NIKHΦOPOΣ METAΞAΣ «Xάνεται η μικρασιάτικη ευγένεια και σκέψη»

Μέσα στις αναζητήσεις του Νικηφόρου Μεταξά και του ελληνοτουρκικού συγκροτήματός του Βόσπορος εντάσσεται και η συνεργασία του με τους Έλληνες του τζαζ αυτοσχεδιασμού Mode Plagal που έχει και συνέχεια. Ο Θοδωρής Ρέλλος και ο Τάκης Κανέλος συμμετέχουν και στον δίσκο για την Καππαδοκία που ετοιμάζεται αυτή την εποχή

Μια κουβέντα που κλείνει με ένα ενθουσιώδες «σας ευχαριστώ ειλικρινά, τη
χρειαζόμαστε την υποστήριξή σας» μπορεί να εκληφθεί και ως «χειρονομία» στο
πλαίσιο μιας κάπως επιτηδευμένης συμπεριφοράς. Δεν ισχύει στην περίπτωσή μας.
Γνωρίζοντας κανείς τον Νικηφόρο Μεταξά και τη σύντροφό του Βασιλική
Παπαγεωργίου (τραγουδίστρια και στιχουργός) καταλαβαίνει ότι πρόκειται γι’
αυτές τις σπάνιες – πλέον – περιπτώσεις ανθρώπων που ο τρόπος που
επικοινωνούν, σκέφτονται και δρουν είναι απόλυτα ταυτισμένος με έναν βαθύτερο
στόχο ζωής που γι’ αυτούς μεταφράζεται σε μια λέξη: Μουσική. Ζουν μέσα από τη
μουσική.

Για τον Νικηφόρο Μεταξά ειδικά – που εδώ στην Ελλάδα και στην Κωνσταντινούπολη
είναι γνωστός ως δημιουργός των ελληνοτουρκικών γκρουπ Βόσπορος και Φανάρι της
Ανατολής και ένας από τους ελάχιστους ανθρώπους που προώθησαν τη σύσφιξη
σχέσεων των δύο λαών ακόμη και σε καιρούς που δεν ήταν καθόλου αυτονόητο αυτό
– η προσπάθεια ανάδειξης και προβολής των κοινών σημείων των δύο πολιτισμών,
μέσα από τη μουσική, έδωσε άλλη τροπή στην καθημερινότητα του, οδηγώντας τον
στη Χάλκη (της Κωνσταντινούπολης) που έγινε μόνιμος τόπος διαμονής του από το
1985. Μαζί του και η Βασιλική Παπαγεωργίου, από το 1993.

Ρωμιός – όπως δηλώνει – από την Κεφαλονιά, μεγάλωσε στο Κονγκό και αφού
σπούδασε στο εξωτερικό επέστρεψε στην Ελλάδα για να αναζητήσει τις ρίζες του.
Όταν το Κέντρο Δελφών τον έστειλε στην Πόλη για να μελετήσει τις διαφορές
μεταξύ τουρκικής και ελληνικής μουσικής, να μάθει κανονάκι και αν είναι
δυνατόν να το διδάξει στην Ελλάδα, εκείνος γοητεύτηκε τόσο από τον πλούτο που
ανακάλυψε σε παρτιτούρες Ρωμιών συνθετών που του ήταν αδύνατον πλέον να
επιστρέψει. Έκτοτε δεν έπαψε να «σκαλίζει» την κοινή πολιτισμική βάση των δύο
λαών και να προσπαθεί διαρκώς να ζωντανέψει μνήμες.

Μιλώντας για την καθημερινότητά του εκεί, τις δυσκολίες αλλά και τη χαρά να
ζεις ανάμεσα σε ανθρώπους που διατηρούν την «ευγένεια του ανατολίτικου τρόπου
σκέψης», λέει ότι τούτη η χρονιά που διανύουμε θα είναι κρίσιμη για τους
Έλληνες της Πόλης. «Υπάρχει μια προσμονή στον κόσμο εδώ για την ένταξη της
Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Και πολλές αντιθέσεις. Για μας τους Ρωμιούς
πάντως η Ευρώπη είναι η μοναδική σωτηρία».

