ΠAOYΛO KOEΛIO Tο φαινόμενο που γράφει για «σωτηρία της ψυχής»

Εκατοντάδες θαυμαστές του Πάουλο Κοέλιο τον περικύκλωσαν – ασφυκτικά… – μετά το τέλος της διάλεξής του στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, για να συναντήσουν το ίνδαλμά τους και να πάρουν ένα αυτόγραφό του. Λίγοι τα κατάφεραν. Οι υπόλοιποι θα περιμένουν τρία χρόνια…

Το 1987, στα 40 του, ο Πάουλο Κοέλιο αφοσιώθηκε οριστικά στο γράψιμο. Είχε
προηγηθεί, όπως αφηγείται ο ίδιος, ένα προσκύνημα στο Santiago di Compostella
στη Μαδρίτη και ένα όραμα. Σήμερα αποτελεί παγκόσμιο εκδοτικό φαινόμενο: 70
εκατ. αντίτυπα βιβλίων του έχουν πωληθεί σε όλο τον κόσμο, έχει μεταφραστεί σε
150 χώρες και 59 γλώσσες! Με 500.000 πωλήσεις στην Ελλάδα κατατάσσεται στους
πέντε – έξι πιο εμπορικούς συγγραφείς και στη χώρα μας.

Τις προάλλες, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών κατακλύστηκε από τους φίλους του που
επιδόθηκαν σε εκδηλώσεις λατρείας. Και αυτό συμβαίνει παντού στον κόσμο. Όπως
παντού στον κόσμο οι διανοούμενοι (συγγραφείς, κριτικοί, πανεπιστημιακοί) τον
σνομπάρουν. Ακόμη και στη χώρα του, τη Βραζιλία, τον αντιμετωπίζουν ως
«φαινόμενο κοινωνιολογικό περισσότερο παρά λογοτεχνικό», όπως λέει ο καθηγητής
Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Ρίο Γκοντοφρέντο ντε Ολιβέιρα Νέτο. Ο ίδιος ο
Πάουλο Κοέλιο θεωρεί ότι τα κείμενά του είναι συγγενή με εκείνα των χρηστών
του Διαδικτύου και ότι πρόκειται για αβάν γκαρντ που κάποτε θα αναγνωριστεί…

Τάκης Θεοδωρόπουλος

«Είναι κλασική περίπτωση συγγραφέα που λέει θλιβερές κοινοτοπίες πείθοντας τον
αναγνώστη ότι του μεταδίδει σοφία. Πρόκειται για λογοτεχνικό λάιφ στάιλ», λέει
στα «NEA» ο συγγραφέας Τάκης Θεοδωρόπουλος. Για «απλόχερη απλότητα» μιλάει και
ο συγγραφέας Γιώργος Λεονάρδος. Φυσικά, οι αναγνώστες του Κοέλιο δεν
συμφωνούν:

«Το “Βερόνικα αποφασίζει να πεθάνει” είναι το καλύτερο βιβλίο που έχω
διαβάσει», λέει η 27χρονη Κική Τζανάκη, τραπεζική υπάλληλος. «Μου έδωσε
αισιοδοξία. Ότι όλα γίνονται αν το αποφασίσεις, όλα είναι εφικτά. Αρχίζει
άσχημα και τελειώνει αισιόδοξα. Και “Ο αλχημιστής” μου άρεσε. Κάποια άλλα όχι
τόσο, κυρίως όταν έμπλεκε πολύ το θρησκευτικό στοιχείο», καταλήγει.

«Νιώθω ότι ταιριάζει πάρα πολύ στον εαυτό μου», λέει στα «NEA» και ο 38χρονος
ναυπηγός, Γιάννης Σαραϊδάρης. «Μόλις τελευταία έγινα οπαδός του, διαβάζοντας
τον “Αλχημιστή”. Δεν είμαι συστηματικός αναγνώστης, δεν έχω εμπειρία
λογοτεχνικής ανάγνωσης. Διαβάζω κυρίως βιβλία που αφορούν τη δουλειά μου. Αυτό
όμως με άγγιξε. Τόσο ο λόγος του όσο και το θέμα του. Το παιδί που έκανε
ταξίδι και γύρισε. Και αυτό που λέει για το Σύμπαν το πιστεύω απόλυτα. Αν κάτι
επιθυμείς, θα το βρεις. Δεν θα το προσπεράσεις».

