H μουσική είναι σαν… το σεξ

H μουσική μάς περιβάλλει όπου κι αν βρισκόμαστε. H αγάπη μας γι’ αυτούς
τους ήχους ξεκινά από πολύ παλιά, από την αυγή του πολιτισμού. Πριν από 30.000
χρόνια, ο άνθρωπος έπαιζε φλάουτο από οστά, κρουστά και άρπες από σαγόνια
ζώων. Όλες οι φυλές του κόσμου είχαν πάντα τη δική τους μουσική.

H αγάπη μας για τη μουσική φαίνεται πως είναι έμφυτη. Τα βρέφη, από τον
δεύτερο μήνα της ζωής τους, προτιμούν τους γλυκούς ήχους από τους κακόφωνους.
Κι όταν η μουσική μάς απογειώνει, ενεργοποιούνται εκείνα τα κέντρα
ευχαρίστησης του εγκεφάλου που αντιδρούν όταν τρώμε σοκολάτα ή κάνουμε σεξ.

Έτσι δημιουργείται ένα ενδιαφέρον βιολογικό μυστήριο: Γιατί η μουσική ­
παγκοσμίως αγαπητή και πανίσχυρη στην ικανότητά της να εκμαιεύει συναισθήματα
­ έχει τόσο μεγάλη σημασία στη ζωή μας; Κατά καιρούς, οι ειδικοί έχουν πει ότι
βοηθά στην ανθρώπινη επιβίωση, προωθεί την κοινωνική συνοχή ή ακόμα ότι
πρόκειται για ένα «ατύχημα» στη διαδικασία της εξέλιξης.

Εγκεφαλικές εξειδικεύσεις. Το ζήτημα απασχολεί και τους επιστήμονες της
Νευρολογίας. Οι επιστημονικές έρευνες δείχνουν πως η μουσική επηρεάζει τη
βιολογία του οργανισμού και ότι ο εγκέφαλος έχει μία λειτουργική οργάνωση για
τη διαχείριση της μουσικής. Φαίνεται πως πολλές περιοχές του εγκεφάλου
συμμετέχουν σε συγκεκριμένα κομμάτια της επεξεργασίας της μουσικής, είτε
υποστηρίζοντας τη διαδικασία της αντίληψης (για παράδειγμα, την κατανόηση μιας
μελωδίας) ή προκαλώντας συναισθηματικές αντιδράσεις. Επιπλέον, οι μουσικοί
παρουσιάζουν κι άλλες εγκεφαλικές εξειδικεύσεις, κυρίως υπερανάπτυξη κάποιων
δομών του εγκεφάλου. Αυτά τα αποτελέσματα φανερώνουν πως η μάθηση
ξανακουρδίζει τον εγκέφαλο, αυξάνοντας την ανταπόκριση μεμονωμένων κυττάρων,
καθώς και του αριθμού των κυττάρων που αντιδρούν έντονα σε ήχους που έχουν
μεγάλη σημασία για το άτομο. Οι έρευνες συνεχίζονται και υπόσχονται πως θα μας
αποκαλύψουν πολλά περισσότερα για τη μουσική, την επιρροή της πάνω μας και
τους λόγους που υπάρχει.

Ακούγοντας τον Έλβις, το ακροατήριο επιδεικνύει όλη την γκάμα των συναισθημάτων. Ενθουσιάζεται, γελά, κλαίει, νιώθει ευφορία ή λυπάται, ανάλογα με τους ήχους της μουσικής του. Οι επιστήμονες θέλουν να μάθουν ποιες περιοχές του εγκεφάλου ενεργοποιούνται σε κάθε περίπτωση και τι συμβαίνει ακριβώς στον οργανισμό εκείνη την ώρα.

Ενεργές περιοχές. Οι έρευνες έχουν προχωρήσει τα τελευταία χρόνια χάρη
στις νέες τεχνολογίες απεικόνισης των εσωτερικών οργάνων και τη μελέτη ατόμων
με βλάβες σε διαφορετικά τμήματα του εγκεφάλου. Σύμφωνα με την επιστημονική
επιθεώρηση «Scientific American», το πιο παράδοξο εύρημα είναι πως ο εγκέφαλος
δεν διαθέτει μία κεντρική περιοχή επεξεργασίας της μουσικής. Αντίθετα, η
μουσική επηρεάζει αρκετές περιοχές απλωμένες σε όλο τον εγκέφαλο, ανάμεσά τους
όσες παίζουν ρόλο σε άλλες μορφές γνωστικής αντίληψης. Οι ενεργές περιοχές
διαφέρουν ανάλογα με τις εμπειρίες και τη μουσική εκπαίδευση κάθε ατόμου. Το
αυτί διαθέτει τα λιγότερα αισθητήρια κύτταρα από κάθε άλλο όργανο. Τρεισήμισι
χιλιάδες εσωτερικά κύτταρα βρίσκονται στο αυτί, τη στιγμή που το μάτι διαθέτει
100 εκατομμύρια φωτο-υποδοχείς. Αλλά η διανοητική μας αντίδραση στη μουσική
είναι φοβερά προσαρμόσιμη, ακόμα και λίγη μελέτη μπορεί να «ξανακουρδίσει» τον
τρόπο που ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται τα μουσικά δεδομένα.

