Διαστάσεις Στη γλώσσα των βεδουίνων

Ένας βεδουίνος της φυλής Αλ-Σαγίντ διηγείται μια ιστορία

Πριν από 200 χρόνια, ένας άνδρας από την Αίγυπτο έφτασε στην έρημο Νεγκέβ, στο
Νότιο Ισραήλ, παντρεύτηκε μια ντόπια γυναίκα και ίδρυσε τη φυλή των Αλ-Σαγίντ.
Το ζευγάρι έκανε πέντε παιδιά. Οι πρώτοι γάμοι μεταξύ των εξαδέλφων άρχισαν
στην τρίτη γενιά. Και στην πέμπτη γενιά άρχισαν να γεννιούνται οι πρώτοι
κωφοί. Σήμερα, οι βεδουίνοι της φυλής Αλ-Σαγίντ φτάνουν τους 3.500, από τους
οποίους οι 150 είναι κωφοί.

H εξήγηση του φαινομένου είναι απλή: ο άνδρας που ήλθε από την Αίγυπτο είχε
ένα ελαττωματικό γονίδιο στο χρωμόσωμα 13 και, λόγω της ενδογαμίας, πολλά
παιδιά κληρονομούν και τα δύο ελαττωματικά γονίδια, με αποτέλεσμα να
γεννιούνται κωφά. Αυτό που εντυπωσιάζει τους επιστήμονες, όμως, είναι η
νοηματική γλώσσα που χρησιμοποιούν. H γλώσσα αυτή γεννήθηκε πριν από 70 χρόνια
από το μηδέν, δεν μοιάζει με καμιά άλλη γλώσσα της περιοχής, ομιλούμενη ή
νοηματική, και απέκτησε μέσα σε μια μόλις γενιά μια πλήρη σύνταξη που την
κάνει να μοιάζει με οποιαδήποτε άλλη ανεπτυγμένη γλώσσα του κόσμου. «Ο
ανθρώπινος εγκέφαλος μπορεί να οργανώσει πολύ σύντομα οποιοδήποτε σύστημα
ανθρώπινης επικοινωνίας», λέει στην «Ελ Παΐς» η Ουέντυ Σάντλερ από το
Πανεπιστήμιο της Χάιφας, που μελέτησε αυτή την κοινότητα και παρουσιάζει τα
συμπεράσματά της στο περιοδικό «Proceedings of the National Academy of
Sciences». «Δεν χρειάζονται πολλές γενιές για να γίνει η διάκριση ανάμεσα στις
διάφορες γραμματικές λειτουργίες (υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο). H μόνη
προϋπόθεση είναι να υπάρχει μια μικρή κοινότητα ανθρώπων που επικοινωνούν
μεταξύ τους είτε με τον λόγο είτε με νοήματα».

Μήπως όμως η γλώσσα που χρησιμοποιούν οι βεδουίνοι δεν είναι καινούργια αλλά
απλή αντιγραφή κάποιας άλλης; Όχι. Πρώτον, επειδή η διάταξη της φράσης
(υποκείμενο-αντικείμενο-ρήμα) είναι διαφορετική από αυτήν που παρατηρείται σε
όλες τις γλώσσες της περιοχής, συμπεριλαμβανομένων των νοηματικών γλωσσών του
Ισραήλ και της Ιορδανίας. Δεύτερον, επειδή τα σημεία στίξης (όπως η επανάληψη
της τελευταίας χειρονομίας) και ο τονισμός (ελαφρά κλίση του κεφαλιού) δεν
συναντώνται σε καμιά άλλη γλώσσα. Ποιο κομμάτι της γλωσσικής τους
αρχιτεκτονικής μεταδίδεται με τη γενετική οδό και ποιο μαθαίνεται; Οι έρευνες
των επιστημόνων δεν έχουν απαντήσει σε αυτό το ερώτημα. H διάκριση μεταξύ
υποκειμένου και αντικειμένου, καθώς και η διάταξη της φράσης, εμφανίζονται
πολύ νωρίς, αλλά αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι μαθαίνονται πιο
εύκολα.

Οι επιστήμονες μελετούν τώρα την τρίτη γενιά των ανθρώπων που χρησιμοποιούν τη
συγκεκριμένη γλώσσα και έχουν ανακαλύψει ήδη σημαντικές διαφορές σε σχέση με
τη δεύτερη. Οι γλώσσες διαμορφώνονται γρήγορα και εξελίσσονται ταχύτατα –
ακόμη κι όταν δεν δέχονται ουσιαστικές ξένες επιρροές.