Tα μυστικά του ύπνου
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά  |
Πριν από πέντε χρόνια, ο Νικ Μολόνι, συμμετέχοντας σε αγώνα ιστιοπλοΐας με
το σκάφος του, έφτασε πολύ κοντά στον θάνατο. Άυπνος για πέντε ολόκληρες
ημέρες, προσπαθώντας να ανακτήσει το χαμένο έδαφος, ο ιστιοπλόος έχανε συχνά
τις αισθήσεις του και έβλεπε τις δυνάμεις του να τον εγκαταλείπουν μέχρι που
τον παρέσυρε ένα κύμα.
 |
|
Αν ο ύπνος μας είναι λίγος ή διακόπτεται συχνά, καλό είναι να κλέβουμε λίγο |
Αφού γλίτωσε από θαύμα, ο Μολόνι αποφάσισε πως έπρεπε να μάθει τα μυστικά του
ύπνου για να μπορέσει όχι μόνο να επιβιώσει στον επόμενο αγώνα του, αλλά και
να τερματίσει πρώτος. Λόγω των συνθηκών στους αγώνες τους, οι ιστιοπλόοι είναι
συνηθισμένοι στην έλλειψη ύπνου επί πολλές ημέρες ή εβδομάδες. Συνήθως
ξεκλέβουν μερικά 20λεπτα κατά τη διάρκεια ενός 24ώρου για να πάρουν έναν
υπνάκο και να ανακτήσουν τις δυνάμεις τους.
Τα τελευταία πέντε χρόνια, ο Μολόνι συνεργάζεται στενά με επιστήμονες
επιχειρώντας να μάθει να χαλιναγωγεί τις ανάγκες του οργανισμού του για ύπνο
και να γεμίζει ενέργεια με τον λιγότερο δυνατό χρόνο ξεκούρασης. Στο τελευταίο
τεύχος του περιοδικού «New Scientist» μαθαίνουμε ότι η προσπάθειά του απέδωσε
καρπούς, αφού το 2002 τερμάτισε 370 χιλιόμετρα μπροστά από τον δεύτερο σε έναν
αγώνα δύο εβδομάδων. Το μεγάλο τεστ όμως αρχίζει αυτή την εβδομάδα, στην
κούρσα 42.000 χλμ γύρω από την Ανταρκτική, που θα διαρκέσει τρεις μήνες.
Στα χέρια άυπνων. Όμως, ο ύπνος του Μολόνι δεν έχει σημασία μόνο για
τον πρώτο ιστιοπλόο. Ενδιαφέρει πολλές ομάδες ανθρώπων που έχουν πρόβλημα
ύπνου στην καθημερινή ζωή τους, λόγω επαγγέλματος ή οικογένειας. Και κατ’
επέκταση αφορά όλους μας, καθώς η ζωή μας βρίσκεται συχνά στα χέρια άυπνων
ανθρώπων. Πιλότοι αεροπλάνων, οδηγοί αυτοκινήτων και μέσων μαζικής μεταφοράς,
αστυνομικοί, πυροσβέστες, γιατροί, εργάτες σε οικοδομές, μαθητές, νέοι γονείς
ή ασθενείς με Αλτσχάιμερ είναι μερικές μόνο από τις ομάδες που έχουν πολλά να
μάθουν από την επιστήμη του ύπνου.
«Σε τελική ανάλυση, θέλουμε να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να βρουν τη φόρμουλα
που τους ταιριάζει για να ”διαχειρίζονται” αποτελεσματικά τον ύπνο τους»,
επισημαίνει ο Κλαούντιο Στάμπι, «προπονητής» του Μολόνι στον ύπνο και
διευθυντής του Ινστιτούτου Χρονοβιολογικής Έρευνας στη Μασαχουσέτη.
Οι φάσεις του ύπνου. Ένας φυσιολογικός ύπνος χωρίζεται σε φάσεις, κατά
τις οποίες ο εγκέφαλος λειτουργεί διαφορετικά. Τοποθετώντας ηλεκτρόδια στο
κεφάλι, οι επιστήμονες βλέπουν τα διαφορετικά εγκεφαλικά κύματα που
καταγράφονται στο ηλεκτρο-εγκεφαλογράφημα. H νύχτα αρχίζει με το πρώτο στάδιο,
τη νυσταλέα φάση. Σε λίγα λεπτά περνά στο δεύτερο στάδιο, τον κανονικό ύπνο.
