«Δαμάζουν» το πάθος των ναρκωτικών

Τι είναι, επιτέλους, αυτό που οδηγεί το ανθρώπινο είδος στη χρήση και
κατάχρηση ουσιών ή ακόμη και στην εξάρτηση από αυτές; Όλο και περισσότερες
επιστημονικές απόψεις συνηγορούν υπέρ της ύπαρξης ενός ενστίκτου που
κατευθύνει τον άνθρωπο στην απόδραση από τον ίδιο του τον εαυτό με τη βοήθεια
της χημείας.

Οι επιστήμονες θεωρούν πως αν καταλάβουν τι σπρώχνει τους ανθρώπους προς τις
ουσίες θα κατανοήσουν και πολλά πράγματα για την ίδια τη λειτουργία του
ανθρώπινου εγκεφάλου. Έτσι θα δοθεί η δυνατότητα νέων πιο αποτελεσματικών
τρόπων θεραπείας των εξαρτημένων, ενώ παράλληλα θα αναδειχθούν νέα στοιχεία
σχετικά με πολλά από τα μυστήρια του ανθρώπινου νου.

Από την προϊστορική ακόμη εποχή, οι ψυχοδραστικές ουσίες αποτελούσαν
κομμάτι της ζωής του ανθρώπου. Σήμερα το αλκοόλ, ο καπνός, τα ηρεμιστικά
φάρμακα είναι στην ημερήσια διάταξη πολλών ανθρώπων και χρησιμοποιούνται
περιστασιακά από πολλούς άλλους. Παράλληλα, οι χρήστες παράνομων ουσιών – από
την κάνναβη μέχρι την κοκαΐνη και τα συνθετικά ναρκωτικά – συνεχώς αυξάνονται
παγκοσμίως. Όσο για την καφεΐνη, αυτή είναι η… εξάρτηση όλης σχεδόν της
υφηλίου.

Τους αρέσει. Γιατί, όμως, οι άνθρωποι επιλέγουν να φορτώσουν τον
οργανισμό τους με χημικά; Οι επιστήμονες απαντούν χωρίς περιστροφές: γιατί
τους αρέσει!

Ψυχο-φαρμακολόγοι από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας υποστηρίζουν πως μετά
την πείνα, τη δίψα και τη γενετήσια ορμή, η χρήση ουσιών αποτελεί το τέταρτο
κυριότερο ένστικτο στον άνθρωπο: ανεξάρτητα από το τι προσπαθεί να πετύχει
κανείς, ευχαρίστηση, διέγερση ή χαλάρωση, ανακούφιση από τον πόνο ή απλά φυγή,
οι βαθύτερες ρίζες της χρήσης εντοπίζονται στην επιθυμία να νιώσει κανείς
διαφορετικά και να αποδράσει από την πραγματικότητα.

Το «διαφορετικό». Κάποιοι πετυχαίνουν αυτή τη φυγή με τον έρωτα, τα
ταξίδια, τα βιβλία ή τη διασκέδαση. Κάποιοι άλλοι όμως νομίζουν ότι η χημεία
είναι αυτή που θα τους εξασφαλίσει την απόδραση, το «διαφορετικό».

Το κυριότερο, ίσως, από τα διαφορετικά αυτά συναισθήματα που θέλει ο άνθρωπος
είναι η ευχαρίστηση. Σύμφωνα με τους νευρολόγους, η ευχαρίστηση σχετίζεται με
την παραγωγή στον οργανισμό συγκεκριμένων ουσιών, οι οποίες θεωρούνται ως τα
φυσικά οπιούχα του εγκεφάλου. Ερευνητές από Ινστιτούτο Scripps στην Καλιφόρνια
διαπιστώνουν πως ο εγκέφαλός μας έχει έναν τρόπο να θέτει όρια στην
ευχαρίστηση: έναν μηχανισμό που καθιστά εφήμερα τα ευχάριστα συναισθήματα. Σε
κάποιους οργανισμούς, ο μηχανισμός αυτός μπορεί να είναι υπερανεπτυγμένος,
περιορίζοντας έτσι την ευχαρίστηση παραπάνω από όσο πρέπει.

