«Eπιζήσαμε από την κόλαση»

Σε αφανισμό οδήγησε η ναζιστική θηριωδία τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης, η
οποία ήταν από αιώνες το επίκεντρο του ελληνικού εβραϊσμού. Μία από τις
αρχαιότερες εβραϊκές κοινότητες της διασποράς, που αποτελούσε το 20% του
συνολικού πληθυσμού της πόλης, ξεκληρίστηκε . Το 96% των Εβραίων κατοίκων της,
που το 1943 ανέρχονταν σε 50.000, εκτοπίστηκαν και εξοντώθηκαν στο Άουσβιτς.
Δύο άνθρωποι που κατάφεραν να επιβιώσουν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης
περιγράφουν στα «NEA» τη φρίκη που έζησαν, ενώ άλλοι δύο διηγούνται πώς
κατάφεραν να ξεφύγουν από τα χέρια των ναζί.

ΧΑΪΝΤΣ KOYNIO (κρατούμενος 109565)

Το ψιλόβροχο ήταν στάχτη…

HTAN μόλις 16 χρόνων όταν ένιωσε για τα καλά στο πετσί του τη ναζιστική
θηριωδία. Οδηγήθηκε στο Άουσβιτς με τους γονείς και την αδελφή του με την
πρώτη αποστολή θανάτου που έφυγε από τη Θεσσαλονίκη στις 15 Μαρτίου 1943.
Κατάφερε να επιβιώσει χάρη σε μια σειρά θαυμάτων.

‘ Φτάσαμε νύχτα στο Μπιρκενάου. Όταν βγήκαμε από τα βαγόνια αντικρύσαμε μία
κόλαση. Ο ουρανός είχε μία κοκκινωπή ανταύγεια από τις καμινάδες των
εργοστασίων. Ήταν οι φωτιές που έβγαιναν από τις καμινάδες. Κι από τον ουρανό
έπεφτε κάτι σαν ψιλόβροχο. Τελικά καταλάβαμε ότι ήταν στάχτη που έβγαινε από
τα κρεματόρια.

Άουσβιτς – Μπιρκενάου. Το 96% των Εβραίων της Θεσσαλονίκης εξοντώθηκαν στα στρατόπεδα θανάτου

Όταν βομβαρδίστηκε το Άουσβιτς από τους συμμάχους δούλευα με τον πατέρα μου σ’
ένα κοντινό πολυώροφο κτίριο με βιοτεχνίες. Ήμασταν οι μόνοι που σωθήκαμε. Ο
πατέρας μου τραυματίστηκε και πήγε στο νοσοκομείο. Μια μέρα πριν βγει είχα
πάει να τον δω, αλλά κηρύχτηκε απαγόρευση εξόδου. Έτσι, άργησα πολύ να πάω
στον θάλαμό μου κι όταν έφτασα διαπίστωσα ότι έγινε η μεγαλύτερη “επιλογή” και
συνολικά 3.500 άνθρωποι οδηγήθηκαν στα κρεματόρια. Από το Άουσβιτς φύγαμε στις
19 Ιανουαρίου 1945, με τη λεγόμενη “πορεία του θανάτου” προς το εσωτερικό της
Γερμανίας. Περπατούσαμε επί τέσσερις μέρες με μία μερίδα φαγητό και μισό ψωμί,
φορώντας ξύλινα παπούτσια. Όσοι δεν άντεχαν κι έπεφταν κάτω, εκτελούνταν.
Ξεκινήσαμε 24.000 άνθρωποι και φτάσαμε μόνο 3.000. Μετά μάς έβαλαν σε ανοιχτά
βαγόνια και ταξιδέψαμε επί τέσσερις μέρες μέχρι το Μαουτχάουζεν. Ο τελευταίος
σταθμός ήταν το Έμπενζεε. Από εκεί μάς απελευθέρωσαν οι Σύμμαχοι. Μάλιστα, ο
πρώτος στρατιώτης των Συμμάχων που μπήκε μάς ρώτησε αν υπήρχαν Έλληνες. Ήταν ο
ίδιος Έλληνας από την Καλαμάτα… Και οι τέσσερις γλιτώσαμε. Ωστόσο, από τα
υπόλοιπα 27 μέλη της οικογένειάς μου κανείς δεν επέζησε’…

