TPITH AΠOΨH Yπό το άγχος των τηλεοπτικών τσουνάμι

Αλίμονο, αν δεν πεθάνουμε από κάποιον σεισμό, τότε κινδυνεύουμε από τα
τσουνάμι που θα προκαλέσει, κι αν όχι, πιο πιθανό να πάθουμε κάτι από το
πρόσφατο άγχος μας μέχρι να εκδηλωθούν αυτές οι θεομηνίες. Κάπως έτσι θα
μπορούσε να αποτιμήσει κανείς την εικόνα που εισπράττουμε διαμέσου των ΜΜΕ τις
τελευταίες ημέρες, όπως ακριβώς και στους πολλούς πρόσφατους σεισμούς που
είχαν κάνει έντονη την παρουσία τους σχεδόν σε ολόκληρη τη χώρα.

Ο πρόσφατος σεισμός στη Νοτιοανατολική Ασία, κι ευτυχώς εκτός της ευρύτερης
περιοχής μας, κατέδειξε για μια ακόμη φορά ότι τα όρια ανάμεσα στην ενημέρωση,
την κινδυνολογία και τη θεαματοποίηση είναι ιδιαίτερα δύσκολο να τηρηθούν,
όταν μάλιστα η πίεση του χρόνου, ο ανταγωνισμός, η ανασφάλεια, η υπερβολή
μπροστά στην παντοδυναμία της φύσης εναλλάσσονται με τόση ταχύτητα.
Αποτέλεσμα: το μέτρο να χάνεται τόσο εύκολα όσο γρήγορα μπορείς να ενημερώσεις
τους ανθρώπους.

Μέσα στην τελευταία εβδομάδα, λέξεις ή φράσεις, πλέον κλισέ, όπως οι πιθανές
επιπτώσεις για την Ελλάδα, που στην ουσία ουδείς γνωρίζει, διαφορετικά θα ήταν
ένας μικρός Θεός, ήταν τόσο συχνές όσο και δυστυχώς προβλέψιμες. Προβλέψιμες
ήταν και οι ερωτήσεις για τις προβλέψεις των σεισμολόγων περί διέγερσης των
πλακών και νέων σεισμών σχεδόν σε όλη τη χώρα, προβλέψιμες ήταν επίσης οι
υπονοούμενες, ευτυχώς αυτή τη φορά, αντιπαραθέσεις και βεβαίως προβλέψιμη,
ιδίως καθώς εν μέσω εορτών δεν υπάρχουν και πολλές ειδήσεις, η υπερενασχόληση
των τηλεοπτικών μέσων.

Έτσι, καθώς όλοι επικαλούνταν μια μάλλον απροσδιόριστη δεοντολογία, οι μεν
προσπαθούσαν να «βγάλουν είδηση» από τους επιστήμονες για το «ποιες περιοχές»
είναι επικίνδυνες, οι δε επιστήμονες να «μιλούν» από κανάλι σε κανάλι, να
ξαναβγαίνουν πάλι «ευγενικές κόντρες» κ.ο.κ. Αποτέλεσμα: ο μέσος Έλληνας να
έχει αρχίσει να «τρέμει» στην αναμονή της διέγερσης των τεκτονικών πλακών κι
επικείμενων σεισμών, παρά να μαθαίνει να ζει μαζί τους (αν βεβαίως μπορεί
κανείς να μάθει να ζει μαζί τους).

Πού αρχίζει η ενημέρωση και πού σταματά σε τέτοιες περιπτώσεις είναι
ομολογουμένως εξαιρετικά δύσκολο. Δυστυχώς, τα όρια ανάμεσα στην ενημέρωση και
την κινδυνολογία, παράγωγο της υπερβολής, είναι δυσδιάκριτα. Κάτι που το
είχαμε ξαναζήσει και μάλιστα εντονότερα σε παλαιότερες στιγμές, όπως με τους
τόσους σεισμούς σε μια άκρως σεισμογενή χώρα.

