TPITH AΠOΨH Δεκαπέντε χρόνια ιδιωτική τηλεόραση

Δεκαπέντε χρόνια κλείνει η ελληνική ιδιωτική τηλεόραση και μέσα σε αυτά τα
δεκαπέντε χρόνια ζωής της έχει προσφέρει στο ελληνικό κοινό από ελληνικές
κωμικές, δραματικές και καθημερινές κοινωνικές σειρές – κυρίως στις ώρες
υψηλής τηλεθέασης – και ξένες παραγωγές υψηλού επιπέδου έως άπειρες ώρες
τηλεπαιχνιδιών· από αθλητικές απευθείας μεταδόσεις αγώνων μπάσκετ, ποδοσφαίρου
και βόλεϊ έως μαραθώνιες μεταδόσεις, από ταινίες, κοινωνικές, φανταστικές,
δράσης και περιπέτειας έως δακρύβρεχτες σαπουνόπερες, ριάλιτι, υπνωτιστές και
μέντιουμ· από ατέλειωτες ώρες συζητήσεων έως καβγάδες και συμφιλιώσεις στα
τηλεοπτικά παράθυρα των δελτίων ειδήσεων, από επιχειρήσεις διάσωσης, θεομηνίες
και ναυτικές τραγωδίες και καταστροφές δασών έως παρ’ ολίγον πολεμικές
συρράξεις. Το κυριότερο όμως είναι ότι η ελληνική τηλεόραση φαίνεται να ξέφυγε
οριστικά από το σύνδρομο της «κονσέρβας» και εισήλθε στο σύνδρομο της
«απευθείας σύνδεσης», των «παραθύρων» και των ριάλιτι άσημων που γίνονται
διάσημοι για λίγους μήνες και πρόσφατα των επωνύμων που επιζητούν να
ξαναγίνουν διάσημοι.

Στον τομέα της ενημέρωσης τα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων συναγωνίζονται συχνά
τις εκπομπές ελαφρών κοσμικών ειδήσεων. Οι ιθύνοντες των καναλιών σπάνια
αντιστέκονται στον πειρασμό να θυσιάσουν τις ειδήσεις στη μη είδηση. Τα
παραδείγματα είναι πολλά, σχεδόν καθημερινά. Στο αγοραίο και ανεξέλεγκτο πεδίο
που λειτουργεί η ελληνική τηλεόραση, οι ιθύνοντες και δημοσιογράφοι δεν
τολμούν να αντισταθούν όχι μόνο στη λογική του εντυπωσιασμού, αλλά και
προσελκύονται από την οφθαλμολαγνεία, την ευτέλεια και την κινδυνολογία.
Πρόκειται για τρία συστατικά, που στην πράξη έχουν αντικαταστήσει τις
παραδοσιακές δημοσιογραφικές αξίες και έχουν στην ουσία υιοθετηθεί και από τα
άλλα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

Στον τομέα της ψυχαγωγίας, η ελληνική τηλεόραση αποτελείται από ένα
συνονθύλευμα εκπομπών συντροφιάς, για τις νοικοκυρές, τους ηλικιωμένους και
τους ανέργους, που παραμένουν στο σπίτι τις πρωινές ώρες, από σίριαλ ελληνικής
παραγωγής ή μεταγλωττισμένα, ακριβού ή φθηνότερου κόστους, τα οποία
μεταδίδονται τις απογευματινές ώρες και απευθύνονται σε θεατές χωρίς άλλες
δυνατότητες ψυχαγωγίας. Ταινίες, ελληνικές ή ξένες, ολοένα και πιο φτηνές ή
και επαναλαμβανόμενες και πρόσφατα τα γνωστά ριάλιτι που εμπορευματοποίησαν
τους «μικρούς ήρωες της καθημερινότητας». Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι από
το 1995 έως το 2003, σε 47 τηλεοπτικά κανάλια είχαν επιβληθεί από το ΕΣΡ
πρόστιμα της τάξης των 7,63 εκατομμυρίων ευρώ για διάφορες παραβάσεις και
παραβιάσεις του νόμου. Οι περισσότερες από τις κυρώσεις έχουν να κάνουν με
κατηγορίες σχετικά με την παραβίαση των κανόνων δεοντολογίας, την υπέρβαση του
χρόνου διαφημίσεων, τη μη καταβολή πνευματικών δικαιωμάτων έως και την προβολή
«σκληρού πορνό».