H εκδότρια κ. Γιώτα Λιβάνη, των ομώνυμων εκδόσεων από τις οποίες κυκλοφορούν
τα βιβλία του Κοέλιο από το 1996 και μετά, λέει ότι «εκείνο που βρίσκουν οι
νέοι άνθρωποι, που είναι πολύ πιο αγνοί, στον Κοέλιο είναι το στοιχείο της
αυθεντικότητας. Ότι ο άλλος δεν τον κοροϊδεύει. Και ο ίδιος, άλλωστε, μοιάζει
με έφηβο 57 ετών».

Παλαιότερα, όταν έβγαιναν τα βιβλία του στη «Γνώση», ο Βραζιλιάνος συγγραφέας
δεν είχε ακόμη απήχηση. «H αρχή της ανακάλυψής του, εδώ στην Ελλάδα, έγινε το
1997 που ήρθε χώρα μας», λέει στα «NEA» η κ. Λιβάνη. Το νέο διαδόθηκε γρήγορα.
Μπορεί κανείς να θυμηθεί, για παράδειγμα, την άλτρια του ύψους Νίκη
Μπακογιάννη, από τηλεοράσεως, να πιστώνει στον Κοέλιο μία σημαντική της
επίδοση – το πίστεψε και το έκανε, ακριβώς όπως «δίδασκε» ο Βραζιλιάνος
συγγραφέας.

«Δεν είναι μόδα», λέει η κ. Λιβάνη. «Θεωρώ ότι είναι άνθρωπος με πολλές
εμπειρίες. Είναι γεμάτος με τη σοφία της ζωής. Και επιπλέον, γνωρίζοντάς τον,
κατάλαβα ότι έχει διαβάσει πάρα πολύ. Το να γράψει κανείς απλά είναι πολύ
δύσκολο πράγμα. Έχει ο ίδιος ψάξει βαθιά στον εαυτό του. Έχει, βέβαια, το
αναμφισβήτητο χάρισμα να μπορεί να μεταδώσει σε κάθε άνθρωπο αυτά που
πιστεύει».

Τα βιβλία του παραπέμπουν σε μια συνταγή, κατά κάποιον τρόπο, για τη «σωτηρία
της ψυχής», μέσω της πραγμάτωσης της επιθυμίας. Ο ίδιος, παρά το γεγονός ότι
είναι δεδηλωμένος καθολικός, θεωρεί ότι αυτό δεν έχει να κάνει με τη θρησκεία.
Στην πραγματικότητα, όσα λέει και τα σύμβολα που χρησιμοποιεί διαρκώς δεν
είναι ασύμβατα με καμιά θρησκεία. «Πιστεύω στον Ιησού Χριστό, τον Υιό του
Θεού, αλλά δεν πιστεύω ότι η θρησκεία μου είναι ανώτερη από τις άλλες», λέει
χαρακτηριστικά. Και στην ιστοσελίδα του στο Ίντερνετ έχει ανεβάσει θρησκευτικά
σύμβολα διαφόρων θρησκειών, καλώντας τον επισκέπτη «να σταματήσει και να
κοιτάξει, σιωπώντας για ένα λεπτό, μία εικόνα της επιλογής του».

Όπως και να ‘χει, κατά τη διάρκεια της διάλεξής του στο Μέγαρο Μουσικής
Αθηνών, τα 1.700 καθίσματα της Αίθουσας Τριάντη αποδείχθηκαν πολύ λίγα. Στη
μεγάλη Αίθουσα των Φίλων της Μουσικής εισήλθαν περισσότεροι από 2.000
άνθρωποι, γνωρίζοντας ότι θα παρακολουθούν από γιγαντοοθόνη και χωρίς
μετάφραση!

Όλα άρχισαν από τον Πυθαγόρα

Φρεντερίκ Λενουάρ

«H επιτυχία του “Αλχημιστή” οφείλεται στο ότι ξαναδιατυπώνει την παλιά ιδέα
της ψυχής του κόσμου, συνδυάζοντάς την με τον σύγχρονο ατομικισμό. Τα
περισσότερα, άλλωστε, μπεστ σέλερ των ημερών μας αξιοποιούν τη φλέβα της
εσωτερικότητας. Ο “Άρχοντας των δαχτυλιδιών”, ο “Χάρι Πότερ” και ο “Κώδικας
Ντα Βίντσι”. Ο Νταν Μπράουν παίζει ένα παλαιό χαρτί του εσωτερισμού, τη θεωρία
της συνωμοσίας. Ο εσωτερισμός αναπτύχθηκε στο περιθώριο των Εκκλησιών, οι
οποίες του αντιτάχθηκαν. Και ως αντίβαρο, οι εσωτεριστές υποστήριξαν ότι οι
Εκκλησίες θέλουν την εξαφάνισή τους επειδή κατέχουν μία μυστική αλήθεια που
εκείνες δεν θέλουν να αποκαλυφθεί», εξηγεί ο Γάλλος φιλόσοφος και
θρησκειολόγος Φρεντερίκ Λενουάρ στον «Nouvel Observateur».

