H Bρετανία «κάλυψε» τον Aττίλα
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά
H αποκάλυψη των βρετανικών αρχείων και η υποβοηθητική στάση ανοχής που
τήρησε η βρετανική κυβέρνηση στην τουρκική εισβολή στην Κύπρο τον Ιούλιο του
1974, επιβεβαίωσε την πεποίθηση της κυπριακής πολιτικής ηγεσίας αλλά και των
Ελληνοκυπρίων γενικότερα για τον παρασκηνιακό ρόλο που είχε τότε διαδραματίσει
στην τραγωδία της Κύπρου η βρετανική πολιτική.
 |
|
Ο τότε Τούρκος πρωθυπουργός Μπουλέντ Ετζεβίτ εξασφάλισε από τον Άγγλο ομόλογό |
H Βρετανία έδωσε, ως τρίτη εγγυήτρια χώρα της κυπριακής ανεξαρτησίας,
ελευθερία κίνησης στην Τουρκία για να εισβάλει στην Κύπρο υποσχόμενη ότι δεν
θα την παρεμπόδιζε στην εφαρμογή των σχεδίων της. Έγγραφο που αναφέρεται στις
κρίσιμες συνομιλίες του Τούρκου πρωθυπουργού Μπουλέντ Ετζεβίτ με τον Βρετανό
ομόλογό του Χάρολντ Ουίλσον, στο πρωθυπουργικό γραφείο της Ντάουνιγκ Στριτ 10,
τη νύχτα της 17ης Ιουλίου, που διήρκεσαν τρεισήμισι ώρες και σ’ αυτές
συμμετείχαν οι υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας των δύο χωρών, παρουσιάζει τον
Ετζεβίτ να ζητεί από τη βρετανική πλευρά να επιτρέψει τη διέλευση τουρκικών
στρατευμάτων μέσω των βρετανικών βάσεων για να αποφευχθεί, όπως είπε, η
αιματοχυσία.
«Βοήθεια»
Σε μια στιγμή ο Βρετανός πρωθυπουργός παρατήρησε ότι κατανοεί την έννοια των
όσων είχε πει ο ομόλογός του, ότι δηλαδή «αν η κατάσταση για την
τουρκοκυπριακή κοινότητα επιδεινωθεί η Τουρκία θα αισθανόταν την ανάγκη να
παρέμβει». Αλλά, συνέχισε ο κ. Ουίλσον, «δεν νομίζω ότι οι βάσεις μπορούν να
χρησιμοποιηθούν για τέτοιου είδους επέμβαση». Ο Μπουλέντ Ετζεβίτ, αναφέρει σε
συνέχεια το έγγραφο, απάντησε ότι δεν μπορούσε να επιμείνει στο σημείο για
χρησιμοποίηση των βάσεων. Άλλωστε, παρατήρησε, οι βάσεις δεν ήταν αναγκαίες
για τον σκοπό που είχε υπόψη του. «Ελπίζω, συνέχισε, ότι η βρετανική κυβέρνηση
θα μπορούσε να βρει άλλα μέσα να βοηθήσει την Τουρκία». Ο υπουργός Εξωτερικών,
Τζέιμς Κάλαχαν ρώτησε τι είδους βοήθεια.
«Ελπίζω, εξήγησε ο Τούρκος πρωθυπουργός, ότι η Βρετανία δεν θα παρεμβάλει
εμπόδια και ότι θα πείσει τις ΗΠΑ να κάμουν το ίδιο. Ο Χάρολντ Ουίλσον είπε
ότι η επιδίωξη του ομολόγου του είναι να μην παρέμβει η Βρετανία για να
αποκλείσει ό,τι σκέπτεται να κάμει η Τουρκία προς αποκλεισμό των Ελλήνων.
