H ζωή και ο θάνατος του… βίντεο

Άλλαξε την καθημερινότητά μας, μας απελευθέρωσε, μας αγόρασε χρόνο…
Επαναστάτης της γενιάς του, το βίντεο, ύστερα από μια ένδοξη 25ετία, παραδίδει
τη σκυτάλη στον σύγχρονο διάδοχό του, το DVD. Όσο αντέξει κι αυτό…

Μέχρι τη δεκαετία του 1980, όποιος ήθελε να παρακολουθήσει ένα πρόγραμμα στην
τηλεόραση, έπρεπε αναγκαστικά να μείνει στο σπίτι. Το κοινωνικό φαινόμενο που
παρατηρείται στις μέρες μας σπάνια, ίσως μόνο σε μεγάλους ποδοσφαιρικούς
αγώνες πια – άδειες πόλεις και κόσμος που τρέχει για να βρίσκεται εγκαίρως στο
σπίτι – ήταν κάποτε καθημερινό. Τότε, είχαν την τιμητική τους τα σίριαλ και οι
κωμωδίες. Μάλιστα, ήταν τέτοια η απήχηση ορισμένων προγραμμάτων, που ακόμη και
κυβερνητικές παρεμβάσεις γίνονταν για να μη διαταραχθούν πολιτικές
διαδικασίες: Στα μέσα της δεκαετίας του ’60, το βρετανικό τηλεοπτικό δίκτυο
BBC ανταποκρίθηκε στο αίτημα της κυβέρνησης Ουίλσον και καθυστέρησε τη
μετάδοση του επεισοδίου της πετυχημένης σειράς «Till Death Us Do Part» το
βράδυ των εκλογών, ώστε ο κόσμος να πάει να ψηφίσει. Τέτοιος ήταν ο φόβος…
Ακόμη πιο χαρακτηριστική για την επιρροή που ασκούσε η τηλεόραση είναι η
ιστορία που κυκλοφόρησε στο Λονδίνο τη δεκαετία του ’70: μια αφρικανική φυλή
καθυστέρησε τη μετανάστευσή της σε άλλη περιοχή για να μη χάσει το τελευταίο
επεισόδιο του Ντάλας… Το βίντεο τα άλλαξε όλα. Οι εκλογές δεν απειλούνταν
πια από το… μαγικό κουτί και οι φυλές στην Αφρική μπορούσαν να μεταναστεύουν
όποτε το αποφάσιζαν.

Με την έλευση των βιντεοκλάμπ, οι εργαζόμενοι στην τηλεοπτική και κινηματογραφική βιομηχανία έγιναν πολύ πλουσιότεροι

1.200 ευρώ. Όταν το πρώτο διαθέσιμο – εμπορικά – μοντέλο βίντεο
κυκλοφόρησε στην αγορά, στα τέλη της δεκαετίας του ’70, κόστιζε περίπου 1.200
ευρώ και προκάλεσε μία από τις πέντε μεγαλύτερες αλλαγές στην ιστορία της
τηλεόρασης. Οι άλλες τέσσερις – η εφεύρεση της τηλεοπτικής συσκευής, η
βελτίωσή της σε έγχρωμη μονάδα, η δορυφορική και στη συνέχεια η ψηφιακή
μετάδοση – είχαν μεν μεγαλύτερη επίδραση στην παραγωγή των προγραμμάτων, όμως
το βίντεο ήταν εκείνο που είχε ίσως τη σημαντικότερη, στο πρόγραμμα των
τηλεθεατών. Ο καθένας μπορούσε πλέον να προγραμματίζει το βίντεο, να… γράφει
το πρόγραμμα που τον ενδιέφερε και να το βλέπει τη στιγμή που θα τον
εξυπηρετούσε περισσότερο. Και οι αλλαγές δεν περιορίζονταν μόνο σε αυτό. H
εικόνα μπορούσε να «παγώνει», να «προχωρά» μπροστά, σε άλλο σημείο του
προγράμματος, ή να «γυρίζει» πίσω – δυνατότητες που καμία τηλεοπτική συσκευή
δεν παρείχε.

Οι φόβοι. Οι εργαζόμενοι στην τηλεοπτική και κινηματογραφική βιομηχανία
φοβήθηκαν, τότε, ότι η εγγραφή προγραμμάτων από την τηλεόραση στο βίντεο θα
περιόριζε τη δύναμη της μητρικής συσκευής. Ο καθένας θα μπορούσε να
δημιουργήσει το προσωπικό τηλεοπτικό του αρχείο, άρα οι επαναλήψεις των σειρών
δεν θα είχαν τηλεθέαση, ενώ οι κινηματογράφοι δεν θα είχαν απήχηση αν όλοι
επέλεγαν την εύκολη λύση του σπιτιού και τις κασέτες των φίλων. Αυτό που δεν
είχαν αντιληφθεί, επισημαίνει ο Mark Lawson στη βρετανική εφημερίδα
«Guardian», είναι ότι το βίντεο θα τους έκανε πλουσιότερους με την έλευση των
βιντεοκλάμπ.

Χάθηκε η «κοινή κουλτούρα»

H επαναστατική είσοδος του βίντεο στην καθημερινότητά μας είχε, όμως, και μία
απώλεια. Αν 20 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν οι φανατικοί τηλεθεατές ενός
προγράμματος, πριν από το βίντεο το παρακολουθούσαν ταυτόχρονα. Ήταν αυτό που
ο δραματουργός Ντένις Πότερ ονόμασε, κατά τη δεκαετία του ’60, «κοινή
κουλτούρα». Αυτό χάθηκε… Όπως κινδυνεύει τώρα να χαθεί το βίντεο. Ήδη, η
βρετανική αλυσίδα Dixons προανήγγειλε την απόσυρσή του – «έλλειψη ζήτησης»
ήταν η αιτιολογία. Τίποτε πάντως δεν αποκλείει μια επανάληψη της ιστορίας του
βινυλίου, που υπέκυψε μεν στον ψηφιακό δίσκο, κρατήθηκε όμως «ζωντανό» χάρη
στη νοσταλγία που ένιωσαν κάποια στιγμή πολλοί άνθρωποι.