Στον ρυθμό της μουσικής. H γλώσσα και η μουσική έχουν αρκετά κοινά
στοιχεία. Είναι μέσο επικοινωνίας και έχουν και οι δύο ένα σετ κανόνων, που
καθορίζουν τον σωστό συνδυασμό των στοιχείων τους (δηλαδή νότες και λέξεις).
Χάρη σε τεχνικές απεικόνισης, οι επιστήμονες είδαν πως μία περιοχή του
μετωπιαίου λοβού καθιστά δυνατή τη σωστή δόμηση της γλώσσας και της μουσικής.
Παράλληλα, άλλα μέρη του εγκεφάλου διαχειρίζονται συγγενή στοιχεία της
επεξεργασίας της μουσικής και της γλώσσας. Οι περισσότερες έρευνες ασχολούνται
με την κατανόηση της μελωδίας από τον εγκέφαλο, η οποία εντοπίζεται στον
μετωπιαίο λοβό. Άλλες μελέτες ασχολούνται με τα εξίσου ενδιαφέροντα στοιχεία
του ρυθμού, της αρμονίας και της ηχητικής χροιάς. Σχετικά με τον ρυθμό, οι
επιστήμονες έχουν βρει ότι τον επεξεργάζεται το ένα ημισφαίριο του εγκεφάλου
αλλά δεν ξέρουν ακόμα ποιο από τα δύο. H αρμονία πάλι προκαλεί αντίδραση στον
δεξί κροταφικό λοβό. Το ενδιαφέρον είναι ότι ακόμα κι όταν δεν ακούμε τον ήχο,
η μουσική παίζει στο μυαλό μας. Αλλά δεν μπορούμε να πούμε με σιγουριά σε ποιο
σημείο του εγκεφάλου. Έρευνες έδειξαν ότι πρόκειται μάλλον για τις ίδιες
περιοχές που επεξεργάζονται τη μελωδία όταν την ακούμε.

Από την άλλη, το μυαλό των μουσικών διαφέρει από αυτό ενός απλού ακροατή.
Φαίνεται πως η πολύχρονη μουσική εξάσκηση αλλάζει την οργανική δομή του
εγκεφάλου. Οι μουσικοί παρουσιάζουν υπερανάπτυξη των περιοχών που σχετίζονται
με τις αντιδράσεις τους στις νότες και τα κέντρα που ελέγχουν την κίνηση των
δαχτύλων που παίζουν το μουσικό όργανο.

8 στους 10 ανθρώπους αντιδρούν έντονα στη μουσική

Ένα από τα βασικότερα ζητούμενα των επιστημόνων είναι να διαπιστώσουν
πώς η μουσική προκαλεί έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις στον οργανισμό.
Έρευνες έχουν δείξει πως το 80% των ανθρώπων αντιδρούν έντονα στη μουσική,
ενθουσιάζονται, κλαίνε ή γελούν. Ανάλογα με το είδος της μουσικής που ακούνε,
οι συμμετέχοντες σε πειράματα παρατηρούν αλλαγές στους καρδιακούς παλμούς, την
πίεση, την εφίδρωση και άλλες σωματικές ενδείξεις. Περιπτώσεις ασθενών με
βλάβες στον εγκέφαλο φανερώνουν ότι ο κροταφικός λοβός είναι απαραίτητος για
την κατανόηση της μελωδίας αλλά όχι για την παραγωγή κάποιας συναισθηματικής
αντίδρασης, η οποία επηρεάζεται από τους μετωπιαίους λοβούς. Το 2001,
επιστήμονες έριξαν περισσότερο φως στο πώς η μουσική προκαλεί ευχαρίστηση στον
άνθρωπο. Σκανάροντας τους εγκεφάλους μουσικών που ένιωθαν ευφορία ακούγοντας
μουσική, βρήκαν πως οι ήχοι ενεργοποίησαν κάποια από τα τμήματα που
διεγείρονται επίσης με το φαγητό, το σεξ και τις ναρκωτικές ουσίες.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου