TPITH AΠOΨH 2005: χρονιά του ρίσκου

Δεν κινδυνεύουμε τόσο απ’ τις λέξεις όσο απ’ την ερημιά των νοημάτων

Ιακ. Ζουγανέλη, Πολυώνυμα

H διακινδύνευση είναι το νεωτερικό συνώνυμο της τύχης, μολονότι ο
διακινδυνεύων συνήθως δεν έχει επίγνωση του κινδύνου καθώς νομίζει ότι ελέγχει
τη μοίρα του.

Ο σύγχρονος άνθρωπος, ως οιονεί-ισόθεος, αρέσκεται στο να παίζει με τα
προβλέψιμα ενδεχόμενα, ξεχνώντας ίσως ότι η εκ των προτέρων γνωστή έκβαση «του
παιχνιδιού» (χωρίς δηλαδή πιθανότητα λάθους ή έκπληξης) είναι ασύμβατη με τη
φύση των (όποιων) παιγνίων.

Ακόμα και στις καλά προσδιορισμένες συνθήκες ελλοχεύει για έναν
λογικό/μετρημένο παίκτη, ο παράγοντας του ρίσκου (ως αντίληψη και ως
διαχείριση του αντικειμενικού στοιχείου).

Μόνον όσοι πιστεύουν ότι το ρίσκο δεν είναι «μέγεθος» αλλά «ένας τρόπος του
σκέπτεσθαι» δίνουν στο υποκειμενικό στοιχείο περισσότερο πολιτικά παρά
τεχνοκρατικά χαρακτηριστικά.

Σε κάθε πάντως περίπτωση το περιβάλλον διακινδύνευσης παίρνει τον τόνο του από
απειλές και κινδύνους που απορρέουν από τις αποφάσεις των ανθρώπων και όχι από
«το πεπρωμένο της ανθρωπότητας».

H παγκοσμιοποίηση των κινδύνων, οι πολλαπλές ανασφάλειες και μέσα στην Ευρώπη,
η έλλειψη εμπιστοσύνης στους εθνικούς θεσμούς (και θεματοφύλακες;) προκαλεί
μια σχεδόν μόνιμη αίσθηση απειλής (και αβοηθησίας) που δεν μπορεί να την
αντιμετωπίσουμε το 2005 ποντάροντας μόνο στην «καλή μας τύχη».

Πρέπει συνεπώς, απ’ την αρχή της νέας χρονιάς, να συζητήσουμε ως ελληνική
κοινωνία για ορισμένα κρίσιμα θέματα όπως:

* Ποιοι (όλοι;) παίρνουν το ρίσκο της κυριαρχίας της αγοράς και του κέρδους
πάνω στην παγκόσμια ψυχή (global soul) και ποιοι (όλοι;) αναδέχονται τους
κινδύνους (και υφίστανται τις συνέπειες) μιας παγκοσμιοποίησης ντυμένης στο
χακί και κραδαίνουσας πυρηνικά όπλα;

* Ποιοι (όλοι;) παίρνουν το ρίσκο της ασύμμετρης ανάπτυξης και πορείας μέσα
στην Ευρωπαϊκή Ένωση δίχως δημοκρατικό έλεγχο και ποιοι (όλοι;) αναδέχονται
τους κινδύνους (και υφίστανται τις συνέπειες) της αντικατάστασης της κοινωνίας
των ελεύθερων πολιτών από μία «δικτυωμένη κοινωνία μυρμηγκιών»;

* Ποιοι (όλοι;) παίρνουν το ρίσκο της άσκησης (υπερήφανης;) εξωτερικής
πολιτικής στο όνομα της ιστορίας και της τιμής αυτού του έθνους και ποιοι
(όλοι;) αναδέχονται τους κινδύνους (και υφίστανται τις συνέπειες) από μια
realpolitik που συρρικνώνει όχι τη γεωγραφική έκταση της χώρας αλλά το όνειρο
των επόμενων γενεών να περπατάνε και να ζούνε «όρθιοι».

Ανεξάρτητα από τις διαφορετικές αναλύσεις και θέσεις των ελληνικών κομμάτων
ένα είναι το βέβαιο: δεν είναι πια ανεκτό άλλοι να παράγουν τους κινδύνους και
άλλοι να τους «πληρώνουν».

Πρέπει το 2005 να εξαλείψουμε από τη νοοτροπία και την πρακτική μας αυτή την
light δημοκρατία που συνίσταται σ’ έναν αμοραλιστικό συμψηφισμό των παρανομιών
με τελικό αποτέλεσμα το «δεν μου χρωστάς – δεν σου χρωστάω».

Δεν κυβερνούμε όλοι αυτή τη χώρα και δεν είμαστε όλοι συνυπεύθυνοι (ούτε
συνένοχοι) για όσα αποφασίζονται και εκτελούνται. Δεν είναι νοητό πλέον να
συγχέονται (εκ του πονηρού) η αυτοπαθής διακινδύνευση (στην οποία οι
αποφασίζοντες έχουν συνείδηση ρίσκου) με την ετεροπαθή διακινδύνευση (στην
οποία τα «θύματα» δέχονται παθητικά τις αποφάσεις). Μπορεί οι τύχες όλων των
ανθρώπων να βρίσκονται σε σχέση αλληλεξάρτησης, αλλά τούτο δεν σημαίνει ότι
όλοι οι κρίκοι της αλυσίδας παίζουν τον ίδιο ρόλο.

Το πρώτο που πρέπει λοιπόν ν’ αλλάξει στη χρονιά του ρίσκου στην οποία μπήκαμε
είναι η εξοργιστική ευθυνοφοβία/δειλία και η μη ανάληψη ευθύνης από τους
πολιτικούς (του παρελθόντος και του μέλλοντος) για όσα λένε και για όσα (δεν)
κάνουν και η αναξιοπρεπής στάση των ίδιων των πολιτών να καταπίνουν την όποια
δικαιολογία αποτυχίας ή αδιαφορίας των κομματικών τους φίλων στο όνομα ενός
κακώς νοούμενου «πολιτικού κόστους».

Σε εποχές ρίσκου ή ξέρεις πότε, πού και πώς ρίχνεις τα ζάρια ή κάθεσαι
στ’ αυγά σου. Ο δημόσιος, ευρωπαϊκός και παγκόσμιος χώρος δεν είναι για τους
άτολμους, τους φοβισμένους και τους ριψάσπιδες. Αυτό ας το συνειδητοποιήσουν
και οι μεν και οι δεν…

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.