Το γεγονός δίνει μια εξήγηση στην τάση του ανθρώπου να χρησιμοποιεί χημικές
ουσίες που ενεργοποιούν τα κέντρα ευχαρίστησης στον εγκέφαλο: το άτομο
χρησιμοποιεί αυτές τις ουσίες γιατί νιώθει την ανάγκη να καταστείλει το
αίσθημα δυσαρέσκειας που τον κυριεύει.

Φυσικό κανναβινοειδές. Εξάλλου, πρόσφατες μελέτες σε ποντίκια έδειξαν
ότι το φυσικό κανναβινοειδές που ονομάζεται ανανδαμίδη αυξάνει την επιθυμία
για γλυκά. Κι αυτό οδηγεί τους επιστήμονες στο συμπέρασμα πως οι ψυχοδραστικές
ουσίες εντείνουν γενικά τα αισθήματα ευχαρίστησης, κάνοντας τον κόσμο να
φαίνεται πιο όμορφος. Την ίδια ώρα, ορισμένες επιστημονικές απόψεις θεωρούν
πως ένας ακόμη λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι δοκιμάζουν ναρκωτικά είναι η
αναζήτηση του καινούργιου, η τάση εξερεύνησης που συνοδεύει τον άνθρωπο από
την αρχή της ύπαρξής του. Κάποιο ρόλο παίζει, σύμφωνα με τους επιστήμονες, και
η ριψοκίνδυνη φύση του ανθρώπου: για κάποιους το ρίσκο είναι συνώνυμο με την
ίδια την ευχαρίστηση.

Ύστερα από όλα αυτά, όλο και περισσότεροι επιστήμονες αλλάζουν γραμμή πλεύσης
ως προς τη χρήση ψυχοτρόπων ουσιών. Υποστηρίζουν πως αντί να εστιάζουν μόνο
στην καταστολή και την ποινικοποίηση των ουσιών, οι ειδικοί θα πρέπει να
προσανατολιστούν και στο πώς η επιθυμία των ανθρώπων για το διαφορετικό, για
μια διαφορετική κατάσταση του νου, θα γίνεται με πιο ασφαλή τρόπο. Το πώς
δηλαδή η… χημεία θα γίνει λιγότερο τοξική για τον άνθρωπο.

Το χρονικό της ψυχεδέλειας

* Πριν από 50.000 χρόνια. Παραστάσεις σε παλαιολιθικά σπήλαια σε Ευρώπη
και Αφρική καταδεικνύουν χρήση παραισθησιογόνων ουσιών από τους κατοίκους
τους. Σε τάφους της εποχής του homo Neandertal έχουν βρεθεί ίχνη του
διεγερτικού φυτού εφέδρα.

* 10000 π.X. Ενδείξεις για τις πρώτες καλλιέργειες μανδραγόρα, καπνού,
καφέ και κάνναβης.

* 4000 π.X. Αιγύπτιοι και Σουμέριοι εγκαινιάζουν την παρασκευή μπίρας.

* 1500 π.X. Έλληνες συγγραφείς αναφέρουν τα Ελευσίνια Μυστήρια όπου
γινόταν χρήση παραισθησιογόνων φυτών.

* 1450 μ.X. H κατανάλωση φύλλων κόκας εξαπλώνεται στους Ίνκας.

* 1519. Ένας Ισπανός αυλικός φέρνει στην Ευρώπη φυτά καπνού.

* 1805. Ο Γερμανός χημικός Φρίντριχ Σερτίνερ διαχωρίζει τη μορφίνη από
το όπιο.

* 1819. H καφεΐνη απομονώνεται από τον καφέ.

* 1868. Καθιερώνεται ο πρώτος νόμος περί ναρκωτικών, στην Αγγλία.

* 1887. Παρασκευάζεται η πρώτη αμφεταμίνη σε γερμανικό εργαστήριο.

* 1906. Αφαιρείται η κοκαΐνη από την συνταγή της κόκα – κόλα.

* 1909. Ποινικοποιείται η χρήση οπίου στις ΗΠΑ.

* 1912. Παρασκευάζεται το χάπι έκσταση.

* 1933. Ο Ελβετός χημικός Άλμπερτ Χόφμαν παρασκευάζει το LSD και
ανακαλύπτει τυχαία τις παραισθησιογόνες ιδιότητές του.

* 1975. Νομιμοποιείται η πώληση κάνναβης στα coffee shops της
Ολλανδίας.

* 1988. Τα ρέιβ πάρτι κάνουν την εμφάνισή τους στην Ευρώπη.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου