TPITH AΠOΨH H οριστική μετάλλαξη του ΣYN

Εδώ και χρόνια, το δομικό πρόβλημα του Συνασπισμού είναι ότι συστεγάζει δύο
ασυμβίβαστες μεταξύ τους τάσεις: το ρεύμα του κ. Αλαβάνου που συγγενεύει με το
KKE και την ανανεωτική πτέρυγα που δεν θέλει να ακούει για KKE. Μέχρι τώρα, η
συνύπαρξή τους εξασφαλιζόταν από τον κ. Κωνσταντόπουλο που καλούνταν να
συμβιβάσει τα ασυμβίβαστα. Το τίμημα ήταν η έλλειψη σαφήνειας και συνοχής του
πολιτικού λόγου του κόμματος. Ο ΣΥΝ έμοιαζε με κόμμα που προσπαθεί να εφεύρει
τον λόγο της ύπαρξής του.

Το ευαγγέλιο του ρεύματος του κ. Αλαβάνου ήταν η ενότητα της αριστεράς. Τούτο,
πρακτικώς, σημαίνει σύμπλευση με το KKE. Γι’ αυτό και το κύριο μέλημα του κ.
Αλαβάνου ήταν να μη χαθεί η προγραμματική επαφή με το KKE. Όλες οι θέσεις που
πήρε τα τελευταία χρόνια (για το ΠΑΣΟΚ, την E.E., το Κυπριακό, την οικονομία)
διαπερνούνται από αυτό το νήμα. Ήταν σήματα στο KKE: είμαστε κοντά σας ό,τι κι
αν λέτε εναντίον μας.

Το γιατί ο κ. Αλαβάνος πιστεύει ότι το KKE θα συνεργαστεί μαζί του δεν το έχει
εξηγήσει. Παρά ταύτα, αυτός και οι φίλοι του ακολούθησαν τούτη την πολιτική με
συνέπεια. Επέβαλαν την ατζέντα τους, ανάγκασαν τους εσωκομματικούς τους
αντιπάλους να απολογούνται για τις απόψεις τους και, τελικά, άλλαξαν τον
χαρακτήρα του κόμματος. Το πρόσφατο συνέδριο ήταν απλώς η τυπική επικύρωση της
κυριαρχίας τους.

H ανανεωτική πτέρυγα αντέδρασε στη βαθμιαία περιθωριοποίησή της πηγαίνοντας
από υποχώρηση σε υποχώρηση. Θέσεις που παλαιότερα θεωρούνταν αυτονόητες
εγκαταλείφθηκαν: Οι δημιουργοί της ανανεωτικής αριστεράς ευαγγελίζονταν
πλατιές συμμαχίες. Ο σημερινός ΣΥΝ μιλάει μόνο με μικρές ομάδες της αριστεράς.
H ανανεωτική αριστερά ήταν πάντα φιλοευρωπαϊκή δύναμη. Σήμερα ο ΣΥΝ είναι (με
ή χωρίς προσχήματα) «ευρωσκεπτικιστικό» κόμμα. Πριν από έξι μήνες ο ΣΥΝ είπε
Ναι στο σχέδιο Ανάν. Τώρα θα έλεγε Όχι. Ο ΣΥΝ ήταν πάντα αντιεθνικιστική
δύναμη. Θα είναι αύριο; Όλες οι υποχωρήσεις ήταν προϊόν συμβιβασμών που έγιναν
για να αποφευχθούν τα χειρότερα. Στην πραγματικότητα, η ανανεωτική πτέρυγα
εκχωρούσε τα κοσμήματα του στέμματος για ψίχουλα.

Το θέμα ότι η σύμπλευση με το KKE, εκτός από ανέφικτη, είναι και ανεπιθύμητη,
ουσιαστικά, δεν τέθηκε. Ο στόχος του KKE είναι η επιβολή κάποιας μορφής
σοβιετικού συστήματος. Το σύστημα αυτό δοκιμάστηκε και κατέρρευσε. Πολλά
μπορούν να συμβούν στο μέλλον. H παλινόρθωση όμως μιας κεντρικά σχεδιαζόμενης
οικονομίας διευθυνόμενης από μονοκομματικό κράτος δεν θα συμβεί. Ένα κόμμα που
ο τελικός του στόχος προέρχεται από το παρελθόν και δεν αντιπροσωπεύει τίποτε
για το μέλλον δεν είναι προοδευτικό.

Με εξαίρεση τις θέσεις του ΣΥΝ για την εξωτερική πολιτική, οι υποχωρήσεις της
ανανεωτικής πτέρυγας όχι μόνο δεν απέτρεψαν τη μετάλλαξη του κόμματος σε
ελαφρών βαρών KKE αλλά της έδωσαν και πολιτικό άλλοθι.