Οπότε ο Ετζεβίτ ρώτησε «μπορεί η Βρετανία να το αναλάβει αυτό;». Ο Κάλαχαν
απάντησε ότι «αυτό δεν είναι αδύνατο». Πόσο ηθελημένη ήταν αυτή η στάση της
Βρετανίας και πόσο δύσκολο θα ήταν για την Τουρκία να προχωρήσει στην εισβολή
χωρίς μια τέτοια έμμεση υποστήριξη, φαίνεται και από μια τηλεφωνική συνομιλία
μεταξύ Ουίλσον και Ετζεβίτ στις 24 Ιουλίου, τέσσερις ημέρες ύστερα απ’ αυτήν,
οπότε ο πρώτος με αυστηρό ύφος προειδοποίησε τον δεύτερο ότι θα είχε συνέπειες
αν οι τουρκικές δυνάμεις δοκίμαζαν να καταλάβουν το αεροδρόμιο. Ο Τούρκος
πρωθυπουργός ήταν όλο απολογίες.
Άλλα λόγια στον Μακάριο
Κατά τη συνάντηση με τον Μακάριο στις 17 Ιουλίου, την πρώτη μετά το
πραξικόπημα, στην Ντάουνιγκ Στριτ 10 – εκεί που το βράδυ έγινε η συνάντηση με
τον Ετζεβίτ – ο Βρετανός πρωθυπουργός διερμήνευσε με πολύ θερμά λόγια όχι μόνο
τη συμπάθειά του για τη δοκιμασία του Κύπριου ηγέτη αλλά και την υποστήριξη
της κυβέρνησής του στον «εκλεγμένον Πρόεδρο της Κύπρου». Την ίδια εκείνη ημέρα
ο υπουργός Άμυνας, Ρόι Μέισον, ετοίμασε, κατ’ εντολήν τού επί των Εξωτερικών
υπουργού Τζέιμς Κάλαχαν, μελέτη για το τι θα χρειαζόταν στο ενδεχόμενο
απόφασης του Λονδίνου για επανεγκατάσταση, με στρατιωτικά μέσα, του Μακαρίου
στην Προεδρία, κάτι βέβαια που, όπως κρίνεται από άλλα δεδομένα, είχε μόνο
θεωρητική σημασία.
Αυτά πάντως δεν εμπόδισαν τον Βρετανό πρωθυπουργό να συζητά έξι ημέρες
αργότερα, στις 25 Ιουλίου, με τον Τζέιμς Κάλαχαν και τον πρώην βασιλιά
Κωνσταντίνο, τρόπους παραμερισμού του Κύπριου ηγέτη. Σε εκείνη τη συνάντηση ο
Χάρολντ Ουίλσον είπε ότι αν ο Αρχιεπίσκοπος θα επέστρεφε στην Κύπρο θα
μπορούσε να δεσμευθεί να μείνει στην Προεδρία για περιορισμένο χρονικό
διάστημα. Ο Κάλαχαν είπε πως και αν ακόμη επείθετο ο Αρχιεπίσκοπος να
παραιτηθεί – πράγμα αμφίβολο, όπως παρατήρησε – και εκλεγόταν ο Γλαύκος
Κληρίδης, η παρουσία του στην Κύπρο θα αποτελούσε απειλή για την πολιτική
σταθερότητα. «Το πραξικοπηματικό καθεστώς, συνεχίζει το έγγραφο, «φαίνεται ότι
είναι προέκταση του καθεστώτος των Ελλήνων συνταγματαρχών. Ο νεοανακηρυχθείς
Πρόεδρος είναι ιδιαίτερα απαίσιο πράγμα. Μπορεί να ανακηρύξει την Ένωση. Αλλά
μπορεί να τα καταφέρει να επιβληθεί και στο τέλος μπορεί να υποχρεωθούμε να
συνεργασθούμε μαζί του για να διατηρήσουμε τις κυρίαρχες βάσεις».
Αιφνιδιάστηκε
Από την πρώτη ημέρα της εισβολής όμως, η βρετανική κυβέρνηση έδωσε την
εντύπωση, όπως κρίνεται από τα έγγραφα, ότι ξαφνιάστηκε από την έκταση και τη
βιαιότητά της. Από ενωρίς το πρωί της 20ής Ιουλίου ο Κάλαχαν κάλεσε τον Τούρκο
πρεσβευτή, από τον οποίο ζήτησε «άμεσο τερματισμό των εχθροπραξιών» και τον
Έλληνα επιτετραμμένο, στον οποίο είπε ότι «το ελληνικό καθεστώς φέρει ευθύνη
για την όλη κατάσταση που οδήγησε στην εισβολή». Επίσης, κάλεσε Άγκυρα και
Αθήνα να στείλουν αντιπροσώπους τους για συνομιλίες στο Λονδίνο. Στις 3 το
απόγευμα της ίδιας ημέρας συνήλθε το μικρό υπουργικό συμβούλιο. Σε έκθεσή του
ο Κάλαχαν είπε ότι εξέφρασε την «έντονη αποδοκιμασία του για την επέμβαση».
Ανάμεσα στα μέτρα που ελήφθησαν ήταν και η ενίσχυση των στρατευμάτων στην
Κύπρο για προστασία των βάσεων.
Ο Κάλαχαν ζήτησε από τον Κίσιντζερ να επικοινωνήσει με τον Ετζεβίτ, πράγμα που
υπεσχέθη να κάνει ο Αμερικανός υπουργός αλλά, όπως είναι γνωστό, ακολούθησε ο
δεύτερος γύρος της εισβολής. Σε συνάντηση του Μακαρίου με τον Κάλαχαν, στις 9
Σεπτεμβρίου, ο Βρετανός υπουργός τάχθηκε αναφανδόν και με σκληρή γλώσσα υπέρ
της γεωγραφικής ομοσπονδίας λέγοντας στον Αρχιεπίσκοπο ότι στόχος του στις
νέες συνθήκες θα έπρεπε να είναι ο περιορισμός τής υπό τουρκικό έλεγχο
περιοχής.
Αιχμάλωτη της Ουάσιγκτον
Σε σχέση με το πραξικόπημα στην Κύπρο, τα έγγραφα παρουσιάζουν τη βρετανική
κυβέρνηση βαθύτατα ενοχλημένη με ανάλογες δηλώσεις αλλά σε κρίσιμα σημεία
φαίνεται αιχμάλωτη της Ουάσιγκτον. Όταν στις 18 Ιουλίου ο Κίσιντζερ με μήνυμά
του επέκρινε με αυστηρές παρατηρήσεις τη βρετανική πλευρά για το ότι είχε
ετοιμάσει ένα προσχέδιο ψηφίσματος για το Συμβούλιο Ασφαλείας υπέρ του
Μακαρίου και εναντίον των Ελλήνων αξιωματικών, ο Κάλαχαν απάντησε με
απολογητικό ύφος φθάνοντας στο σημείο να πει ότι εγκαταλείπεται η προσπάθεια.
Εξάλλου έγγραφο της 16ης Αυγούστου αναφέρεται σε πληροφορίες ότι η ελληνική
κυβέρνηση μελετούσε την αποστολή σε σχηματισμό νηοπομπής, από την Κρήτη στην
Κύπρο, μιας μεραρχίας και ότι το Λονδίνο και η Ουάσιγκτον προειδοποίησαν τον
Κωνσταντίνο Καραμανλή πως ήταν εναντίον μιας τέτοιας ενέργειας και δεν ήταν
διατεθειμένοι να εγγυηθούν αεροπορική προστασία.
Αρνητικός ο ρόλος των Βρετανών δηλώνει ο Δημ. Χριστόφιας
ΣΤΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ο Πρόεδρος Παπαδόπουλος απέφυγε να προβεί σε σχόλιο επί των
εγγράφων του Φόρεϊν Όφις, λέγοντας ότι θέλει πρώτα να τα μελετήσει. Αντίθετα,
ο πρόεδρος της Βουλής και γενικός γραμματέας του ΑΚΕΛ Δ. Χριστόφιας επέκρινε
τη στάση των Βρετανών λέγοντας ότι κάθε άλλο παρά φιλοκυπριακή στάση
επέδειξαν. Είπε ότι ο ρόλος των Βρετανών ήταν αρνητικός και πριν και μετά και
ότι στόχος τους ήταν και είναι η εξυπηρέτηση των γεωστρατηγικών τους
συμφερόντων. Ο επίτιμος πρόεδρος της ΕΔΕΚ B. Λυσσαρίδης είπε ότι ο ίδιος είχε
μιλήσει από τότε για τη στάση των Βρετανών, ότι δηλαδή τήρησαν εποικοδομητική
για την Τουρκία στάση και αρνητική για την Κύπρο. Πάγιος στόχος τους, είπε ο
κ. Λυσσαρίδης, ήταν η πρόκληση ανωμαλίας στο νησί.
Google news
