ΣEP IAN KEPΣOOY «Οι γενοκτονίες συνεχίζονται στην επο χή μας»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
9 λεπτά  |
 |
|
Οι μνήμες. Ορθόδοξος Εβραίος στο Μουσείο Ολοκαυτώματος. Το Ολοκαύτωμα ανήκει |
Κύριε καθηγητά, ποιες είναι οι πρώτες σας σκέψεις σήμερα, 60 χρόνια μετά το
Ολοκαύτωμα;
H σκέψη μου είναι στα θύματα του Ολοκαυτώματος και στα θύματα όλων των
γενοκτονιών. Είναι όμως και μια ωμή υπενθύμιση για το τι είναι ικανός να κάνει
ο άνθρωπος. Θυμίζει επίσης πως το Ολοκαύτωμα αναγνωρίζεται πλέον ως
καθοριστικό κεφάλαιο του 20ού αιώνα και του ίδιου του σύγχρονου κόσμου.
Μιλήστε μας για τις συνθήκες, πώς φτάσαμε στο Ολοκαύτωμα;
Απαραίτητη προϋπόθεση ήταν η εξάπλωση του φυλετικού αντισημιτισμού, γεγονός
που συνέβαλε στο να θεωρηθούν οι Εβραίοι υπεύθυνοι για την ήττα της Γερμανίας
στον A’ Παγκόσμιο Πόλεμο και για τα προβλήματά της μεταπολεμικά. Αυτός ο
αντισημιτισμός μεταμορφώθηκε σε κυβερνητική πολιτική μόνο όταν κατέλαβε την
εξουσία μια ελίτ που υποστηριζόταν από ένα μαζικό κόμμα και υποστήριζε τη
γενοκτονία, με επικεφαλής έναν ηγέτη που είδε την απομάκρυνση των Εβραίων ως
προϋπόθεση για τη σωτηρία της χώρας. H ιδέα της αποκάλυψης για λύτρωση μέσω
της καταστροφής είχε μεγάλη σημασία. Ακόμη και τότε, οι συνθήκες για έναν
«πόλεμο εκμηδενισμού» ήταν απαραίτητες για να υπάρξει ένα πλαίσιο εντός του
οποίου θα μπορούσε να συμβεί η ολοκληρωτική γενοκτονία των Εβραίων.
Ανήκει το Ολοκαύτωμα στην Ιστορία ή θα μπορούσε να ξανασυμβεί;
Το Ολοκαύτωμα ανήκει στην Ιστορία. Αν και ο αντισημιτισμός δεν έχει
εξαλειφθεί, ρεαλιστικά, δεν είναι δυνατό να φανταστούμε τις συνθήκες υπό τις
οποίες θα μπορούσε να συμβεί μια νέα γερμανική επίθεση κατά των Εβραίων. Άλλες
γενοκτονίες και τρομακτικές «εθνικές εκκαθαρίσεις» δυστυχώς μπορούν και
συμβαίνουν.
Πώς φτάσαμε όμως από τον διωγμό των Εβραίων στην απόφαση να εξοντωθούν;
Στόχος της Γερμανίας το 1933 ήταν ο διωγμός των Εβραίων. Αυτό πέρασε από
διάφορα στάδια μεγάλης κλιμάκωσης πριν από την έναρξη του πολέμου. Όμως με την
κατάκτηση της Πολωνίας σχεδόν 3 εκατομμύρια επιπλέον Εβραίοι έπεσαν στα χέρια
των Γερμανών. Αρχικά ήθελαν να τους συγκεντρώσουν σε μια τεράστια περιοχή στην
Ανατολική Πολωνία. Αυτό δεν κατέστη εφικτό και, για κάποιο μικρό διάστημα το
1940, προέκυψε η ιδέα της απέλασης στη Μαδαγασκάρη. Δεδομένου όμως του ότι η
Γερμανία δεν ήλεγχε τις θάλασσες, ξεχάστηκε. Στις αρχές του 1941 τα σχέδια
άλλαξαν και κυριάρχησε η απέλαση των Εβραίων στις αρκτικές αχανείς εκτάσεις
της Σοβιετικής Ένωσης. Ο πόλεμος στα ανατολικά αναμενόταν να κρατήσει μερικούς
μήνες. Συνεχιζόταν, όμως, και οι ναζί αντιλήφθηκαν ότι δεν είχαν πού να
στείλουν τους Εβραίους. Έτσι, η προοπτική της μαζικής εξόντωσης στους θαλάμους
αερίων των στρατοπέδων της Πολωνίας αναδείχθηκε ως η νέα «τελική» λύση. Την
κύρια ευθύνη φέρει ο ίδιος ο Χίτλερ, ύστερα η ηγεσία των Ες Ες και οι δυνάμεις
ασφάλειας. Όμως ο στρατός, η γραφειοκρατία, οι μεγάλες εταιρείες και το κόμμα
των ναζί σε κάθε επίπεδο είναι συνένοχοι, ενώ άμεση και έμμεση συνέργια
αγγίζει με διαφορετικούς τρόπους και τον απλό κόσμο.
