υποφέρει από έλλειμμα κοινωνικών
αγαθών και δημόσιων επενδύσεων, αλλά το ζήτημα του μεγαλύτερου ρόλου της
κυβέρνησης στην αγορά δεν είναι ένα θέμα με το οποίο κάποιος θα κέρδιζε τις
εκλογές εδώ», σημειώνει.
H σχεδόν απόλυτη επικράτηση του καπιταλισμού δεν δικαιώνει το «τέλος της
Ιστορίας» του Φουκουγιάμα; Δεν επιβεβαιώνει ότι οι ιδέες τελείωσαν; «Όχι, προς
Θεού! Οι ιδέες δεν τελείωσαν. Υπάρχει η ιδέα της βιώσιμης ανάπτυξης
(sustainable development), που είναι η πρόκληση για την εξάπλωση της ευημερίας
σε μέρη που δεν την έχουν. Τα προβλήματά μας δεν έχουν να κάνουν με το «εμείς
εναντίον σας», με τη σύγκρουση των πολιτισμών, ή με την τρομοκρατία. Τα
προβλήματά μας αφορούν την ισότητα, τη μόλυνση του περιβάλλοντος και την
αλλαγή του κλίματος, τις ασθένειες και την ακραία φτώχεια. Και δεν υπάρχει
ποτέ έλλειμμα ιδεών για το τι μπορούμε να κάνουμε για όλ’ αυτά. Γι’ αυτό
πρέπει οι νέοι άνθρωποι ν’ αρχίσουν να δραστηριοποιούνται προς όλες τις
κατευθύνσεις».
H έρευνα για τη φτώχεια
Πάνω από 1 δισ. άνθρωποι ζουν με λιγότερο από 1 $ την ημέρα.
Άλλα 2,7 δισ. ζουν με λιγότερα από 2 $ την ημέρα.
840 εκατ. άνθρωποι ζουν σε συνθήκες πείνας.
1 δισ. άνθρωποι δεν έχουν πόσιμο νερό.
Οι πλούσιες χώρες πρέπει να συγκεντρώσουν βοήθεια 0,25-0,7% του ΑΕΠ ώς
το 2015.
INFO
Jeffrey Sachs, «The End of Poverty: Economic Possibilities for Our Time»,
2005, Penguin Press. «Macroeconomics in the Global Economy», 2003, Westview
Press. «Poland’s Jump to the Market Economy», 1994, ΜΙΤ Press.
Google news
