Δρόμοι

Στην Πομπηία…

… εκείνο που τραβούσε πάντα την προσοχή ήταν τα ανθρώπινα σώματα. Υπάρχουν
και άλλα μέρη του ρωμαϊκού κόσμου όπου μπορεί κανείς να γυρίσει πίσω στον
χρόνο και να περπατήσει στους δρόμους μιας αρχαίας πόλης. Το λιμάνι της Όστιας
έχει διατηρηθεί τόσο καλά όσο και οι τόποι που κατέστρεψε ο Βεζούβιος. Το ίδιο
και η αγορά του Τραϊανού στη Ρώμη. Όμως εκείνο που έχει να προσφέρει η Πομπηία
είναι τα ανθρώπινα σώματα.

Χιλιάδες…

… από αυτά. Σκελετοί. Και εκμαγεία παραγεμισμένα με γύψο, τον οποίο οι
αρχαιολόγοι έχυσαν μέσα στις κοιλότητες που είχαν αφήσει τα σώματα στη
στερεοποιημένη ηφαιστειακή λάβα. Έτσι φαίνεται ανάγλυφο το σώμα, οι πτυχώσεις
από τα ρούχα, ακόμη και οι εκφράσεις του προσώπου. Προκαλούν πολύ πιο δυνατά
συναισθήματα από τους ανασκαμμένους δρόμους και τις ξεφλουδισμένες
τοιχογραφίες της πόλης. Και έχουν εμπνεύσει μυθιστορήματα, ποιήματα, ζωγραφικά
έργα, όπερες και αναρίθμητες κινηματογραφικές ταινίες για τις «τελευταίες
ημέρες της Πομπηίας». H αγωνία του θανάτου, η γενναία και ανώφελη προσπάθεια
των ανθρώπων να γλιτώσουν, ο τρυφερός τελευταίος εναγκαλισμός τους που
απαθανατίστηκε στον γύψο. Από τις πρώτες ανασκαφές στην πόλη, τον δέκατο όγδοο
αιώνα, οι αρχαιολόγοι τοποθετούσαν περίτεχνα τους σκελετούς γύρω από τους
χώρους των ανασκαφών για να εντυπωσιάσουν τα σημαντικά πρόσωπα που τους
επισκέπτονταν. Και όπως γράφει η ιστορικός Μαίρη Μπίαρντ, «χρυσοδάκτυλοι»
περιηγητές έβρισκαν την ευκαιρία να ξαλαφρώσουν τους σκελετούς από κάποια
(αναμνηστικά) κοκαλάκια.

«Αρρία Μαρκέλλα»…

… επιγράφεται η νουβέλα που εμπνεύστηκε τον δέκατο ένατο αιώνα ο Θεόφιλος
Γκοτιέ από την καταστροφή της Πομπηίας. Ένας νεαρός Γάλλος ζει μια ερωτική
ιστορία του 79 μ.X., αφού γοητεύεται από το αποτύπωμα ενός γυναικείου στήθους
που βρέθηκε στη λάβα, στη λεγόμενη βίλα του Διομήδη, από όπου αποκόπηκε και
εκτέθηκε στο Μουσείο της Νάπολης. «Και να σκεφτεί κανείς» λέει αναστενάζοντας
ο νεαρός μπροστά στην προθήκη του μουσείου, «πως τούτο το αποτύπωμα σώθηκε
τόσους αιώνες, ενώ τόσες και τόσες αυτοκρατορίες χάθηκαν χωρίς να αφήσουν
ίχνος». Βιάστηκε να μιλήσει. Γιατί, αργότερα, όταν ο Αμαντέο Μαγιούρι,
διευθυντής των ανασκαφών στην Πομπηία, θα αναζητήσει το περίφημο αποτύπωμα, θα
ανακαλύψει πως έχει χαθεί. Λένε πως αποσυντέθηκε από τις πολλές δοκιμασίες
στις οποίες το υπέβαλαν με χημικές ουσίες οι αρχαιολόγοι.

H μνήμη…

… αποσυντίθεται και αυτή. Σε λίγο, η τραγωδία της Ινδονησίας θα ξεχαστεί,
όπως ξεχάστηκε και η Πομπηία. Πότε έγινε η καταστροφή; Το 79 μ.X.; Ούτε αυτό
είναι βέβαιο. H μοναδική μαρτυρία που διασώθηκε είναι από τον Πλίνιο τον
Νεώτερο – ο οποίος είχε τη σύνεση να μείνει στο σπίτι του και να μην πάει με
τον θείο του για να παρακολουθήσει από κοντά την έκρηξη του ηφαιστείου. Όμως,
ο Πλίνιος δεν αναφέρει πουθενά ημερομηνία. Τι απομένει; Μονάχα η τρυφερή
ανάμνηση από εκείνο το γυναικείο στήθος, απαράλλαχτη από γενιά σε γενιά,
φυλαγμένη στο εκμαγείο των αιώνων.