Πότε συνειδητοποίησαν οι Σύμμαχοι το μέγεθος του κινδύνου για τους
Εβραίους; Μπορούμε να πούμε ότι υποτίμησαν τον κίνδυνο;
Οι πληροφορίες για τις μαζικές δολοφονίες των Εβραίων της ΕΣΣΔ έγιναν γνωστές
στους Συμμάχους το 1941 μέσω αποκρυπτογράφησης στοιχείων των γερμανικών
μυστικών υπηρεσιών. Οι πληροφορίες όμως περί συστηματικού προγράμματος
εξόντωσής τους έφθασαν το 1942 και εντάθηκαν το 1943 και το 1944. Βρετανοί και
Αμερικανοί, μέχρι το 1944 δεν είχαν πλέον ψευδαισθήσεις αν και όλες οι
λεπτομέρειες έγιναν γνωστές μόνο με την απελευθέρωση των στρατοπέδων το 1945.
Οι κυβερνήσεις των συμμαχικών χωρών είχαν την άποψη ότι ο μοναδικός τρόπος για
να τερματιστεί η δολοφονία των Εβραίων ήταν να τελειώσει ο πόλεμος και να
καταστραφεί το ναζιστικό καθεστώς.
Μίλησε ποτέ ο Χίτλερ ανοιχτά γι’ αυτά;
Ο Χίτλερ αντιμετώπιζε την «Τελική λύση» δημόσια επαναλαμβάνοντας σε διάφορες
περιστάσεις την αποκαλούμενη «προφητεία» του του 1939, όταν είπε ότι σε
περίπτωση ενός άλλου πολέμου, οι Εβραίοι της Ευρώπης θα καταστρέφονταν. Ποτέ
δεν μίλησε με ακρίβεια, ούτε στον στενό του κύκλο. Πολλά συγκλίνουν υπέρ της
άποψης ότι ο γερμανικός λαός θα ετρομοκρατείτο από το πρόγραμμα εξόντωσης,
κυρίως από τις μαζικές δολοφονίες γυναικών και παιδιών.
Ποιος ήταν αυτός που αποφάσισε να χρησιμοποιηθούν οι θάλαμοι αερίων και
γιατί;
Οι θάλαμοι αερίων χρησιμοποιήθηκαν αρχικά μεταξύ 1939 – 1941 για τη θανάτωση
των θυμάτων του «τομέα ευθανασίας»: 70.000-100.000 ασθενείς με νοητικά
προβλήματα και ανάπηροι δολοφονήθηκαν. Όταν οι μαζικές εκτελέσεις στη
Σοβιετική Ένωση το 1941 βρέθηκε πως είχαν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία των
εκτελεστών, οι διοικητές των ειδικών ταγμάτων των δυνάμεων ασφάλειας πρότειναν
στον Χίμλερ να βρεθούν καλύτερες μέθοδοι – καλύτερες για τους εκτελεστές. Τότε
εισήχθησαν οι τεχνικές «ευθανασίας». Οι πρώτοι που θανατώθηκαν έτσι τον
Σεπτέμβριο του 1941 ήταν αιχμάλωτοι πολέμου από τη Σοβιετική Ένωση.
Ποια ήταν η πιο δραματική, η πιο συγκλονιστική ανακάλυψή σας κατά την
πολυετή έρευνά σας για τον Χίτλερ και το Ολοκαύτωμα;
Δούλεψα τόσο πολύ γι’ αυτά τα θέματα που νομίζω ότι έχω χάσει πλέον την
ικανότητα να συγκλονίζομαι. Αλλά αυτό που είναι ιδιαίτερα ενοχλητικό είναι το
επίπεδο της συνέργιας στην εξόντωση των Εβραίων, το οποίο αποκαλύφθηκε πως
ήταν πολύ μεγαλύτερο από αυτό που πιστεύαμε γενικά, όταν άρχισα την έρευνα σε
αυτόν τον τομέα, πριν από περίπου 30 χρόνια.