BENIAMIN ΚΑΠΟΝ (κρατούμενος 182486)

Ένας Γερμανός μού έβαλε το πιστόλι στον κρόταφο

HTAN 16 ετών τον Φεβρουάριο του 1943, όταν φυγαδεύτηκε από τη Θεσσαλονίκη
για να γλιτώσει από τους διωγμούς των Εβραίων. Κατάφερε να φτάσει στην Αθήνα,
όμως προδόθηκε, συνελήφθη και κατέληξε στο Άουσβιτς, όπου έγινε το νούμερο
182486.

‘ Μετά τη συνθηκολόγηση των Ιταλών οι γονείς μου, οι δυο αδελφές μου και εγώ
καταφύγαμε στην Αθήνα. Όμως, μας πρόδωσαν κι ένα απόγευμα ήρθαν να μας
συλλάβουν από τη βίλα ενός χριστιανού. Εγώ προσπάθησα να φύγω πηδώντας από το
μπαλκόνι, αλλά με έπιασαν στην αυλή κι ένας Γερμανός μού έβαλε το πιστόλι στον
κρόταφο.

Από την Αθήνα ξεκινήσαμε στις 2 Απριλίου 1944 και φτάσαμε στο Μπιρκενάου εννέα
μέρες μετά. Στη συνέχεια εμάς μας πήγαν στο Άουσβιτς. Κάποια στιγμή δουλεύαμε
έξω από τα κρεματόρια. Οι Γερμανοί έκλειναν τον κόσμο μέσα και πέντε λεπτά
μετά άνοιγαν τις πόρτες και ήταν ο ένας πεσμένος πάνω στον άλλο.

Όταν αποφάσισαν να μας μετακινήσουν στο εσωτερικό της Γερμανίας άρχισε ο
Γολγοθάς. Οράνιεμπουργκ, Σαξενάουζε, Όρντουφ, ξανά Σαξενάουζε και τελικά
Έμπενζεε. Εκεί απελευθερωθήκαμε από τους Άγγλους στις 15 Απριλίου 1945. Εκεί
υπήρχαν βουνά νεκρών, ενώ εγώ έπαθα τύφο και είχα 41 πυρετό. Άλλοι 10.000
πέθαναν μετά το φαγητό, λόγω δυσεντερίας μετά την ασιτία. Βρήκα τη μία αδελφή
μου. Ήταν κουρεμένη και δεν τη γνώρισα’.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΕΦΙΧΑ

Μας έκρυψε μια οικογένεια στο Άργος για 14 μήνες

HTAN από τους τυχερούς, καθώς κατόρθωσε να ξεφύγει από τα ναζιστικά
στρατόπεδα συγκέντρωσης. Διέφυγε από το γκέτο της Θεσσαλονίκης και μαζί με την
οικογένειά του βρήκε καταφύγιο σε μία οικογένεια στο Άργος.

‘ Ήμουν 13 ετών όταν με έκλεισαν με την οικογένειά μου στο γκέτο. Μας είχαν
πει ότι θα μας έστελναν να εργαστούμε στην Πολωνία, όπου θα δημιουργούνταν μία
νέα εστία. Εγώ είχα μία αίσθηση ότι δεν ήταν έτσι τα πράγματα, αλλά δεν
μπόρεσα να πείσω τον πατέρα μου. Ζήτησα από τους γονείς μου να με αφήσουν να
φύγω. Πήρα το τρένο για την Αθήνα. Στον Πλαταμώνα ήρθαν για έλεγχο ένας
Γερμανός μ’ έναν Έλληνα μεταφραστή. H ταυτότητά μου έδειχνε ότι ήμουν από την
Καβάλα.Με άφησαν να περάσω. Είδα όμως μία οικογένεια με δύο παιδιά που τους
έπιασαν οι Γερμανοί.

Όταν έφτασα στην Αθήνα ειδοποίησα τους γονείς μου, που πήραν απόφαση να με
ακολουθήσουν. Με τον παππού και τις αδελφές μου νοίκιασαν ένα ψαροκάικο για
την Εύβοια κι από εκεί ήρθαν στην Αθήνα. Αυτά μέχρι τη συνθηκολόγηση της
Ιταλίας. Τότε ένας πελάτης του πατέρα μου από το Άργος μάς βρήκε ένα σπίτι
απέναντι από το δικό του. Αυτός που μας νοίκιασε το σπίτι μάς πήγε σ’ ένα
αγρόκτημα, που ανήκε στην οικογένεια Τσιαπούρη. Εκεί μάς φιλοξένησαν για 14
μήνες, χωρίς καμία οικονομική ανταμοιβή. Μάλιστα, μας παραχώρησαν ένα μέρος
του λαχανόκηπου, για να το καλλιεργούμε. Ακόμα κρατάμε επαφή με τα παιδιά
τους’ .

ΜΩΡΙΣ ΕΣΚΑΛΟΗ

Ο μαυραγορίτης μάς «κάρφωσε»

ΓΕΝΝΗΜΕΝΟΣ το 1920 από φτωχή οικογένεια, βγήκε από τα 13 του χρόνια στη
βιοπάλη. Μετά τη δικτατορία του Μεταξά εντάχθηκε στη Νεολαία του KKE και το
EAM, κάτι που, όπως λέει, έσωσε τον ίδιο αλλά και την οικογένειά του, τη
μητέρα και τις δύο αδελφές του.

‘ Όταν μπήκαν οι Γερμανοί στη Θεσσαλονίκη κι άρχισαν να βγάζουν τις διαταγές
για συγκεντρώσεις στην πλατεία Ελευθερίας και για αστέρια, εγώ δεν υπάκουσα.
Για μένα δεν υπήρχαν διαταγές. Είχα ήδη συμμετοχή σε αποστολές και σαμποτάζ
και με είχαν πάρει είδηση, όχι όμως ως Εβραίο, αλλά ως ΕΑΜίτη. Έτσι βγήκαμε
στην παρανομία.

Στην αρχή πήγαμε όλοι μαζί με τον γαμπρό μου σ’ ένα κτήμα μεταξύ Εξοχής και
Πανοράματος, στην περιοχή του Σανατορίου, που ήταν απαγορευμένη ζώνη για τους
Γερμανούς, λόγω των ασθενών. Ένας μαυραγορίτης, όμως, μας κάρφωσε στην
αστυνομία και η διοίκηση του EAM μάς ειδοποίησε να φύγουμε. Εγώ με τη μάνα μου
πήγαμε στο Ασβεστοχώρι. Εγώ τότε δούλευα, αλλά ήμουν ο σύνδεσμος της οργάνωσης
με το γραφείο της Θεσσαλονίκης. Κάποια στιγμή ήρθαμε σε επαφή με Αυστριακούς
για να προμηθευτούμε πυρομαχικά και οπλισμό. Όμως, η αποστολή προδόθηκε και
κατονόμασαν εμένα, οπότε αναγκάστηκα να φύγω από το χωριό για να μην το
κάψουν. Έτσι, πήγαμε στο Λιβάδι και μετά στα Πετροκέρασα και όταν άρχισαν να
υποχωρούν οι Γερμανοί, αρχίσαμε κι εμείς σταδιακά να κατεβαίνουμε προς τη
Θεσσαλονίκη, πρώτα εγώ και μετά η οικογένειά μου’.