Mια αρχαία πόλη στο «χειρουργείο»

H λάβα του ηφαιστείου εξαέρωσε τα τρία ξύλινα κρεβάτια στο Ακρωτήρι. Διατήρησε όμως και το «αποτύπωμά» τους, εξηγεί ο κ. Ντούμας

Μια σύγχρονη αρχαιολογική ανασκαφή στο έδαφος μοιάζει περισσότερο με λεπτή
χειρουργική επέμβαση παρά με εκσκαφή. Δίπλα στη σκαπάνη της ανασκαφής, το
χειρουργικό νυστέρι, λαβίδες και σπάτουλες, πινέλα και σύριγγες, αερόφουσκες,
βαμβάκι, γάζες, βαζάκια με ασετόν και διαλύματα κόλλας, νάρθηκες.

Κάθε φορά που ξεκινά μια ανασκαφή, ένας ολόκληρος σταθμός παροχής πρώτων
βοηθειών αρχαιολογικής φύσεως μπαίνει σε λειτουργία ώστε να ανακόψει τις
αναπόφευκτες καταστροφικές συνέπειες της ανασκαφής για το περιβάλλον και το
οποίο σώζει πολύτιμες ιστορικές μαρτυρίες που πρέπει να αποτυπωθούν αμέσως
πριν διαλυθούν για πάντα.

Την άγνωστη στο ευρύ κοινό περιπέτεια του «υψηλού ασθενούς», δηλαδή των
αρχαιολογικών ευρημάτων, αποκάλυψε χθες ο καθηγητής κ. Χρήστος Ντούμας στην
καθιερωμένη ετήσια ομιλία του προς τα μέλη της Εταιρείας Θηραϊκών Μελετών.
Αφορμή το γεγονός ότι το 2004 δεν ήταν έτος νέων ανασκαφών και ευρημάτων, αλλά
συντήρησης και διαπίστωσης ότι το κοινό και η πολιτεία αγνοούν την πιο λεπτή,
χρονοβόρα και ευρωβόρα διαδικασία μιας ανασκαφής. Τη «νοσοκομειακή» περίθαλψη,
θεραπεία και αποκατάσταση των ευρημάτων στα εργαστήρια συντήρησης που εν
συνεχεία θαυμάζουμε στα μουσεία.

Ο ανασκαφέας του Ακρωτηρίου καθηγητής Χρήστος Ντούμας

Δέκα χιλιάδες λίθινα εργαλεία, δέκα χιλιάδες αγγεία, μερικά εκατομμύρια
όστρακα (θραύσματα αγγείων), χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα κονιαμάτων και πολλών
τοιχογραφιών – πολλές φορές κονιορτοποιημένων σε μορφή τραχανά -, εκατοντάδες
οξειδωμένα μεταλλικά ευρήματα, λίγα λείψανα υφασμάτων ψαράδικων διχτυών και
περισσότερα λείψανα ψάθας από καλάθια και άλλες φυτικές ίνες, χιλιάδες
απανθρακωμένοι καρποί και οστά ζώων και ψαριών που δίνουν πολύτιμες μαρτυρίες
για τη διατροφή και τις ασχολίες των κατοίκων της Θήρας και ακόμα ζιζάνια τα
οποία μελετά η περιβαλλοντική αρχαιολογία ενώ παλαιότερα κατέληγαν στα μπάζα.

Όλα αυτά φωτογραφίστηκαν στη θέση που βρίσκονται στο σκάμμα, σχεδιάστηκαν,
στερεώθηκαν προσωρινά, προστατεύθηκαν με γάζες, βουρτσίστηκαν και μεταφέρθηκαν
με εξαιρετική προσοχή στα εξειδικευμένα εργαστήρια, στις κλινικές συντήρησης,
όπου μπήκαν κάτω από ακτίνες και μικροσκόπια, καθαρίστηκαν, συγκολλήθηκαν
κ.ά., προκειμένου να μελετηθούν.

«Οπές» με αποτυπώματα επίπλων!

Μια ιδιαίτερη κατηγορία άυλων ευρημάτων είναι οι «οπές» στο Ακρωτήρι, τρύπες
που διασώζουν αποτυπώματα επίπλων που αποτεφρώθηκαν. Αυτές γεμίζονται με
ρευστό γύψο καλλιτεχνίας και έχουν δώσει αρκετά δείγματα από την επίπλωση των
σπιτιών: κρεβάτια, πλάτη περίτεχνου καθίσματος, ένα εξαίσιο τρίποδο τραπέζι ή
σπάνια χρηστικά αντικείμενα, όπως ένα δερμάτινο ταγάρι, ένα πορτοφολάκι από
βούρλο που είχε μέσα του χάλκινα αγκίστρια για ψάρεμα, ένα ξύλινο δοχείο σαν
βαρέλι, το αποτύπωμα κορμού του πρώτου δένδρου που βρέθηκε όρθιος και είχε
χρησιμοποιηθεί σαν κολόνα σε σπίτι. «Όπως εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς, τίποτα
από αυτά δεν θα είχε σωθεί αν η επέμβαση του ειδικού τεχνίτη δεν ήταν άμεση»,
τόνισε ο κ. Ντούμας. Και χωρίς αυτή την επέμβαση πολύτιμες πληροφορίες και
σημαντικές μαρτυρίες της καθημερινότητας των Θηραίων θα είχαν οριστικά χαθεί.

O σεισμός προειδοποίησε

Αρχαιολόγοι, σχεδιαστές, αρχιτέκτονες, συντηρητές όλων των ειδικοτήτων,
φωτογράφοι και ζωγράφοι τεκμηρίωσαν όλα τα στάδια και εργάστηκαν με ιώβεια
υπομονή για ν’ αποκαταστήσουν το τεράστιο αρχαιολογικό παζλ ενός μικρού μόνο
τμήματος μιας μεγάλης προϊστορικής πόλης, που εγκαταλείφθηκε από τους
κατοίκους της μετά τον προειδοποιητικό σεισμό που προηγήθηκε της μεγάλης
έκρηξης του ηφαιστείου τον 17ο π.X. αιώνα. Ο κ. Ντούμας φάνηκε να πιστεύει ότι
οι σεισμόπληκτοι κάτοικοι συγκεντρώθηκαν σ’ έναν πρόχειρο καταυλισμό πριν
αποχωρήσουν.