ΠΟΙΟΣ EINAI
«Ο Εβραίος είναι κάθαρμα», έλεγαν
 |
Ο Ίαν Κέρσοου γεννήθηκε στο Λάνκασαϊρ το 1943. «Ποτέ δεν θεώρησα τον εαυτό μου
ικανό για να γίνει ακαδημαϊκός», είχε πει κάποτε. Διαψεύσθηκε. Αν και αρχικά
δίδαξε Μεσαιωνική Ιστορία, τον κέρδισε τελικά η Σύγχρονη και από το 1989 είναι
καθηγητής του συγκεκριμένου Τμήματος στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ. Όλα άλλαξαν
το 1972, κατά τη διάρκεια ταξιδιού του στη Δυτική Γερμανία. «Ο Εβραίος είναι
κάθαρμα», άκουσε έναν Γερμανό να λέει. Έτσι, αποφάσισε να αρχίσει την έρευνα
σε αυτό το πεδίο. H έρευνα κράτησε 30 χρόνια και αποκρυσταλλώθηκε σε πολλά
βιβλία για τον Ναζισμό και τον Χίτλερ. Ο Κέρσοου έγινε ευρύτερα γνωστός
διεθνώς από το βιογραφικό, δίτομο έργο «Χίτλερ: “Ύβρις, 1889-1936” και
“Νέμεσις, 1936-2000″» (στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις Εκδ. Scripta).
TA ΜΑΘΗΜΑΤΑ
H Ιστορία σπάνια καθορίζει τη σύγχρονη πολιτική
Ποια είναι τα βασικά «μαθήματα» που μπορούμε να αντλήσουμε από το
Ολοκαύτωμα για τον κόσμο σήμερα;
Τα βασικά μαθήματα είναι η ανάγκη για φυλετική ανοχή και η ανάγκη για
προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι παραβιάσεις τους και το φυλετικό
μίσος κυριαρχούν ακόμη σε ορισμένες περιοχές, ακόμη και σε περιοχές της
Ευρώπης.
Πιστεύετε ότι οι σημερινοί ηγέτες θυμούνται το Ολοκαύτωμα;
Τουλάχιστον οι Δυτικοί ηγέτες, πιστεύω ότι το θυμούνται και γνωρίζουν τη
σημασία του. Όμως η Ιστορία σπάνια καθορίζει τη σύγχρονη πολιτική. Τρομακτικά
σύγχρονα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας – Ρουάντα, Σουδάν, και ακόμη πιο
κοντά μας, Βοσνία, Κοσσυφοπέδιο – προκαλούν παρέμβαση μόνο όταν τα κράτη
θεωρούν ότι είναι προς το συμφέρον τους.
Αν τοποθετούσαμε στην κορυφή μιας πυραμίδας το Ολοκαύτωμα, ποια ανθρώπινη
τραγωδία θα ακολουθούσε;
Δεν είμαι βέβαιος ότι μπορούμε να σκεφτούμε το Ολοκαύτωμα με αυτόν τον τρόπο.
Συνεπάγεται βαθμίδες και μετρήσεις του πόνου. Ύστερα αρχίζουν οι συγκρίσεις
κάθε είδους. Ο αριθμός των νεκρών σε εθνικές εκκαθαρίσεις και γενοκτονίες κατά
τον 20ό αιώνα κυμαίνεται από 60 έως 100 εκατομμύρια. Κάθε τραγωδία ήταν
τρομακτική για τους εμπλεκόμενους. Δεν γνωρίζω με ποια κριτήρια θα μπορούσαμε
να ισχυριστούμε ότι η μία τραγωδία ήταν μεγαλύτερη ή μικρότερη από άλλη. Μόνο
οι αριθμοί δεν αρκούν.
Οι Έλληνες αντάρτες βοήθησαν Εβραίους
 |
Πολλοί Έλληνες κινδύνευσαν στην προσπάθειά τους να σώσουν Εβραίους κατά τη
διάρκεια του B’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι μέθοδοι απέλασης που εφαρμόστηκαν στην Ελλάδα δεν διέφεραν ιδιαίτερα από
τις αντίστοιχες μεθόδους αλλού, αν και το όλο ζήτημα ήταν σε κάποιο βαθμό
περίπλοκο λόγω της ύπαρξης ιταλικής ζώνης κατοχής, όπου οι Αρχές ήταν
απρόθυμες να ενδώσουν στις γερμανικές απαιτήσεις. Αντίθετα, η
αποτελεσματικότητα των απελάσεων από τη Θεσσαλονίκη, όπου ζούσαν πάνω από
50.000 Εβραίοι στις αρχές του 1943, όφειλε κάτι – σύμφωνα τον ιστορικό Ραούλ
Χίλμπεργκ – στην προθυμία του επικεφαλής της εβραϊκής κοινότητας εκεί, ραβίνου
Κορέτζ, να συμμορφωθεί με τα αιτήματα των Γερμανών. Στην Ελλάδα όμως, όπως και
σε κάποια άλλα μέρη της Ευρώπης, μια μειοψηφία επιχείρησε, σε εξαιρετικά
επικίνδυνες συνθήκες να βοηθήσει τους Εβραίους. Βοήθεια δόθηκε κυρίως από
Έλληνες αντάρτες που κατάφεραν να βγάλουν λαθραία από τη χώρα εκατοντάδες
Εβραίους, οδηγώντας τους σε ασφαλείς συνθήκες στην ουδέτερη Τουρκία.
