TPITH AΠOΨH Πώς οριοθετείται η διαπλοκή

H Γαλλίδα ανακρίτρια Ε. Joly λέει ανησυχητικά ότι «ο νόμος εφαρμόζεται σε
όλους, πλην εκείνων που κατέχουν πολιτική ή οικονομική εξουσία» (H δικαιοσύνη
είναι υπόθεση όλων μας). Μόνο στην Ελλάδα ο Πρωθυπουργός K. Καραμανλής
πιστεύει ακατανόητα (και αυτάρεσκα) ότι σπάζει το απόστημα της «διαπλοκής» με
το νομοσχέδιο για τον βασικό μέτοχο.

Σε αυτό το κείμενο θα προσπαθήσω να καταδείξω σύντομα γιατί οι ρυθμίσεις
τούτες αντιμετωπίζουν με έναν ελλειπτικό (ή ύποπτο) τρόπο αυτό το ακανθώδες
φαινόμενο.

Κατ’ αρχήν, στην εποχή του δικτυακού καπιταλισμού οι ισχυροί παράγοντες της
αγοράς μπορούν να μονοπωλούν άνετα τα κανάλια της επικοινωνίας, χωρίς να
δραστηριοποιούνται αναγκαστικά στον τομέα των δημόσιων έργων. Αυτήν την έννοια
της διαπλοκής έχει μάλλον υπόψη της και η «Παγκόσμια Έκθεση για τη Διαφθορά
του 2004» (Global Corruption Report 2004).

H προκειμένη, λοιπόν, έκθεση αναφέρεται ενδεικτικά στις περιπτώσεις της
Ουρουγουάης και της Γουατεμάλας. Σε αυτές τις χώρες γνωστοί μεγιστάνες της
αγοράς (που είναι ταυτόχρονα και ιδιοκτήτες μεγάλων τηλεοπτικών καναλιών)
αποκτούν ιδεολογική «κυριαρχία», προβάλλοντας με καταχρηστικό τρόπο τις
απόψεις των κυβερνητικών κομμάτων. Εδώ η επιρροή τής «δημόσιας σφαίρας»
γίνεται αριστοτεχνικά, χωρίς να υπάρχει καμία συναλλαγή με το δημόσιο.

Ωστόσο, το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και σε πολλά δυτικά κράτη. Όμως η ελληνική
κυβέρνηση έκανε ύποπτα (αυτό που έκανε και η προηγούμενη): δηλαδή, θέλησε να
απαγορεύσει απλώς τη σύμπτωση των δύο γνωστών ιδιοτήτων. Δηλαδή, της ιδιότητας
του ιδιοκτήτη των mass media και της ιδιότητας του ιδιοκτήτη μιας επιχείρησης
που αναλαμβάνει δημόσια έργα. Γιατί το έκανε αυτό;

Μήπως για να «εξουδετερώσει» την ισχύ του νόμου σε κάποιους συγκεκριμένους
επιχειρηματίες; Που έχουν τηλεοπτικά κανάλια, προβάλλουν ανηλεώς τις δικές της
απόψεις (αλλά δεν έχουν δοσοληψία με το Δημόσιο);

Αν αυτό ισχύει, τότε είναι σίγουρο ότι ο K. Καραμανλής δεν ενδιαφέρεται για να
ακρωτηριάσει τις ανώμαλες σχέσεις ανάμεσα στην επιχειρηματική και την πολιτική
εξουσία. Νοιάζεται απλώς για να φέρει στο προσκήνιο κάποιους ισχυρούς
«παίκτες» της αγοράς, που θα του εξασφαλίσουν τη δική του ηγεμονία!

Επομένως, υπάρχει μια στοιχειώδης δημοκρατική επιταγή. Δηλαδή, το νομοσχέδιο
για τον βασικό μέτοχο πρέπει να εμποδίσει θεσμικά τη μονοπώληση των mass media
από τα μεγάλα αφεντικά, τα οποία έχουν συνολικά μια κυρίαρχη θέση σε έναν ή
περισσότερους τομείς της ελληνικής οικονομίας (και όχι απλώς το 1% στα MME).
Μόνο έτσι θα κτυπηθεί σοβαρά το αποκρουστικό φαινόμενο του «Μπερλουσκονισμού»
(«Economist», 30 Οκτωβρίου 2003).

Όμως, σε αυτό το σημείο θα ήθελα να αναφέρω και κάτι άλλο. Δηλαδή, το
προκείμενο νομοσχέδιο στέλνει, κατά τη γνώμη μου, σημειολογικά και κάποια
λανθασμένα μηνύματα στην κοινωνία των πολιτών.

Τι εννοώ; H «ψευδεπίγραφη» αυστηρότητά του περνάει την εντύπωση ότι με τις
προβλέψεις τούτες θα κτυπηθεί τελειωτικά η διαπλοκή. Με αυτόν τον τρόπο
υποβαθμίζεται εξ αντικειμένου (και απαράδεκτα) ένας άλλος καταλυτικός
παράγοντας.

Δηλαδή ότι η διαφθορά «μαστιγώνεται» πραγματικά μόνο όταν υπάρχει πλατιά
υποστήριξη στο εγχείρημα τούτο από τους ίδιους τους πολίτες. Έτσι, μόνο με την
πρωτοβουλία της Ένωσης για την προστασία των φορολογουμένων του Παρισιού
ξεκίνησε η τρομερή υπόθεση Αλαν Ζιπέ για τη διεφθαρμένη διαχείριση των
ακινήτων, που ανήκαν σε αυτόν τον δήμο.

Το ίδιο έγινε και στην Ιταλία με την επιχείρηση «καθαρά χέρια», όπου οι
αγανακτισμένοι πολίτες έστελναν φαξ στους δικαστές τού Μιλάνου, όταν υπήρχε
κίνδυνος να παρεμποδιστεί κάποια έρευνα (popolo dei fax).

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; H έννοια του βασικού μετόχου πρέπει να
ορισθεί διαφορετικά για να μην προκαλεί υποψίες. Αλλά ας μην έχουμε αυταπάτες.
H υπόθεση της διαφθοράς αφορά βασικά τους μεμονωμένους πολίτες, τους
δημοσιογράφους, τους δικαστές κ.λπ, που πρέπει να πιέζουν καθημερινά για την
κάθαρση στη δημόσια σφαίρα. Αλλιώς θα κυνηγούμε φαντάσματα σαν σύγχρονοι Δον
Κιχώτες, αφού η δυναμική της παγκοσμιοποιημένης αγοράς είναι ασταμάτητη!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής Πανεπιστημίου του A.Π.Θ.