Ο τρόπος που ο ΣΥΝ περιγράφει την πραγματικότητα συγγενεύει πια με του KKE.
Κείμενα και ομιλίες φιλοτεχνούν μιαν εφιαλτική εικόνα της πραγματικότητας που
δεν επιδέχεται διαβαθμίσεις και αποχρώσεις. H δυστυχία στην Ελλάδα είναι
περίπου ισοδύναμη με τη δυστυχία στο Σουδάν και τίποτε καλό δεν γίνεται
πουθενά. Οποιοδήποτε στοιχείο ή πληροφορία ενισχύει την εικόνα αυτή
υιοθετείται, ό,τι τη διαψεύδει απορρίπτεται. H αποστολή της δεν είναι να
φωτίσει, είναι να «χαλυβδώσει το φρόνημα». Όλα τούτα δεν αποτελούν κρούσμα
αχρωματοψίας. Ο σκοπός είναι να εξοβελιστεί η ιδέα ότι το «σύστημα» επιδέχεται
βελτιώσεις. Το ενδεχόμενο η στρατηγική αυτή να είναι αναξιόπιστη και αδιέξοδη
δεν συζητιέται. Είναι ταμπού.

Με τον καιρό, οι εφαρμόσιμες προτάσεις πολιτικής του ΣΥΝ αραίωναν.
Αντικαθίσταντο από λέξεις όπως νεοφιλελευθερισμός ή παγκοσμιοποίηση, που
σημαίνουν από τα πάντα μέχρι τίποτε. Στις λέξεις αυτές φορτώνονται όλα τα
δεινά του κόσμου και τσουβαλιάζονται ετερόκλητα πράγματα. Με τούτες ως όπλο
αντιμετωπίζονται οι πολιτικές των μεγάλων κομμάτων. Οι τελευταίες δεν
κρίνονται με βάση τα υπέρ και τα κατά τους. Κρίνονται με βάση την ταμπέλα που
επισυνάπτει η ηγεσία του κόμματος. Έτσι, μερικές ευρύχωρες λέξεις γίνονται
όργανο χειραγώγησης. Από τη στιγμή που η ηγεσία «αφορίσει» μια πολιτική ως
νεοφιλελεύθερη, οι οπαδοί καλούνται να την απορρίψουν χωρίς δεύτερη σκέψη. H
διαφορά με το KKE είναι διαφορά ορολογίας (το KKE προτιμάει λέξεις όπως
ιμπεριαλισμός και ολιγαρχία). H ουσία είναι η ίδια: ούτε το KKE ούτε ο
σημερινός ΣΥΝ ενδιαφέρονται πρωτίστως να λύσουν προβλήματα. Χρησιμοποιούν τα
(υπαρκτότατα) προβλήματα ως όχημα για να καταγγείλουν το «σύστημα».

Ούτε η αντιμετώπιση των εσωκομματικών διαφωνιών ήταν υποδειγματική. Τα
τελευταία χρόνια, οποιοσδήποτε έθετε θέμα συνεργασίας με το ΠΑΣΟΚ ή υπέβαλλε
το ερώτημα «τι σημαίνει αριστερά μετά το 1989» ενοχοποιούνταν αυτομάτως ως
ενδοτικός και καρεκλοθήρας. H ανανεωτική πτέρυγα του ΣΥΝ ανέχθηκε την
κατάσταση αυτή και φαντάζομαι ότι θα τη λουστεί αύριο.

Τώρα το παιχνίδι έληξε. Ο κ. Αλαβάνος είναι ο νόμιμος κληρονόμος του ΣΥΝ και η
πλειοψηφία του αμετάστρεπτη. Μια λύση για την ανανεωτική πτέρυγα είναι να
συνεχίσει τις υποχωρήσεις και να βλέπει αχτίδες φωτός εκεί όπου δεν
υφίστανται. Τούτο θέτει το ερώτημα εάν υπάρχει κάποιο όριο στις υποχωρήσεις
που είναι διατεθειμένοι να κάνουν. H άλλη λύση είναι να αγνοούν συστηματικά
την πλειοψηφία. Αυτό δεν είναι ιδιαίτερα έντιμο ούτε δημοκρατικό. Ο κ.
Αλαβάνος εξελέγη με 60%. Δικαιούται (και θα επικαλεστεί το δικαίωμά του) να
διαχειριστεί το κόμμα του όπως νομίζει. Χωρίς σημαντική αλλαγή στη γραμμή
πλεύσης του ίδιου του κ. Αλαβάνου, είναι αμφίβολο εάν η ανανεωτική πτέρυγα
μπορεί να επιβιώσει πολιτικά στον σημερινό ΣΥΝ.

Ο Χρυσάφης Ιορδάνογλου διδάσκει στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.