TPITH AΠOΨH H τραγωδία των μικρών γλωσσών

Είναι λάθος με ασύμμετρα βαριές συνέπειες. Οι κυβερνήσεις της Ελλάδας δεν
ασχολούνται μεταξύ άλλων με ερωτήματα του τύπου «γιατί οι Αρχαίοι Έλληνες
είναι τόσο σημαντικοί για την ανθρωπότητα» ή «γιατί πρέπει η αρχαία ελληνική
γλώσσα να διδάσκεται σε όλους τους Έλληνες». Αντ’ αυτών κατατρύχονται με
απλούστερα ζητήματα όπως η παραγραφή χρεών των ΠΑΕ, η αύξηση της φορολογίας
των μισθωτών ή οι διορισμοί έγχρωμων ανθρώπων (γαλάζιων, πρασίνων, κ.λπ.).

Το Μακεδονικό, που μας στενοχωρεί, είναι σοβαρό ζήτημα, αλλά δεν θα μεταβάλει
την ταυτότητά μας. H βαθμιαία και αθόρυβη εγκατάλειψη της ελληνικής γλώσσας
όμως, που δεν μας στενοχωρεί, θα αποβεί σκληρή.

Το σημαντικότερο όλων των εργαλείων του ανθρώπου είναι η γλώσσα. H έννοια της
κοινότητας ή του έθνους συνδέεται αμέσως και κυρίως με αυτήν. Αφαιρέστε τη
γλώσσα από μια κοινωνία με κάποιο δαίμονα και φέρατε διάλυση όπως έκανε ο
Θεός, κατά την Παλαιά Διαθήκη, στους φιλόδοξους οικοδόμους της Βαβέλ.

Πολλές χιλιάδες γλώσσες αναπτύχθηκαν από τους ανθρώπους διά μέσου της
ιστορίας. Ο λεκτικός τους πλούτος απεικόνιζε τον πολιτισμό, τη γεωγραφία, το
περιβάλλον και την ιστορία των ομιλούντων. Μερικές από τις γλώσσες αυτές ήταν
ή είναι κτήμα λίγων ατόμων. Καθώς οι κοινωνίες μεταβάλλονται δημογραφικά ή
πολιτισμικά, μεταβάλλονται και τα γλωσσικά δεδομένα. Οι γλώσσες εξαφανίζονται
όπως τα έμβια είδη λόγω καταστροφής των ενδιαιτημάτων. H παγκοσμιοποίηση
ισοπεδώνει πολιτισμούς.

Υπολογίζεται από τους ειδικούς ότι στις επόμενες δεκαετίες περίπου 3.000
γλώσσες, που εμπεριέχουν τις μισές γνωστές λέξεις της ανθρωπότητας, θα πάψουν
να υφίστανται. Σε όλο τον κόσμο μόνο 250 γλώσσες ομιλούνται από τουλάχιστον 1
εκατομμύριο ανθρώπους. Στην Ευρώπη 93 γλώσσες είναι υπό άμεση εξαφάνιση.
Μεταξύ τους τα τσακώνικα, τα αρβανίτικα, και τα κυπριακά αραβικά.

Οι άνθρωποι σήμερα από κάθε σημείο της γης ανταλλάσσουν μηνύματα με τους
συνανθρώπους τους σε οποιοδήποτε άλλο σημείο, συχνά με την ταχύτητα του φωτός.
H πληροφορική, οι μεταφορές και η διεθνοποίηση των αγορών έχουν απλοποιήσει
τις επικοινωνιακές μας ανάγκες. Χρειαζόμαστε ένα κινητό τηλέφωνο, ένα
υπολογιστικό τερματικό και ένα fax για να ικανοποιήσουμε μεγάλο μέρος των
απαιτήσεων της ζωής ή τουλάχιστον έτσι νομίζουμε. Ταυτόχρονα μια φτωχή άποψη
της αγγλικής με 2 ή 3 χιλιάδες λέξεις επαρκεί για αυτή την επικοινωνιακή
συμπεριφορά.

Έτσι όμως οι άνθρωποι δεν επικοινωνούν. Απλώς ανταλλάσσουν ψηφία της
τεχνολογίας υπολογιστών. H ανθρώπινη επικοινωνία και γλώσσα είναι κάτι
βαθύτερο. Είναι εκείνο το άλλο που κάνουν πάντα τον Όμηρο, τον Σοφοκλή, τον
Αισχύλο, τον Δάντη, τον Σαίξπηρ επίκαιρους.

Οι άνθρωποι χάνουν τις γλώσσες και τις λέξεις. Οι περισσότεροι δημοσιογράφοι
και τηλεπαρουσιαστές αδυνατούν να μιλήσουν μια γλώσσα σωστά. H λεξιπενία τους
είναι προφανής. Επικοινωνιακά συστήματα που χρειάστηκαν χιλιάδες χρόνια για να
αναπτυχθούν, χάνονται σε λίγες δεκαετίες.

Κανείς δεν μπορεί να αναστρέψει την επερχόμενη εξαφάνιση πολλών γλωσσών. Μόλις
περάσει η γενεά που τις μιλάει τώρα, πολλές γλώσσες θα χαθούν οριστικά. Αυτές
που πρέπει να διασωθούν όμως είναι οι γλώσσες που συνιστούν τα θεμέλια του
πολιτισμού. Κυρίαρχες ανάμεσά τους είναι η Αρχαία Ελληνική και η Λατινική.

Πώς να απαιτήσει όμως κανείς από τους άλλους να κάνουν κάτι για την ελληνική
γλώσσα όταν εμείς είμαστε οι πρώτοι ένοχοι της καταστροφής της; H Βουλή των
Ελλήνων κατήργησε εν μια νυκτί το πολυτονικό σύστημα σαν να καταργούσε έναν
δασμό ή ένα πρόσθετο τροφίμων. Είναι αμφίβολο αν οι βουλευτές είχαν διαβάσει
τι ψήφιζαν.

Οι ελληνικές κυβερνήσεις κατήργησαν τα Αρχαία Ελληνικά από τα σχολεία αφού
πρώτα γενεές πολιτικών κατάφεραν να κάνουν τη γλώσσα αντικείμενο
αριστερής-δεξιάς αντιπαράθεσης. Αναγκαία συνθήκη της ονομασίας Έλληνας είναι η
γλωσσική συνέχεια με τους Αρχαίους. Εμείς όμως αποφασίσαμε να διακόψουμε αυτή
τη συνέχεια. Ακόμη χειρότερο, εκ των πραγμάτων αποφασίσαμε να αποκοπούμε από
αυτό που συνιστά το θεμέλιο του δυτικού πολιτισμού ­ τον αρχαίο ελληνικό
πολιτισμό. Οι νέοι μας σήμερα μιλούν ελληνικά σχεδόν χωρίς γραμματική και
χωρίς λεκτικό πλούτο. Όποιος αμφιβάλλει δεν έχει παρά να παρακολουθήσει τα
τηλεοπτικά προγράμματα ή μια συζήτηση εφήβων.

Είναι απαραίτητο να επιστρέψουμε σε μια σωστή διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών
και του πολυτονικού συστήματος σε όλα τα έτη του Γυμνασίου και του Λυκείου, αν
δεν θέλουμε να εξαφανισθεί η ελληνική στη δίνη της παγκοσμιοποίησης και μαζί
της και ό,τι μας συνδέει με τους Αρχαίους Έλληνες. Αλλιώς θα γίνουμε μια
ψηφιοποιημένη φυλή που θα την ενώνει μόνο η εθνική ομάδα ποδοσφαίρου και θα
χυδαιολογεί στις ξένες πρωτεύουσες όταν κερδίζει με κεφαλιά του Χαριστέα ή του
Δέλλα.

Ο Γιάννης A. Φίλης είναι πρύτανης του Πολυτεχνείου Κρήτης