Σε 15 με 25 λεπτά ο εγκέφαλος πέφτει σε βαθύ ύπνο, στα στάδια 3 και 4, στον
λεγόμενο ύπνο «χαμηλών κυμάτων». Σε αυτή τη φάση οι σφυγμοί μειώνονται και η
αναπνοή παραμένει σταθερή. H διάρκειά της είναι 30-50 λεπτά. Μετά, ο εγκέφαλος
περνά ξανά στη δεύτερη φάση, ένα διάστημα 5-10 λεπτών ταχύτατης κίνησης των
ματιών, γνωστό ως REM. Τότε είναι που βλέπουμε όνειρα και ο εγκέφαλος έχει
σχεδόν ξυπνήσει. Στη συνέχεια, μέρη του κύκλου επαναλαμβάνονται. Οι
επιστήμονες δεν έχουν καταφέρει ακόμα να συμφωνήσουν σε τι ακριβώς χρησιμεύουν
οι διαφορετικές φάσεις του ύπνου. Πολλοί, πάντως, πιστεύουν ότι ο ύπνος
«χαμηλών κυμάτων» είναι ο πιο σημαντικός. Το αξιοπερίεργο είναι πως αυτή η
φάση δεν διαρκεί ολόκληρη τη νύχτα, αλλά εντοπίζεται στο πρώτο της κομμάτι,
πράγμα που ίσως προδίδει τη σημασία της. «Αν αναγκάζεσαι να κοιμηθείς μόλις
τρεις ώρες, το πιθανότερο είναι να προλάβεις να εκμεταλλευτείς αυτή τη φάση,
τον χρήσιμο δηλαδή ύπνο», εξηγεί ο Τζιμ Χορν, επικεφαλής του Ερευνητικού
Κέντρου Ύπνου στο αγγλικό Πανεπιστήμιο Λάουμπορο. Κι όσο περισσότερο ορισμένοι
υποφέρουν από έλλειψη ύπνου, τόσο πιο γρήγορα φτάνουν στις φάσεις 3 και 4.
Τα δέκα «κομματιαστά» ημίωρα ύπνου των ιστιοπλόων
 |
|
Κλέβοντας 10-15 λεπτά κάθε λίγες ώρες, ο Νικ Μολόνι ξεγελά τον Μορφέα και |
Οι περισσότεροι άνθρωποι κοιμούνται πολλές ώρες το βράδυ και μένουν
ξύπνιοι ολόκληρη την ημέρα. Οι ιστιοπλόοι όμως, που δεν έχουν αυτή την
πολυτέλεια, ξεπερνούν το πρόβλημα της αϋπνίας υιοθετώντας τον «πολυφασικό»
ύπνο. Δηλαδή, κοιμούνται 10 με 15 φορές το 24ωρο για 20-30 λεπτά κάθε φορά.
Τα τελευταία 20 χρόνια, ο Κλαούντιο Στάμπι μελέτησε πάνω από 100 ιστιοπλόους
και ανακάλυψε ότι οι περισσότεροι καταφέρνουν έτσι να κοιμούνται συνολικά
πέντε ώρες την ημέρα. Σε πειράματα στο εργαστήριο, ο καθηγητής διαπίστωσε ότι
όσοι κοιμούνται τρεις ώρες το 24ωρο, για πολλές ημέρες στη σειρά, απολαμβάνουν
την ίδια διάρκεια «κρίσιμου» ύπνου, δηλαδή των φάσεων 3 και 4, με όσους
κοιμούνται πολλές ώρες κάθε βράδυ. Γι’ αυτό και προτείνει την πολυφασική
μέθοδο σε όσους πάσχουν από έλλειψη ύπνου, καθώς έτσι «φορτίζονται πιο γρήγορα
οι μπαταρίες μας». «Οι άνθρωποι προσαρμόζονται πιο εύκολα από ό,τι περιμέναμε
και μάλιστα πολλοί προτιμούν αυτό το ωράριο», συμπληρώνει.
Κλέψτε χρόνο μέσα στην ημέρα. Βέβαια, για τους περισσότερους, τέτοιου
είδους πειράματα δεν είναι απαραίτητα, αφού μπορούμε να κοιμηθούμε ολόκληρο το
βράδυ. Αν όμως ο ύπνος μας είναι λίγος ή διακόπτεται συχνά, καλό είναι να
κλέβουμε λίγο χρόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας για να ανακτούμε τη χαμένη
ενέργεια. Ένας σύντομος ύπνος 10-15 λεπτών μπορεί να αντικαταστήσει πολύτιμο
χαμένο ύπνο, βοηθώντας για παράδειγμα οδηγούς που νυστάζουν ή εργαζόμενους την
ώρα της δουλειάς τους.
Πόσο πρέπει να διαρκεί ένας υπνάκος βασίζεται στην ικανότητα του κάθε ανθρώπου
να συνέρχεται γρήγορα όταν ξυπνά. Αυτό πάλι εξαρτάται από τη φάση του ύπνου
στην οποία βρίσκεται λίγο πριν ξυπνήσει. Αν είναι η φάση «χαμηλών κυμάτων»,
τότε νιώθει αδύναμος και χρειάζεται μισή ώρα για να συνέλθει. Αν όμως
βρίσκεται σε μία φάση ελαφρύτερου ύπνου, ξυπνά μέσα σε λίγα λεπτά.
H χρησιμότητα της ολιγόλεπτης σιέστας εξαρτάται επίσης από την ώρα της ημέρας.
Κάθε άνθρωπος έχει το δικό του βιολογικό ρολόι που καθορίζει ποιες ώρες
νυστάζει και ποιες όχι. Αυτό επηρεάζεται από αλλαγές στις ορμόνες και τη
θερμοκρασία του σώματος. Οι περισσότεροι άνθρωποι νιώθουν την ανάγκη ύπνου
γύρω στις 2 το μεσημέρι.
Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου
Google news