Ήταν όμως οι Εβραίοι τα μόνα θύματα; Τι έγινε με τους ομοφυλοφίλους και
τους Τσιγγάνους;
Οι Εβραίοι δεν ήταν τα μόνα θύματα του ναζισμού. Το σχέδιο του Χίτλερ
προέβλεπε τη φυλετική ανακατάταξη της Ευρώπης, όπου τα επόμενα 25 χρόνια
περίπου 31 εκατ. (κυρίως Σλάβοι) θα απελαύνονταν πέρα από τα Ουράλια. Στη
μεγάλη τους πλειονότητα στο τέλος θα πέθαιναν. Όλοι όσοι θεωρούνταν απειλή
στην «καθαρότητα» ήταν στόχοι. Οι Τσιγγάνοι της Ευρώπης θεωρήθηκαν πραγματική
φυλετική απειλή και διώχθηκαν ανηλεώς. Τουλάχιστον μισό εκατομμύριο Σίντι και
Ρομά δολοφονήθηκαν – μετά τους Εβραίους, η μεγαλύτερη εθνοτική ομάδα. Οι
ομοφυλόφιλοι επίσης θεωρήθηκαν μεγάλη απειλή στη δύναμη της φυλετικά
καθορισμένης «εθνικής κοινότητας» και διώχθηκαν βίαια. Περίπου 15.000
υπολογίζεται ότι δολοφονήθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, και αναρίθμητοι
άλλοι υποβλήθηκαν σε τρομακτικούς βασανισμούς και κακοποιήσεις.
Δεδομένου του γεγονότος ότι Εβραίοι ήταν τα περισσότερα θύματα του
Ολοκαυτώματος, δεν θα ήταν λογικό να αναμένουμε από αυτούς μεγαλύτερη
ευαισθησία και συμπόνια έναντι εκείνων που υποφέρουν;
Υπαινίσσεστε το παλαιστινιακό ζήτημα. Το κληροδότημα του Ολοκαυτώματος
συνέβαλε στη σκλήρυνση της στάσης των Εβραίων στο θέμα της αυτοσυντήρησης.
Γίνεται κατανοητό ότι αυτό μάλλον αποδυνάμωσε τις φιλελεύθερες φιλοσοφίες περί
συμπόνιας. Δεδομένης της ισραηλινής ιστορίας που είναι συνυφασμένη με την
κρίση και τον πόλεμο, τα αμφισβητούμενα σύνορα, το αίσθημα της απειλής της
ύπαρξής του και τις τρομοκρατικές επιθέσεις κατά του πληθυσμού του, δεν
εκπλήσσει το γεγονός ότι το Ισραήλ αντιδρά αδιάλλακτα κατά των εχθρών του. Το
αν αυτό αποτελεί λογικό τρόπο για τη διασφάλιση της ειρήνης και της ασφάλειας
που το Ισραήλ επιθυμεί μακροπρόθεσμα, αυτό είναι ένα άλλο ζήτημα.
Υπάρχουν επιζήσαντες που θυμούνται
Θεωρούμε το Άουσβιτς σύμβολο του Ολοκαυτώματος. Γιατί;
Εκεί πέθαναν περισσότεροι άνθρωποι απ’ οποιαδήποτε άλλη μεμονωμένη περιοχή
κατά το Ολοκαύτωμα. Περισσότεροι όμως επιβίωσαν από το Άουσβιτς. Εξυπηρετούσε
πολλούς σκοπούς – ήταν στρατόπεδο συγκέντρωσης, εξόντωσης και καταναγκαστικής
εργασίας. Τα κτίρια του Άουσβιτς έχουν κατά ένα μέρος ανακατασκευαστεί,
βρίσκονται εκεί, μπορεί κάποιος να τα επισκεφτεί και έχουν καταστεί κεντρικό
σημείο του τουρισμού του Ολοκαυτώματος. Σε αντίθεση με αυτό, ένα στρατόπεδο
εξόντωσης, όπως το Belzec, όπου 500.000 Εβραίοι θανατώθηκαν σε θαλάμους αερίων
το 1942, έχει μόνο δύο επιζήσαντες. Σήμερα συμβολίζεται με ένα απλό μνημείο.
Google news