Ο «εσωτερισμός» εμφανίστηκε ως όρος το 1828 και, κατά τον Λενουάρ, πρεσβεύει
ότι τα πάντα αποτελούν συνεχή ροή ανάμεσα σε όλα τα κομμάτια του Σύμπαντος,
ορατά και αόρατα. Σε αυτή την ιδέα θεμελιώνεται και η πρακτική της αλχημείας.
Ο άνθρωπος εισδύει στο βάθος της πραγματικότητας, χρησιμοποιώντας περισσότερο
το φαντασιακό και τη συμβολική σκέψη παρά την ευφυΐα. Ο δε Πυθαγόρας, σύμφωνα
με τον ίδιο, θεωρείται προάγγελος του εσωτερισμού γιατί είναι ο πρώτος που
συνέλαβε την ιδέα ότι υπάρχει μία συμπαντική αρμονία καθώς και ιερά μαθηματικά
που τη ρυθμίζουν.

«Σ’ αγαπάμε όπως είσαι»

Στα κείμενα του Πάουλο Κοέλιο υπάρχει – σχεδόν πάντα – μία διαδικασία μύησης, ένα πρόσωπο που ψιθυρίζει συμβουλές σε ένα άλλο, καθοδηγώντας το στα δύσβατα μονοπάτια της ζωής

Όταν τελείωσε η διάλεξη, στο φουαγιέ ο συγγραφέας πολιορκήθηκε από κόσμο –
πολλοί νέοι και γυναίκες – και χρειάστηκε πολλή ώρα για να φτάσει στην έξοδο.
Ελάχιστοι μπόρεσαν να αποσπάσουν αυτόγραφα. Ο ίδιος εξήγησε ότι χρειάζεται
αρκετά λεπτά για κάθε αφιέρωση και θα έπρεπε να μείνει 12 ώρες για να
ικανοποιήσει το κοινό του. Μία φανατική αναγνώστρια του φώναξε: «Σ’ αγαπάμε
όπως είσαι, δεν θέλουμε την υπογραφή σου». Κι εκείνος ανταπέδωσε: «Βίβα
Γκρέτσια». Αργότερα, μιλώντας με τους εκδότες του, έδειξε καταγοητευμένος από
το κοινό, λυπημένος που έπρεπε να φύγει την επομένη και εκδήλωσε την πρόθεση
να ξαναρθεί.

Λατρεία έως την Τεχεράνη!

«Ο Κοέλιο είναι φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης», έγραφε στη «Le Monde» η
Ραφαέλ Ρερόλ, που τον χαρακτήρισε «απόστολο μιας προσωπικής λειτουργίας».
Πράγματι, η λατρεία απέναντι στον Κοέλιο δεν έχει σύνορα. Το 2000, στο Ιράν,
3.000 θαυμαστές του κατέκλυσαν την Όπερα της Τεχεράνης και άλλοι 10.000
έμειναν απ’ έξω. Ένας Ιρανός εκδότης, μάλιστα, θεώρησε σκόπιμο να προσθέσει
εκατό σελίδες στον «Αλχημιστή» για να κάνει πιο… χορταστικά κάποια σημεία
του!

Τα βιβλία του

Από τις Εκδόσεις Λιβάνη: «Ο Αλχημιστής» (σε δύο εκδοχές), Τιμή: 12,00 ευρώ, «H
Βερόνικα αποφασίζει να πεθάνει» (15,50 ευρώ), «Ο Διάβολος και η Δεσποινίδα
Πριμ» (15,00 ευρώ), «Στις όχθες του ποταμού Πιέδρα κάθισα κι έκλαψα» (15,50
ευρώ), «Ταξίδια, Μόνιμος σύντροφος και προσωπικό ημερολόγιο» (12,00 ευρώ), «Το
εγχειρίδιο του πολεμιστή του φωτός» (10,50 ευρώ), «Το πέμπτο βουνό» (18,00
ευρώ), «Έντεκα λεπτά» (16,00 ευρώ), «Ζωή, Επιλεγμένα αποσπάσματα» (10,00
ευρώ), «Το ημερολόγιο ενός μάγου» (18,00 ευρώ).