H ιστορία των «μακεδονικών διεκδικήσεων» μέσα από χάρτες

Χαρακτηριστικό δείγμα «εθνογραφικού» χάρτη της εποχής των Βαλκανικών Πολέμων φιλοτεχνημένο στο Παρίσι, με τα «ελληνικά σχολεία της Μακεδονίας»

Η πρωτοβουλία για τη διοργάνωση της έκθεσης χαρτών της Μακεδονίας ελήφθη πριν
από έναν χρόνο από το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα για να τιμηθούν τα 100 χρόνια
από τον θάνατο του Παύλου Μελά (15 Οκτωβρίου 1904), που υπήρξε και αξιωματικός
της Χαρτογραφικής Υπηρεσίας Στρατού. H έκθεση, που εγκαινιάζεται σήμερα,
συνθέτει ιδανική χρονική σύμπτωση για τη μελέτη των κατά καιρούς
προπαγανδιστικών μεθόδων που αναπτύχθηκαν στην πολύπαθη περιοχή των Βαλκανίων.

Οι 60 χάρτες της έκθεσης εξασφαλίστηκαν από συλλογές τοπικών συλλεκτών
(Άγγελος Παπαϊωάννου, Γιάννης Μέγας, Βασίλης Νικόλτσιος, Σάββας Δεμερτζής) και
από τα αρχεία του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα, της Εθνικής Χαρτοθήκης και του
Ελληνικού Λαογραφικού και Ιστορικού Αρχείου (ΕΛΙΑ). Στο πρώτο μέρος («H
σύγκρουση των εθνικισμών, 1870-1900») εκτίθενται χάρτες εθνολογικοί, που
σχεδιάστηκαν για να υποστηρίξουν εδαφικές βλέψεις βαλκανικών κρατών στον
μακεδονικό χώρο. Στην «Περίοδο των όπλων, 1901-1922» περιλαμβάνονται χάρτες
στρατιωτικοί και πολιτικοί και ενδιαφέρουσες εθνολογικές αναπαραστάσεις της
σύνθεσης του πληθυσμού. Στην τελευταία ενότητα (1923-1930) παρουσιάζεται η
πρώτη ειρηνική δεκαετία μετά την απελευθέρωση της Μακεδονίας και την
ενσωμάτωσή της στον εθνικό κορμό.

«Οι χάρτες αντανακλούν από τη μια τους άμεσους ή έμμεσους γεωπολιτικούς
σχεδιασμούς των μεγάλων δυνάμεων της εποχής για τις ρυθμίσεις της εδαφικής
κληρονομιάς της οθωμανικής αυτοκρατορίας στην περιοχή και από την άλλη τις
εθνικές βλέψεις των ίδιων των βαλκανικών λαών στα προς αναδιανομή εδάφη. Τα
κριτήρια που θέσπιζαν κάθε φορά οι εθνογράφοι για να υποστηρίξουν τα εθνικά
εδαφικά “δίκαιά” τους απεικονίζονται με ενάργεια στους χάρτες, οι οποίοι
ανάλογα με την οπτική γωνία των κριτηρίων, χρωματίζουν, τις περισσότερες φορές
αντικρουόμενα, το χαρτογραφικό περιεχόμενο», λέει στα «NEA» ο καθηγητής
Χαρτογραφίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Ευάγγελος Λιβιεράτος, που ανέλαβε
τη χαρτογραφική αξιολόγηση της έκθεσης.

«H έκθεση λόγω των πρόσφατων εξελίξεων καθίσταται ιδιαίτερα επίκαιρη. H μελέτη
των χαρτών της εποχής οδηγεί στην εξαγωγή αναλυτικών συμπερασμάτων για τη
δράση αυτών που θα ήθελαν να αλλοιώσουν τις ιστορικές αλήθειες τότε και τώρα»,
τονίζει ο διευθυντής του Μουσείου του Μακεδονικού Αγώνα, Βασίλης Νικόλτσιος.

Την επιλογή-ιστορικό σχολιασμό είχε ο Ιάκωβος Μιχαηλίδης, λέκτωρ Νεώτερης
Βαλκανικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.

INFO

«Χαρτογραφώντας τη Μακεδονία 1870-1930» στη Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης
(Βασ. Όλγας 162, τηλ. 2310229778). Εγκαίνια: απόψε, 21.00 Έως 3/12.