Το περιβάλλον εκεί είναι εχθρικό;

Ο κοσμάκης δεν καταλαβαίνει απ’ αυτά. Το μόνο που ξέρει είναι ότι υποφέρει.
Και υποφέρει πολύ γιατί υπάρχει φτώχια, αβεβαιότητα γενικά… Οι εχθρότητες
έχουν κοπάσει εδώ και καιρό.

H μουσική παρέα σας εκεί, ο κύκλος σας, είναι Έλληνες ή Τούρκοι;

Τούρκοι κυρίως. Μα έχουμε πολλά κοινά, οι πνευματικές μας καταβολές είναι
κοινές. Και υπάρχει και ένας ανατολίτικος τρόπος σκέψης που στην Ελλάδα έχει
χαθεί πλέον.

Τι βλέπετε κάθε φορά που έρχεστε πίσω;

Ότι σιγά σιγά εξαφανίζεται η ευγένεια που υπήρχε, αυτό το βάθος σκέψης που
χαρακτήριζε ανέκαθεν τους Μικρασιάτες. Σαν να γινόμαστε πιο αγοραίοι, πιο
επιφανειακοί… Χάνεται η λαϊκή μας βάση… Και αυτή η λαϊκή βάση έδινε
έμπνευση και στη μουσική.

Το μέλλον σας εκεί;

Δύσκολα τα πράγματα. Όλες οι μικρές εταιρείες που είχαν ποιότητα και
υποστήριζαν τις μουσικές μας έκλεισαν, φεστιβάλ όπως το Instanbul Festival μάς
έχουν κλείσει τις πόρτες, γενικά η κρίση είναι μεγάλη.

Θα επιστρέφατε κάποτε στην Ελλάδα;

Ίσως. Αργότερα…

Τι θα θέλατε περισσότερο;

Να καταφέρουμε να φτιάξουμε αυτό το κέντρο μουσικών σπουδών που σκεφτόμαστε
εδώ και χρόνια. Και θα προτιμούσαμε να γίνει εδώ αυτό το κέντρο, για να
βοηθηθεί και το ρωμαίικο στοιχείο που έχει απομείνει. Είναι κρίμα να ξέρεις
ότι έχεις στα χέρια σου ένα θησαυρό και να αισθάνεσαι ανήμπορος να τον
μεταδώσεις στους άλλους.

Σειρά έχει η Καππαδοκία

Στην Ελλάδα το συγκρότημα Βόσπορος έχει να έρθει σχεδόν ένα χρόνο αλλά από εδώ
και πέρα τα ταξίδια του θα πυκνώσουν. Εκτός του ότι ετοιμάζουν μια νέα δουλειά
που θα κυκλοφορήσει από τη Libra Music («για την Καππαδοκία», εξηγεί ο
Νικηφόρος Μεταξάς), αύριο και μεθαύριο θα τους δούμε στη συνάντηση που γίνεται
στο Ινστιτούτο Γκαίτε με τίτλο «Για μια ευρωπαϊκή ιστορία απαλλαγμένη από
στερεότυπα και προκαταλήψεις», που οργανώνουν το Γκαίτε, το Ίδρυμα Ανδρέα
Παπανδρέου και το Γαλλικό Ινστιτούτο. «Την πρώτη μέρα θα παίξουμε κλασική
οθωμανική μουσική. H βραδιά θα είναι αφιερωμένη στον Δημήτρη Καντεμίρ». Εξηγεί
δε ότι η οθωμανική μουσική είναι ένα πολύ ενδιαφέρον μείγμα από διάφορες
παραδόσεις, Ρωμιών, Εβραίων, Αρμενίων, μουσουλμάνων. Ο Ρουμάνος Δημήτρης
Καντεμίρ (1773-1823) ήταν από τους μουσικούς χάρη στους οποίους σώθηκαν
μουσικά κείμενα του 17ου και 18ου αιώνα. Το δεύτερο βράδυ περιλαμβάνει
παραλλαγές σε ελληνικά και τουρκικά παραδοσιακά τραγούδια που θα αποδώσει η
Βασιλική Παπαγεωργίου.

INFO

Συνάντηση «Για μια ευρωπαϊκή ιστορία απαλλαγμένη από στερεότυπα και
προκαταλήψεις», 28 και 29 Ιανουαρίου, στο Ινστιτούτο Γκαίτε (Ομήρου 14-16,
τηλ. 210-3220.880), με το συγκρότημα Βόσπορος. Συμμετέχει ο Θοδωρής Ρέλλος.