Στον τομέα της επιμόρφωσης, εάν εξαιρεθεί η δημόσια τηλεόραση, στα ιδιωτικά
μεγάλα κανάλια είτε έχει εξαφανιστεί ή εξοστρακιστεί σε ώρες που ο κόσμος δεν
βλέπει τηλεόραση. Από την άλλη πλευρά, δεν πρέπει να παραβλέπουμε ότι παρά τις
έντονες κριτικές, η ιδιωτική τηλεόραση επέφερε πολυμέρεια όσον αφορά την
ενημέρωση του μέσου τηλεθεατή, καθιστώντας την κρατική παρεμβατικότητα πράξη
απηρχαιωμένη και χωρίς ουσιαστικό αντίκρυσμα, αλλά ως τακτική συνεχίζει να
παρουσιάζει ανθεκτικότητα.

Επιπλέον, ο τηλεοπτικός ανταγωνισμός, έντονος ή ανελέητος ή οτιδήποτε άλλο,
μπορεί να επιδέχεται μεν έντονη κριτική, πρόσφερε όμως πολύ μεγαλύτερες
δυνατότητες επιλογής στην ιστορία της ελληνικής τηλεόρασης. Στον τομέα
παραγωγής, η ιδιωτική τηλεόραση επέφερε μια αξιοσημείωτη άνοδο των ελληνικών
παραγωγών με τάσεις περαιτέρω αύξησης, μιας και η ιδιωτική τηλεόραση
υποτάσσεται στις επιθυμίες των καταναλωτών και οι εγχώριες παραγωγές αποφέρουν
υψηλότερη θεαματικότητα και διαφημίσεις, όμως σχεδόν όλες οι ελληνικές
παραγωγές έχουν μέση διάρκεια ζωής γύρω στον ενάμιση χρόνο, ενώ σε άλλες χώρες
η διάρκεια ζωής των επιτυχημένων παραγωγών ανέρχεται στα πέντε χρόνια.

Αλλά ενώ υπήρξε μια θεαματική αύξηση στην ποικιλία των κατηγοριών προγράμματος
και στον όγκο παραγωγής της ελληνικής τηλεόρασης, δεν υπήρξε ανάλογη αύξηση
στο επίπεδο των ιδεών. Το γεγονός ότι η βία στην ελληνική τηλεόραση δεν
περιορίζεται πλέον μόνο στην απεικόνισή της, αλλά έχει δραματικά αυξηθεί η
λεκτική βία, ιδίως για τις ελληνικές σειρές, επιβεβαιώνει τη στέρηση ιδεών.

H ποιότητα της ενημέρωσης αλλά και της ψυχαγωγίας εξακολουθεί να παραμένει το
ζητούμενο, όχι μόνο γιατί οι ιθύνοντες δεν έχουν καταλήξει στο τι συνιστά η
ποιότητα στην τηλεόραση, αλλά και γιατί αυτή παραμένει υποταγμένη στις
προσταγές ενός άναρχου καθεστώτος μέσα στο οποίο λειτουργεί η ελληνική
τηλεόραση. Μια συνθήκη που ευνοεί τη συστηματική παραβίαση της
ραδιοτηλεοπτικής νομοθεσίας, τους κανόνες δεοντολογίας και την αδυναμία των
εποπτικών αρχών να εποπτεύσουν.

Ο Στέλιος Παπαθανασόπουλος είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME του Πανεπιστημίου Αθηνών.