Πράγματι, μια φυσική καταστροφή κι όταν μάλιστα συνδέεται με χιλιάδες θύματα
καθίσταται αυτόματα και εξ ορισμού πρώτη είδηση. Κι αυτό γιατί τα αποτελέσματα
μιας τέτοιας θεομηνίας έχει όλους τους παράγοντες που την καθιστούν είδηση
πρωταρχικής σπουδαιότητας για την ενημέρωση του κοινού. Αν μη τι άλλο έχει
επικαιρότητα, εγγύτητα, καθώς εμπλέκονται Έλληνες κι όλος ο ελλαδικός χώρος
είναι επιρρεπής σε σεισμούς, σπουδαιότητα, καθώς όλοι οι πολίτες
αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα, σπανιότητα, καθώς όπως και να το κάνουμε
τέτοιες θεομηνίες δείχνουν τη ματαιοπονία μας ακόμη κι όταν πάμε να
χαλαρώσουμε, εκκρεμότητα και μάλιστα κλιμακούμενη εκκρεμότητα, καθώς δεν
ξέρεις ποιες θα είναι οι επιπτώσεις ενός τόσο μεγάλου σεισμού, αφού όλοι πλέον
γνωρίζουμε τη θεωρία του «ντόμινο» κι όχι μόνο, αλλά κάνουμε παράλληλα
οικονομίες στις οικοδομές ή ρίχνουμε μερικούς τοίχους για να ανανεώσουμε το
διαμέρισμά μας παρότι έχει κτιστεί με τους παλαιότερους οικοδομικούς
κανονισμούς.

Όλα αυτά τα στοιχεία καθιστούσαν και την πρόσφατη θεομηνία στη Νοτιοανατολική
Ασία πρωταρχικής σημασίας είδηση και τα ΜΜΕ έσπευσαν με φοβερή ομολογουμένως
ταχύτητα να την καλύψουν. Για μια ακόμη φορά φάνηκε τόσο η κυριαρχία της
τηλεόρασης απέναντι στα άλλα μέσα ενημέρωσης όσο και τα μειονεκτήματά της για
μια νηφάλια ενημέρωση, πράγμα βέβαια που συμπαρέσυρε ορισμένα έντυπα την
επομένη προκαλώντας νέα αναστάτωση.

Ωστόσο, για μια ακόμη φορά, και υπό το βάρος του ανελέητου ανταγωνισμού των
καναλιών για το ποιος θα έχει τις περισσότερες προβλέψεις και «καλύτερες»
εικόνες, χάθηκε το μέτρο οδηγώντας έτσι αρκετές φορές στην υπερβολή και κατά
συνέπεια να αγγίζει συχνά την κινδυνολογία. Όμως, η σύγχρονη ενημέρωση,
τηλεοπτική ή έντυπη, οφείλει να εντάσσεται σε κάποιο πλαίσιο, να προσφέρει
πληροφορίες που έχουν ένα σκοπό, που οδηγούν κάποιον να αναζητήσει
περισσότερες πληροφορίες με σκοπό να κατανοήσει κάτι που αφορά τον κόσμο.
Χωρίς οργανωμένες πληροφορίες μπορεί να γνωρίζουμε κάτι από τον κόσμο, αλλά
πολύ λίγα σχετικά γι’ αυτόν. Όταν κάποιος έχει γνώση, μπορεί να βγάζει νόημα
από τις πληροφορίες, γνωρίζει πώς να συσχετίσει τις πληροφορίες με τη ζωή
κάποιου και ειδικότερα γνωρίζει πότε οι πληροφορίες είναι άσχετες.

Το έργο των ΜΜΕ θα ήταν μεγίστης σημασίας και συμβολής, αν με τη βοήθεια των
ειδικών μάς πληροφορούσε περισσότερο για το πώς να ζούμε με τους σεισμούς, τι
πρέπει να προσέχουμε, πώς να αντιμετωπίζουμε αυτές τις επικίνδυνες καταστάσεις
ή θεομηνίες από το να αφήνουμε τη συναισθηματική φόρτιση να κυριεύει τη λογική
μας. Κι αυτό γιατί, σε αντίθεση με άλλες φορές, η ελληνική τηλεόραση έχει την
εμπειρία για να αντιμετωπίζει τέτοια συμβάντα εξαιρετικής σπουδαιότητας και
σημασίας.

Ο Στέλιος Παπαθανασόπουλος είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME του Πανεπιστημίου Αθηνών.