«Πρέπει να δώσουμε τα χέρια»

Με συνθήματα: «Αραφάτ αναπαύσου εν ειρήνη»

«Ο Αραφάτ είναι η Παλαιστίνη. H Παλαιστίνη είναι ο Αραφάτ. Ο Αραφάτ είναι η
ελπίδα μας…». Δεν μπορεί να μιλήσει σε παρελθόντα χρόνο. Ο Αραφάτ «είναι».

Είναι μια κομψή, μαυροφορεμένη γυναίκα, όχι πάνω από σαράντα. Στέκεται έξω από
τη Μουκάτα, από την κεντρική της πύλη, επί ώρες. Δίπλα της γυναίκες
μεγαλύτερης ηλικίας, όλες στα μαύρα, με λευκές μαντίλες. Κρατούν μεγάλες
φωτογραφίες του Αραφάτ. Κλαίνε, χτυπούν τα κεφάλια τους, μοιρολογούν. Όλη η
Ραμάλα ένα ατελείωτο μοιρολόι. Δυσκολεύεται να πλησιάσει κανείς. Είναι βαρύ το
πένθος τους. Ανείπωτη η απώλεια. Νιώθεις ότι πρέπει να σταθείς μακριά, να το
σεβαστείς. Αυτά τα πρόσωπα είναι η καρδιά της Παλαιστίνης. Σαν να σταμάτησε να
χτυπά, ή σαν να χτυπά πιο δυνατά από ποτέ.

H ελπίδα τους

«Ο Αραφάτ είναι η Παλαιστίνη. H Παλαιστίνη είναι ο Αραφάτ. Είναι η ελπίδα
μας». H φράση της Αμπιντάλ Ισμαέλ τα συμπυκνώνει όλα. Είναι υπάλληλος στο
υπουργείο Πολιτισμού. H φωνή της είναι σπασμένη, τα μάτια της κόκκινα,
πλημμυρισμένα. Γύρω της, οι κραυγές είναι δυνατές: «Σαρόν, μπορείς να
χαίρεσαι». Το κατηγορώ δριμύ από την Αμπιντάλ, αλλά και από τους άλλους,
απλούς ανθρώπους με τους οποίους μιλήσαμε. «Πιστεύουμε ότι ο Σαρόν σκότωσε τον
Αραφάτ. Εσείς πιστεύετε ότι θα του επέτρεπε να φύγει, να θεραπευτεί και να
επιστρέψει; Θα συνεχίσουμε. Αυτή η γη είναι δική μας».

«Σκέφτεστε καθόλου το αύριο;».

«Το αύριο;». H Αμπιντάλ παραληρεί. Απέναντί τους, όλα τα διεθνή δίκτυα, όλες
οι μεγάλες εφημερίδες. Πίσω τους, το αρχηγείο στη Δυτική Όχθη, η Μουκάτα, εκεί
όπου έζησε περιορισμένος περισσότερο από δυόμισι χρόνια ο Αραφάτ. Στο δωμάτιό
του, έξω στον τοίχο, έχει αναρτηθεί μια τεράστια φωτογραφία του. Γύρω, οι
παλαιστινιακές σημαίες μεσίστιες. Στο συγκρότημα με τους ψηλούς τοίχους, τα
συρματοπλέγματα, οι εκσκαφείς συνέχιζαν μέχρι αργά τις εργασίες τους. Σωροί οι
μάζες με τα σιδερικά, τα διαλυμένα αυτοκίνητα, απομακρύνθηκαν για να
καθαριστεί η τοποθεσία που θα φιλοξενήσει τη σορό του. Όποιος μπαίνει στο
εσωτερικό της Μουκάτα τρομάζει με αυτό που βλέπει. Κτίσματα χωρίς προσόψεις
από τις καταστροφές που προκλήθηκαν στη διάρκεια της κρίσης με το Ισραήλ το
2002. Μπαλκόνια που είναι έτοιμα να καταρρεύσουν, μια μπανιέρα έκθετη σε ένα
από αυτά, μια τεράστια ζωγραφιά του τεμένους του Αλ-Ακσά, κι εκεί, ανάμεσα στα
ετοιμόρροπα, αστυνομικοί που μπαινοβγαίνουν, που ζουν… σχεδόν όλοι με τα
χέρια στη μέση, σαν κάτι να περιμένουν. Σφιγμένοι. Κάποιοι σκέπτονται να
φύγουν, μας είπαν.

Ο Αχμέντ τουλάχιστον, είκοσι δύο χρονών, και με μισθό περίπου εκατό δολάρια
τον μήνα, είναι αποφασισμένος: «Χωρίς τον Αμπού Αμάρ θα χάσουμε τον δρόμο μας.
Πρέπει να ενωθούμε, να δώσουμε τα χέρια, να δουλέψουν αυτοί που θα αναλάβουν.
Να μη νοιαστούν για την καρέκλα, αλλά για το παλαιστινιακό κράτος, με
πρωτεύουσά του την Ιερουσαλήμ. Τον γνώρισα. Ήταν καλός, δούλευα γι’ αυτόν.
Τώρα δεν έχει νόημα».

Μαύρες σημαίες

H πόλη είναι μουντή. H συννεφιά, η οσμή από τα καμένα λάστιχα, ο θρήνος σε
κάθε γωνιά με κάθε μορφή, κάνουν την ατμόσφαιρα αποπνικτική. Όλα τα
καταστήματα είναι κλειστά λόγω του πένθους. Τα σχολεία επίσης. Παιδιά με
μαύρες σημαίες, με παλαιστινιακές, αυτοκίνητα με φωτογραφίες του Γιάσερ
Αραφάτ, γεμίζουν τους δρόμους.

Είναι μεσημέρι Πέμπτης, 11 Νοεμβρίου του 2004, και σε αυτήν την πόλη γράφεται
το τελευταίο κεφάλαιο μιας ολόκληρης ιστορίας, μιας ηγετικής μορφής. Πολλοί
από αυτούς δεν γνώρισαν άλλον. Ήταν ο πατέρας τους και ο αρχηγός τους μαζί. Ο
ενσαρκωτής του οράματός τους. Οι σκέψεις διακόπτονται απότομα: ήχοι όπλων.
Ναι, είναι διαδήλωση, διαδήλωση της Φατάχ, και όχι μόνο της Φατάχ. Μια
τεράστια παλαιστινιακή σημαία μπροστά, βαμμένη με αίμα σε κάποια σημεία,
τρύπια σαν από σφαίρες σε άλλα. Στις πρώτες σειρές, χριστιανοί ορθόδοξοι
ιερείς κρατούν πορτρέτα του Αραφάτ.

«Είναι ζωντανός, δεν πέθανε»

«ΔΕΝ HTAN ΑΠΛΩΣ ΕΝΑΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ», μας λέει ο ηγούμενος Μελέτιος, Ραμάλας
και περιφερειών. «Ήταν ένας ηγέτης για όλους, μουσουλμάνους και χριστιανούς,
και μας βοήθησε πολλές φορές. Είχε ανοικτή καρδιά». Όσο προχωράει η ώρα, τα
πράγματα οξύνονται. Τα όπλα εκπυρσοκροτούν στον αέρα. «Κανείς δεν θα μας
προστατεύσει», λένε. «Ούτε η Συρία, ούτε η Ιορδανία – χριστιανοί, μουσουλμάνοι
μαζί. Είναι ζωντανός, δεν πέθανε». Το σύνθημα ακούγεται πολλές φορές. Από το
κέντρο της πόλης φτάνει στη Μουκάτα. Περίπου δέκα λεπτά με τα πόδια. «Δεν το
έχουμε συνειδητοποιήσει ακόμη, είναι νωρίς», μας λέει η Νισμέτ, περίπου εξήντα
χρόνων. H διαδήλωση μπροστά στο αρχηγείο δεν κρατά πολύ. Διαλύεται ήρεμα. Με
τα κεφάλια σκυμμένα, αποχωρούν…